اسدالله شوشتری
| فقیه و اصولی شیعه | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| تاریخ وفات | ۱۲۳۴ قمری |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | جعفر کاشفالغطاء • محمدباقر بهبهانی • سید محمدمهدی بحرالعلوم • میرزای قمی و ... |
| شاگردان | سید عبدالله شبر |
| محل تحصیل | کربلا • کاظمین |
| تألیفات | الوسائل فی الفقه • کشف القناع عن وجوه حُجیة الاجماع و ... |
اَسَدُاللّه شوشْتَری(حدود۱۱۸۶- ۱۲۳۴ق) از فقیهان اصولی امامیه. او مؤلف آثاری همچون «کشف القناع» و «مقابس الانوار» بوده است. شیخ شوشتری از شاگردان جعفر کاشف الغطا و داماد او بود و پس از وفات استاد، منصب مرجعیت به او منتقل شد.
ولادت و وفات
آقابزرگ تاریخ تقریبی ولادت شوشتری را ۱۲۱۱ق[۱] و حرزالدین، ۱۱۸۵ق ضبط کرده است.[۲] درباره سال وفات او نظرات گوناگونی نقل شده است. برخی، درگذشت او را در ۱۲۲۰ق ذکر کردهاند، [۳] ولی از آنجا که او در ۱۲۲۷ق زنده بوده است و در کاظمین به تدریس اشتغال داشته است، [۴] به نظر میرسد سال درگذشت او، همانطور که برخی نوشتهاند در ۱۲۳۴ق بوده است.[۵] قبر او در عماره نجف، کنار شیخ کبیر، زیارتگاه است.
او را کاظمی، دزفولی و انصاری نیز خواندهاند.[۶]
تحصیلات و مشایخ
شیخ شوشتری مقدمات علوم را نزد پدر فراگرفت،[۷] آنگاه در کربلا ساکن شد، ولی به سبب اختلاف نظر با استادش وحید بهبهانی مجبور به مهاجرت به کاظمین شد و تا پایان عمر در این شهر به سر برد.[۸] وی پس از دانشاندوزی از محضر وحید بهبهانی، در درس جعفر کاشف الغطا شرکت کرد و با دختر او ازدواج کرد.[۹]
از دیگر استادان او، میتوان به سید محمد مهدی بحرالعلوم، سید علی طباطبایی، میرزا مهدی شهرستانی، شیخ احمد احسایی و میرزا ابوالقاسم قمی صاحب قوانین الاصول اشاره کرد.[۱۰]
مرجعیت و جایگاه علمی
اسدالله شوشتری از بزرگان علمای امامیه در دورانهای اخیر بود که تحقیقاتش در میان علما مشهور و متداول است. [۱۱] پس از فوت جعفر کاشفالغطاء، مرجعیت به وی منتقل شد و بسیاری از مردم به او روی آوردند.[۱۲]
شیخ انصاری در پایان مبحث اجماع از کتاب فرائد الاصول، [۱۳] پیش از نقل کلامش از (کشف القناع)، او را ستوده، و شیخ احمد احسایی تألیفات او را با تعبیر «کل الصید فی جوف الفرا» وصف کرده است.[۱۴]
آراء و نظریات
گفته شده او نخستین کسی بود که اثبات کرد اجماع منقول به خبر واحد حجیت ندارد؛[۱۵] فقهای امامیه تا روزگار او اجماع منقول را در حکم کلی خبر واحد قرار میدادند و او در کتاب کشف القناع، بر خطا بودن این نظر استدلال کرده است. از آن پس فقیهان، اجماع منقول به خبر واحد را حجت نشناختند. [۱۶]
شاگردان
او شاگردان متعددی تربیت کرده است که بسیاری از آنان به درجه اجتهاد رسیدهاند و از آن جمله میتوان به سیدعبدالله شُبَّر، موسی و علی فرزندان جعفر کاشفالغطاء و اسماعیل فرزند خود وی اشاره کرد.[۱۷]
فرزندان و تبار
او دارای ۶ پسر به نامهای مهدی، اسماعیل، باقر، تقی، حسن و کاظم بوده است [۱۸] و تبار او از خاندانهای سرشناس کاظمین و نجف به شمار میروند.[۱۹]
آثار
آثار چاپی
- الوسائل فی الفقه، که به گفته امین[۲۰] در یک مجلد به چاپ رسیده است؛
- کشف القناع عن وجوه حُجیة الاجماع، که تاریخ تألیف آن را به اختلا ف حدود سال ۱۲۱۶ق و ۱۲۲۲ق دانستهاند.[۲۱] این کتاب یک بار در ۱۳۱۱ق و بار دیگر در ۱۳۱۷ق در تهران به چاپ سنگی رسیده است؛
- مقابس الانوار و نفائس الابرار فی احکام النبی المختار و عترته الاطهار، که معروفترین اثر او، و در فقه استدلالی است. این اثر شامل کتابهای طهارت، مکاسب، عقود و نکاح است و در مقدمه، پس از اشاره به مشایخ اجازه، علامات و رمزها و اصطلاحات ویژه خود مؤلف آمده، و سپس به شرح حال جمعی از فقهای امامیه از دوره کلینی تا عصر خودش پرداخته شده است. این کتاب بارها، از جمله در ۱۳۲۲ق در تبریز و در دو مجلد به چاپ رسیده است.
