طوفان البكاء فی مقاتل الشهداء (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
طوفان البكاء


نویسنده: محمد ابراهیم جوهری هروی
تاریخ نگارش: ۱۲۵۰ق
موضوع: مقتل اهل بیت
زبان: فارسی
تعداد جلد: ۱
محل نشر: تهران
تاریخ نشر: ۱۲۵۸ق

طوفانُ البُكاء فی مَقاتِلِ الشُّهَداء، کتابی فارسی در مصائب اهل بیت پیامبر(ص) به ویژه امام حسین(ع)، نوشته محمد ابراهیم جوهری هروی. بخش کوتاهی از کتاب به زندگانی مختار و برخی موضوعات دیگر می‌پردازد. در دوره قاجاریه از این کتاب در تعزیه استفاده می‌شد. نقدهایی درباره بی‌مأخذ بودن پاره‌ای از مطالب کتاب ارائه شده است.

طوفان البکاء سالیانی مورد توجه مداحان و ذاکران اهل‌بیت‌ بوده، و از زمان نگارش (۱۲۵۰ق) تاکنون بارها به چاپ رسیده است. از ویژگی‌های این کتاب، استفاده از زبان ساده و صنایع ادبی چون براعت استهلال است.

نویسنده

محمد ابراهیم بن محمد باقر جوهری‌ هروی‌ (درگذشته پس از ۱۲۴۰ یا ۱۲۵۳ق) ملقب به افصح‌الشعراء، شاعران و مرثیه‌سرایان فارسی‌زبان قرن سیزدهم است، وی سالیانی در قزوین به خدمت رکن الدوله در آمد، و لقب افصح الشعراء را از او دریافت کرد. وی در پایان عمر در اصفهان نزد محمد باقر شفتی رفت و در همانجا درگذشت.

درباره کتاب

جوهری، به‌ تشویق‌ ملامحمد صالح‌ و آقاصالح‌ خانبان‌، از اعیان قزوین‌، طوفان‌البكاء را در باره مصائب‌ اهل‌ بیت‌، در مدت‌ دو سال‌ نوشت‌. او در آغاز و پایان‌ كتابش‌، آن‌ دو را ستوده‌ است‌[۱] در پایان‌ طوفان‌البكاء، تاریخ خاتمه آن‌ را ۱۲۵۰ ذكر كرده‌[۲] بنابراین‌، احتمالاً آن‌ را در حدود ۱۲۴۸ آغاز نموده‌ است‌، اما در مقدمه‌[۳] مادّه‌ تاریخِ تألیف‌ كتاب‌ را «طوفان‌البكاء ابیات‌ طوفان ‌البكاست‌» نوشته‌ است‌ كه‌ با ۱۲۷۴ برابر می‌شود. شاید جوهری‌ سال‌ آغاز كردن‌ كتاب‌، ۱۲۴۷ را، اشتباه‌ محاسبه‌ كرده‌ و با حروف‌ ابجد ۱۲۷۴ را ساخته‌ است‌.

محتوا

طوفان‌البكاء از معروف‌ترین‌ مقتل‌های‌ فارسی‌ و به‌ نثر و نظمی‌ روان‌ است‌، اما از بی‌مأخذ بودن‌ بعضی‌ مطالب‌ آن‌ انتقاد شده‌ است‌. این‌ كتاب‌ سال‌ها مورد توجه‌ ذاكران‌ و مداحان‌ اهل‌بیت‌ بوده‌ است.[۴]

طوفان البکاء مشتمل‌ بر دیباچه‌ای‌ که فهرست‌ مطالب‌ كتاب‌ را در بردارد، دوازده‌ آتشكده‌ و یك‌ خاتمه‌ است. به‌جز آتشكده هفتم‌ كه‌ موضوع‌ آن‌ خروج مختار و احمد سفّاح‌ بنی عباس و امیر تیمور گوركانی‌ است‌، یازده‌ آتشكده دیگر (هر كدام‌ شامل‌ چند شعله‌) به‌ چهارده معصوم اختصاص‌ دارد كه‌ بزرگ‌ترین‌ آنها، آتشكده پنجم‌، در ذكر مصائب‌ امام حسین است‌. خاتمه كتاب‌ شامل‌ گزارش‌ احوال‌ مصنف‌ در قزوین‌ است‌.[۵]

تعزیه‌سازان و تعزیه‌خوانان دوره قاجاریه برخی اشعار و قطعات این کتاب را عیناً و یا با اندکی تغییر در نسخه‌های تعزیه‌ها می‌آوردند.

جوهری
این سفینه گشته طوفان البکا نامش که خود در نجات عاصیان با کشتی نوح آشناست
خواستم تاریخ طوفان البکا از جوهری گفت (طوفان البکا ابیات طوفان البکاست)
طوفان البکاء

ویژگی

صفحه نخست طوفان البکاء چاپ ۱۲۶۰ق
  • ترکیبی از نظم و نثر
  • زبان ساده و شیوا
  • استفاده از صنایع ادبی همچون براعت استهلال

چاپ ها

طوفان‌البكاء در ۱۲۵۰ق نگارش یافت، این کتاب نخستین‌ بار در ۱۲۵۸ق در تهران به چاپ رسید، و تحت عنوان کتاب جوهری شهرت بسیاری دارد. این کتاب بارها به چاپ رسیده است؛ نسخه‌های خطی بسیاری از این اثر در کتابخانه‌های ایران وجود دارد.[۶] بنگرید: کنسرسیوم محتوای ملی

طوفان البکاء با ۵۸ چاپ مصور، بیشترین چاپ مصور در کتاب‌های دینی را دارد. کتاب «چهل توفان» به بررسی چاپ‌های سنگی آن می‌پردازد.[۷]

پانویس

  1. رجوع کنید به جوهری هروی‌، ص‌۶ـ۷، ۳۰۰
  2. جوهری هروی‌، ص‌۳۰۱
  3. جوهری‌هروی‌، ص‌۷
  4. حبیب‌آبادی‌، ج‌۴، ص‌۱۴۳۹
  5. رجوع کنید به جوهری‌‌هروی‌، ص‌۷
  6. رجوع کنید به مشار، ج‌۳، ستون‌۳۴۷۰ـ۳۴۷۱؛ برای‌ نسخه‌های‌ خطی‌ و چاپی‌ آن‌ نیز رجوع کنید به منزوی‌، ج‌۳، ص‌۱۷۱۷ـ۱۷۱۸
  7. چهل طوفان

منابع‌

  • محمدابراهیم‌بن‌ محمدباقر جوهری‌ هروی‌، طوفان‌ البكاء، چاپ‌ سنگی تهران‌، ۱۳۲۳ق.
  • محمدعلی‌ حبیب‌آبادی‌، مكارم‌ الا´ثار در احوال‌ رجال‌ دو قرن‌ ۱۳و۱۴ هجری، ج‌۴، اصفهان‌، ۱۳۵۲ش‌.
  • خانبابا مشار، فهرست‌ كتاب‌های‌ چاپی‌ فارسی‌، تهران‌، ۱۳۵۰ـ۱۳۵۵ش‌.
  • احمد منزوی‌، فهرست‌واره كتاب‌های‌ فارسی‌، تهران‌، ۱۳۷۴ش‌.