مقاله نامزد خوبیدگی
شناسه ارزیابی نشده

مرآت الاحوال جهان‌نما (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
مرآت الاحوال جهان‌نما
کتاب مرآت الاحوال.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: آقا احمد کرمانشاهی
تاریخ نگارش: ۱۲۲۵ق
موضوع: سفرنامه
زبان: فارسی
مجموعه: دو جلد
اطلاعات نشر
ناشر: امیرکبیر
تاریخ نشر: ۱۳۶۹ش

مِرْآتُ الْاحوال جهان‌نما کتابی به زبان فارسی در دو جلد، نوشته آقا احمد کرمانشاهی (متوفای ۱۲۳۵ق). این کتاب، سفرنامه مفصل مؤلف به شهرهای ایران، عراق و هند بوده و در تاریخ ۱۲۲۵ق آن را تألیف کرده است. وی در نگارش این اثر، متأثر از شیوه نگارش دوست خویش، عبداللطیف شوشتری در کتاب «تحفة العالم» و میرزا ابوطالب خان در کتاب «مسیر طالبی» بوده و در آن درباره مسائل مختلفی از اوضاع و احوال شهرها و شرح حال علما و دانشمندان آن‌ شهرها سخن گفته است.

مؤلف

نوشتار اصلی: آقا احمد کرمانشاهی

سیداحمد بن محمد علی بهبهانی (۱۱۹۱-۱۲۳۵ق/ ۱۱۵۶-۱۱۹۸ش)، مشهور به آقا احمد کرمانشاهی، عالم شیعه قرن ۱۳ق و از خاندان وحید بهبهانی (آل آقا) است. وی علاوه بر مقام علمی و تألیفاتش، به دلیل سیر و سیاحتش در ایران، عراق و هند و نگارش خاطراتش، جایگاه ویژه‌ای دارد. کتاب مرآت الاحوال مهم‌ترین کتاب اوست.

محتوای کتاب

بخش نخست کتاب شرح حال خاندان مجلسی و وحید بهبهانی که در اصل شرح و تکمیل رساله خاندان علامه مجلسی از میرزا حیدرعلی مجلسی (تألیف ۱۱۹۴ق) است.
بخش دوم، شرح حال خود مؤلف و سفرنامه اوست که در آن خاطرات تحصیل و مسافرت به شهرهای گوناگون ایران و عراق را آورده و تا آغاز ورود به بمبئی ادامه دارد.
بخش سوم شرح سفر به هند است که از شهرهای مختلف و حالات خود در این سفر گفته است. خاتمه این بخش، درباره تألیفات نویسنده و اجازاتی است که علما به او داده‌اند.
بخش پایانی کتاب یا مقصد سوم، احوال شاهان فرنگستان است که در ضمن آن از کشورهای اروپایی، آمریکایی و آفریقایی، آگاهی‌هایی به خواننده می‌دهد. مقام سوم این بخش هم مربوط به انگلیس و کمپانی هند شرقی است که شرح چگونگی حکومت انگلیسی‌ها در هند را بیان می‌کند.
خاتمه کتاب، نصایحی از ملوک و غیر ملوک است که به رخدادهای عصر صفوی و نادری هم اشاره کرده است.[۱]

نام کتاب و ویژگی‌ها

نام کتاب، «مرآة الاحوال جهان‌نما» است که نشان از قصد و رغبت نویسنده به سفر و گشت و گذار به همه عالَم دارد، اما گویا مشکلات زمان و کوتاهی عمر به او این مجال را نمی‌دهد.[۲] وی متأثر از شیوه نگارش دو کتاب «مسیر طالبی» نوشته میرزا ابوطالب‌خان و «تحفة العالم» از عبداللطیف شوشتری، مرآت الاحوال را نگاشته است.[۳]

آقا احمد کرمانشاهی با ریزبینی و دقت، مشاهدات خود را توصیف کرده و حتی از طبیعت هر منطقه و عجائب خلقت آن، جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی و روان‌شناسی اجتماعی و اخلاق و سنن هر قوم سخن می‌گوید. او در شرح اقامتش در هند، به سلطه استعمار انگلیس پرداخته و تاریخ انگلیس و شیوه زمامداری و حکمرانی آنان را نیز تبیین می‌کند.[۴]

مرآت الاحوال، چاپ انصاریان

نسخه‌ها و چاپ

در مقدمه کتاب، از چهار نسخه نام برده شده است:

  • دو نسخه کتابخانه ملی تهران
  • نسخه کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
  • نسخه کتابخانه سعید نفیسی.[۵]

برخی چاپ‌ها هم از این قرار است:

  1. مرآت الاحوال جهان نما به انضمام انساب خاندان مجلسی، بامقدمه‌ و تصحیح‌ و حواشی‌ به‌اهتمام‌ علی‌ دوانی‌، امیرکبیر، چاپ اول، تهران، ۱۳۶۹ش.، ۲ جلد.
  2. مرآت الاحوال جهان نما، تحقیق از مؤسسه علامه مجدد وحید بهبهانی، انصاریان، چاپ اول، قم، خرداد ۱۳۷۳ش.، ۲ جلد.[۶]

پانویس

  1. جعفریان، درباره مرآت الاحوال جهان‌نما، ۱۳۷۳ش.
  2. کرمانشاهی، مرآت الاحوال، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۹.
  3. جعفریان، درباره مرآت الاحوال جهان‌نما، ۱۳۷۳ش.
  4. کرمانشاهی، مرآت الاحوال، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص ۹ و ۱۰.
  5. کرمانشاهی، مرآت الاحوال، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۱۸.
  6. بنیاد محقق طباطبایی.

منابع

  • جعفریان، رسول، درباره مرآت الاحوال جهان نما، آینه پژوهش، مرداد و شهریور ۱۳۷۳، شماره ۲۶.
  • کرمانشاهی، احمد، مرآت الاحوال جهان نما، قم انصاریان، ۱۳۷۳ش.

پیوند به بیرون