آثار خطی
- تحفة الراغب فی ترجمة بغیة الطالب، که ترجمه فارسی بغیة الطالب جعفر کاشف الغطا است و نسخههایی از آن در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است؛ [۲۲]
- اللؤلؤ المسجور فی معنی الطهور، که مؤلف آن را در ۱۲۱۶ق در رد نظریه حنفیان نگاشته و به سخنان فقها و لغویان اهل سنت و شیعی استشهاد نموده است.
از این رساله دو نسخه در کتابخانه مدرسه عالی شهید مطهری (مدرسه سپهسالار سابق) موجود است که یکی از آنها به خط نسخ است و از قراین برمی آید که به خط مؤلف، و ظاهراً تحریر اول آن است.[۲۳]
برخی مآخذ نام این اثر را البحر المسجور فی معنی لفظ الطهور ضبط کردهاند؛ [۲۴]
- مناهج الاعمال فی الاصول، در جواز عمل به ظنّ.[۲۵] امین نسخهای از آن را در کتابخانه عبدالحسین طهرانی در کربلا معرفی کرده است؛ [۲۶]
- منهج التحقیق فی حکمی التوسعة و التضییق، که در مسأله مواسعه و مضایقه درباره قضای نمازهای فوت شده است. نسخهای از آن در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است. [۲۷]
- رسالة فی اقرار الزوج بطلاق زوجته، که با عناوین مبلغ النظر و نتیجة الفکر و رسالة فی قاعدة من ملک نیز آمده است. مؤلف، این اثر را به دنبال اختلاف رأی با استادش کاشف الغطا در موضوع اقرار زوج به طلاق زوجه نگاشته، و مورد قبول شیخ جعفر واقع شده است.[۲۸]
آقابزرگ تهرانی از نسخههای متعددی از آن در کتابخانههای شخصی گزارش کرده است.[۲۹]
نسخهای نیز در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است [۳۰] که در ۱۲۱۲ق از روی نسخه مؤلف استنساخ شده است. نسخههایی نیز در کتابخانه مدرسه خیرات خان مشهد [۳۱] و کتابخانه آستان قدس[۳۲] موجود است.
همچنین آقابزرگ تهرانی نسخههایی از حاشیه او بر بغیة الطالب کاشف الغطا، رسالة فی تحقیق الاحکام الظاهریة و الواقعیة، رسالة فی تکلیف الکفار بالفروع، رسالة فی دفع الاعتراض عن العمل بالاخبار المأثورة المخالفة لعموم الکتاب و السنة و رسالة فی الظن الطریقی را نشان داده است.[۳۳]
دیگر آثار
- الاحراز و الادعیة؛
- جوابات مسائل سئل عنها؛
- تعلیقه بر الروضة البهیة؛
- مستطرفات من الکلام که ردیهای بر وحید بهبهانی است.[۳۴]
پانویس
- ↑ آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ج۱، ص۱۲۲
- ↑ محمد حرزالدین، معارف الرجال، ج۱، ص۹۲
- ↑ نک: محمدباقر خوانساری، روضات الجنات، ج۱، ص۱۰۰؛ عباس قمی، هدیة الاحباب، ج۱، ص۱۸۲؛ محسن امین، اعیان الشیعه، ج۳، ص۲۸۳
- ↑ نک: حسن صدر، تکملة امل الامل، ج۱، ص۲۸۳_۲۸۴
- ↑ نک: محسن امین، اعیان الشیعه، ج۳، ص۲۸۳
- ↑ آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ج۱، ص۱۲۲؛ جعفر خلیلی، موسوعة العتبات المقدسه، ج۲، ص۸۰
- ↑ آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ج۱، ص۱۲۲
- ↑ محمدباقر خوانساری، روضات الجنات، ج۱، ص۱۰۰
- ↑ محمدباقر خوانساری، روضات الجنات، ج۱، ص۹۹؛ محسن امین، اعیان الشیعه، ج۳، ص۲۸۴،
- ↑ محسن امین، اعیان الشیعه، ج۳، ص۲۸۴؛ محمد حرزالدین، معارف الرجال، ج۱، ص۹۳؛ عباس قمی، هدیة الاحباب، ج۱، ص۱۸۲
- ↑ نک: محمدعلی مدرس، ریحانة الادب، ج۳، ص۳۹۷؛ آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ج۱، ص۱۲۳
- ↑ آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ج۱، ص۱۲۳، علی فاضل قایینی نجفی، علم الاصول تاریخاً و تطوراً، ج۱، ص۱۷۲
- ↑ مرتضی انصاری، فرائد الاصول، ج۱، ص۹۷- ۹۸
- ↑ نک: محسن امین، اعیان الشیعه، ج۳، ص۲۸۴
- ↑ ضمیری، دانشنامه اصولیان شیعه، ج۲، ص ۳۷۷
- ↑ نک: محسن امین، اعیان الشیعه، ج۳، ص۲۸۳؛ آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ج۱، ص۱۲۳،
