مقاله متوسط
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع خوب

تحف العقول (کتاب)

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از تحف العقول)
پرش به: ناوبری، جستجو
تحف العقول
تحف العقول.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: ابن شعبه حرانی
موضوع: اخلاق
سبک: روایی
زبان: عربی
مجموعه: ۱ جلد

تُحَفُ العُقول فیما جاءَ مِنَ الحِکَمِ ‌وَ الْمَواعظ مِنْ آل‌ِ الرّسول کتابی حدیثی نوشته ابن شُعبه حَرّانی محدث شیعی قرن ۴ ق است. هدف نویسنده این کتاب جمع‌آوری بخشی از احادیث اهل بیت(ع) و پیامبران الهی با محوریت مواعظ و حکمت‌ و اندرزهاست.

مؤلف به سخنان پیامبر (ص) و نیز هر یک از امامان شیعه فصلی را اختصاص داده و احادیث نقل شده از ایشان را در همان بخش آورده است. مواعظی از پیامبران گذشته نیز در فصل‌های پایانی کتاب نقل شده است.

در متن کتاب معمولا ابتدا احادیث طولانی‌تر ذکر شده و پایان هر بخش به احادیث کوتاه اختصاص یافته است. مؤلف برای این که کتاب حجیم نشود از ذکر سند روایات خودداری کرده است.

ترجمه‌های فارسی‌ متعدد این کتاب نشان‌دهنده جایگاه آن در بین شیعیان است. کتاب بارها به همراه ترجمه فارسی آن و توسط ناشران مختلف منتشر شده است.


انگی‍زه تألیف

ابن‌شعبه حرانی ،[۱] هدف از تألیف این کتاب را در دسترس قراردادن دانش های پیامبر اکرم(ص) و امامان(ع) که دربردارنده کار دین و دنیا و صلاح امروز و فرداست دانسته و گفته است چون دانشمندان شیعه درباره حلال و حرام و فرائض و سنن از گفتار ائمه(ع) کتاب فراهم کرده‌اند ولی درباره حکمتها و اندرزهای پیامبر(ص) و ائمه(ع)، خاصه کلمات قصار آنها، کتابی تألیف نکرده‌اند، او دست به این کار زده است.

محتوای کتاب

این کتاب مشتمل‌ بر احادیثی در اصول و فروع دین و کلیات و دسته‌ای از سنّتها و آداب دین و پند و اندرزهای امامان و سخنان حکیمانه آنان است.

در این کتاب گزیده‌ای از سخنان پیامبر(ص) و امامان شیعه(ع)، به جز امام دوازدهم(عج) آمده است. بخش مهم این کتاب به ترتیب از سخنان پیامبر(ص) آغاز شده و با سخنان امام یازدهم پایان می‌پذیرد. نویسنده ابتدا به نقل سخنان مفصل‌ پیامبر(ص) و ائمه(ع) پرداخته است.

بخشی از مهم‌ترین مطالب کتاب عبارت‌اند از:

وی در پایان هر قسمت، گزیده‌ای از کلمات قصار آن معصوم را نیز آورده است.

در بخش پایانی کتاب نیز،

جایگاه کتاب

یکی از ترجمه‌های تحف العقول

تحف‌العقول در قرون اخیر همواره مورد توجه علمای شیعه بوده تا آنجا که قطیفی آن را بی‌نظیر خوانده است.[۲] در کتاب‌های حدیثی و فقهی از آن نقل قول کرده‌اند.[۳]

در عین حال، آنچه مایه خرده‌گیری و در برخی موارد نامعتبر دانستن مندرجات تحف‌العقول از سوی علمای شیعه شده، ارسال اسنادِ احادیث آن است. البته خودِ ابن‌شعبه به این موضوع توجه داشته و در مقدمه نوشته که سلسله سندِ بیشتر احادیث کتاب را شنیده و می‌دانسته، ولی در تألیف کتاب برای رعایت ایجاز و نیز به این سبب که بیشتر این کلمات و سخنان از زمره آموزشها و حکمت‌هایی است که خود گواه درستی خود هستند و به این دلیل که آنها را برای شیعیان فراهم کرده است که تسلیم امامان‌اند، از ذکر اسناد احادیث کتاب اجتناب کرده است.

آیت الله خوئی ضمن اعتراف به فضل و ورع و ممدوح بودن حرّانی، کتاب وی را به دلیل مُرسل بودن احادیث آن، فاقد اعتبار دانسته و در هیچ یک از احکام شرعی، استناد به روایات تحف‌العقول را جایز نشمرده است.[۴]

گفتنی است که تحف‌العقول در میان نُصَیریه حرمتی خاص داشته و بسیاری از پیروان این مذهب آن را از بر دارند.[۵]

ترجمه و نشر کتاب

تحف‌العقول بارها در ایران، عراق و لبنان به چاپ رسیده است. نخستین‌بار در ۱۲۹۷، با روضه کافی، در یک مجلد چاپ سنگی شد. بهترین چاپ آن، با تصحیح و تعلیق علی اکبر غفاری، در ۱۳۷۶ در تهران صورت گرفته است. این کتاب بارها به فارسی ترجمه شده که بهترین آنها ترجمه پرویز اتابکی با عنوان رهاوردِ خِرد (تهران ۱۳۷۶ش) است. تحف العقول را بدر شاهین به انگلیسی ترجمه و در ۱۳۸۳ش در قم به چاپ رسانده است.

پانویس

  1. حرانی، تحف العقول، ص۲ـ۳.
  2. ر.ک: شوشتری، مجالس المؤمنین، ج۱، ص۳۸۳.
  3. ر.ک: مجلسی، بحار الانوار، ج ۱، ص۲۹؛ بحرانی، الحدائق النّاضرة، ج۲۵، ص۱۸۰؛ نوری، خاتمة مستدرک الوسائل، ج۱، ص۱۸۷.
  4. ر.ک: توحیدی، مصباح الفقاهة، ج۱، ص۵؛ ص۹؛ ر.ک: معلم، اصول علم‌الرجال، ص۲۷۴ـ۲۷۷.
  5. ضیائی، فهرس مصادر الفرق الاسلامیه، ج۱، ص۸۱.

منابع

  • حرانی، ابن‌شعبه، تحف العقول عن آل‌الرسول صلی‌اللّه علیهم، چاپ علی‌اکبر غفاری، قم، ۱۳۶۳ش.
  • بحرانی، یوسف‌بن احمد، الحدائق النّاضرة فی احکام العترة الطاهرة، قم، ۱۳۶۳ـ۱۳۶۷ش.
  • توحیدی، محمدعلی، مصباح الفقاهة، تقریرات درس آیةاللّه خوئی، قم، ۱۳۷۷ش.
  • شوشتری، نوراللّه‌بن شریف‌الدین، مجالس المؤمنین، تهران، ۱۳۵۴ش.
  • ضیائی، علی‌اکبر، فهرس مصادر الفرق الاسلامیة، ج ۱، بیروت، ۱۴۱۲/۱۹۹۲.
  • مجلسی، بحار الانوار.
  • معلم، محمدعلی، اصول علم‌الرجال بین النظریة و التطبیق، تقریرات درس آیةاللّه داوری، قم، ۱۴۱۶.
  • نوری، حسین بن محمدتقی، خاتمة مستدرک الوسائل، قم، ۱۴۱۵ـ۱۴۲۰.

پیوند به بیرون

برگرفته از «http://fa.wikishia.net/index.php?title=تحف_العقول_(کتاب)&oldid=364795»