- ↑ محسن امین، اعیان الشیعه، ج۳، ص۲۸۴؛ آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ج۱، ص۱۲۳؛ محمدعلی مدرس، ریحانة الادب، ج۳، ص۳۹۷_۳۹۸؛ محمد حرزالدین، معارف الرجال، ج۱، ص۹۳
- ↑ عباس قمی، الفوائد الرضویه، ج۱، ص۴۲؛ محمد حرزالدین، معارف الرجال، ج۱، ص۹۴
- ↑ جعفر خلیلی، موسوعة العتبات المقدسه، ج۲، ص۸۰
- ↑ محسن امین، اعیان الشیعه، ج۳، ص۲۸۴_۲۸۵
- ↑ اعجاز حسین کنتوری، کشف الحجب و الاستار، ج۱، ص۴۶۸؛ ابن یوسف شیرازی، فهرست کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار، ج۱، ص۶۰۸
- ↑ نک: آستان قدس، فهرست، ج۱، ص۱۱۲؛ آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ج۱، ص۱۲۳
- ↑ ابن یوسف شیرازی، فهرست کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار، ج۱، ص۶۰۸_۶۰۹؛ برا یدیگر نسخهها، نک: حمید مجید هدو، مخطوطات خزانه جامعه مدینة العلم (کاظمین)، ص۱۵۹؛ شورا، ۴/۸۸ -۸۹؛ آستان قدس، فهرست، ج۱، ص۴۸۸
- ↑ نک: آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ج۱، ص۱۲۳
- ↑ آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ج۱، ص۱۲۳؛ محمد حرزالدین، معارف الرجال، ج۱، ص۹۳
- ↑ محسن امین، اعیان الشیعه، ج۳، ص۲۸۴
- ↑ آستان قدس، فهرست، ج۱، ص۵۶۶؛ نیز نک: آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ج۱، ص۱۲۳
- ↑ نک: آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج۱۷، ص۱۲، و ص۴۷، و الذریعه، ج۱۹، ص۵۶_۵۷؛ آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ج۱، ص۱۲۳
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج۱۷، ص۱۲، ص۴۷، ج۱۹، ص۵۶_۵۷
- ↑ مرکزی، خطی، جلد ۸، ص۴۲۴
- ↑ محمود فاضل، «فهرست نسخههای خطی مدرسه خیرات خان مشهد »، ج۱، ص۱۷۸۱،
- ↑ آستان، ۴۹۲
- ↑ نک: آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ج۱، ص۱۲۳_۱۲۴، آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج۳، ص۱۳۴، و جاهای مختلف
- ↑ محمدباقر خوانساری، روضات الجنات، ج۱، ص۹۹؛ آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ج۱، ص۱۲۳_۱۲۴؛ محمد حرزالدین، معارف الرجال، ج۱، ص۹۴
منابع
- آستان قدس ف، فهرست.
- آقابزرگ، الذریعه.
- آقابزرگ، طبقات اعلام الشیعه، قرن۱۳، مشهد، ۱۳۰۴ق.
- ابن یوسف شیرازی، فهرست کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار، تهران، ۱۳۱۳- ۱۳۱۵ش.
- امین، محسن، اعیان الشیعه، به کوشش حسن امین، بیروت، ۱۴۰۳ق.
- انصاری، مرتضی، فرائد الاصول، به کوشش عبدالله نورانی، قم، ۱۴۰۷ق.
- حرزالدین، محمد، معارف الرجال، به کوشش محمدحسین حرزالدین، قم، ۱۴۰۵ق.
- خلیلی، جعفر، موسوعه العتبات المقدسه، قسم الکاظمین، بیروت، ۱۴۰۷ق.
- خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، تهران/ قم، ۱۳۹۰ق.
- شورا، خطی.
- صدر، حسن، تکمله امل الامل، به کوشش احمد حسینی، قم، ۱۴۰۶ق.
- فاضل، محمود، «فهرست نسخههای خطی مدرسه خیرات خان مشهد »، همراه فهرست نسخههای خطی کتابخانههای رشت و همدان، به کوشش محمد روشن و دیگران، تهران، ۱۳۵۳ش.
- فاضل قایینی نجفی، علی، علم الاصول تاریخاً و تطوراً، قم، ۱۴۰۵ق.
- قمی، عباس، الفوائد الرضویه، تهران، ۱۳۲۷ش.
- قمی، عباس، هدیه الاحباب، تهران، ۱۳۶۲ش.
- کنتوری، اعجاز حسین، کشف الحجب و الاستار، قم، ۱۴۰۹ق.
- مدرس، محمدعلی، ریحانه الادب، تبریز، ۱۳۴۶ش.
- مرکزی، خطی.
- هدو، حمید مجید، مخطوطات خزانه جامعه مدینه العلم (کاظمین)، بغداد، ۱۳۹۲ق/۱۹۷۲م.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: دايرةالمعارف بزرگ اسلامی