مقاله قابل قبول
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
عدم جامعیت

جامع احادیث الشیعه (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
جامع احادیث الشیعه
کتاب جامع احادیث الشیعه.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: سید حسین طباطبائی بروجردی (متوفای ۱۳۸۳ ق)
موضوع: احادیث شیعه
سبک: روایی
زبان: عربی
ناشر: المطبعة العلمیة
مجموعه: ۳۱ جلد

جامِعُ أحادیثِ الشّیعَة فی اَحْکامِ الشَّریعَة، کتابی به زبان عربی حاوی احادیث فقهی که با تلاش و کوشش اسماعیل معزی ملایری و با ابتکار و نظارت آیت الله بروجردی از مراجع تقلید و متوفای ۱۳۴۰ش تألیف شد. این کتاب به دلیل دربرگیری احادیث کتب اربعه، مشهور به جامع الاحادیث بوده و در ۳۱ جلد به چاپ رسیده است.

معرفی کتاب

جامع الاحادیث، دربردارنده همه روایات فقهی شیعه است و تلفیق اسناد، متون، رتبه‌بندی و نظم خاص از ویژگی‌های آن است.

انگیزه تألیف

وجود برخی از کاستی‌ها و مشکلات در کتب معتبر حدیثی نظیر وسائل الشیعه، موجب شد آیت الله بروجردی که همواره به اهمیت علم رجال و شناخت اسناد و جایگاه آن در استنباط فقهی تأکید داشت، تألیف اثری را پی گیرد که دربردارنده تمام احادیث فقهی و دارای باب‌بندی مناسب و بدون تکرار و تقطیع باشد.[۱] برخی از این کاستی‌ها از دیدگاه وی عبارت بودند از:

  1. تقطیع احادیث که موجب می‌شود مجتهد در مقام استنباط به درستی متوجه فضای صدور حدیث و قرائن موجود در متن نشود.
  2. عدم ذکر آیات مربوط به احکام در ابتدای ابواب
  3. آمیخته شدن احادیث آداب و سنن با احادیث احکام فقهی
  4. نقل نکردن دقیق برخی از احادیث کتب اربعه به طوری که گاه معنای احادیث نقل شده در وسائل الشیعه با احادیث اصلی تفاوت می‌کند.
  5. استفاده از ارجاعات مبهمی همچون «تقدّم» و «یأتی» بدون تعیین نشانی دقیق حدیث مورد اشاره.
  6. در پاره‌ای از ابواب، همه احادیث یک موضوع ذکر نشده و بر عکس، احادیث دیگری که با آن موضوع مرتبط نیستند، نقل شده است.[۲]

شکل‌گیری کتاب

این کتاب با این رویکرد آغاز شد که تنها ناظر به احادیث کتاب وسائل الشیعة باشد و با نام «تهذیب الوسائل» منتشر شود، اما در ادامه، تصمیم بر آن شد که شامل تمام احادیث فقهی شیعه از کتب اربعه، وسائل الشیعه و حتی مستدرک الوسائل و دیگر متون حدیثی باشد.[۳]

نام کتاب را آیت الله بروجردی خود برگزید[۴] و در ابتدا با استقبال شاگردان وی از این طرح، اجرای آن به اهتمام تعدادی از آنها و اشراف و نظارت مستمر خود آیت الله بروجردی آغاز شد، اما در جریان کار بسیاری از افراد از ادامه همکاری بازایستادند و در نهایت باب‌بندی و کار تألیف و چاپ آن را اسماعیل معزی ملایری به انجام رساند. آیت الله بروجردی، این کتاب را ثمره عمر خود خوانده بود.[۵]

محتوای کتاب

این کتاب گسترده حدیثی و فقهی، با هدف ترتیب و تنظیم همه احادیث شیعه، بر مبنای ابواب مختلف فقه از عبادات تا قصاص و دیات تدوین شده است.

ویژگی‌های کتاب

مهمترین ویژگی‌های جامع الاحادیث عبارتند از:

  1. تقطیع نشدن روایات، مگر در برخی احادیث طولانی مانند وصیت پیامبر اکرم(ص) به امام علی(ع) و حدیث اربعمائه. هر حدیث با سند و متن کامل در یک جا و در مناسب‌ترین باب ذکر شده است.
  2. گردآوری همه روایات یک فرع فقهی در کنار هم. در صورتی که بخشی از احادیث ابواب دیگر بر موضوع یک باب دلالت می‌کرده، آن بخش از حدیث یا مفاد آن با تعیین شماره باب و حدیث در ذیل باب آمده است.
  3. تلفیق اسناد و متون: در صورت اشتراک سند حدیث با حدیث پیشین، بخش‌های مشترک سند تکرار نشده و با عبارت «بهذا الإسناد» مشخص شده است.
  4. ذکر شدن آیات مربوط به موضوع هر باب در ابتدای باب به ترتیب قرآنی.
  5. ابتدا احادیثی که بر طبق مضمون آنها فتوا داده شده و سپس احادیث معارض آورده شده، و روایات عام پیش از روایات خاص و روایات مطلق قبل از احادیث مقید آمده است.
  6. جدا شدن روایات سنن، آداب و ادعیه از احادیث مربوط به احکام فقهی، و آوردن آنها در مجلدی جداگانه‌.
  7. تمامی احادیث منقول از کتب اربعه، از مصادر اصلی خود نقل و مکررا با نسخ خطی معتبر مقابله شده‌اند.
  8. این کتاب تمام ابواب و کتاب‌های مرسوم فقهی شیعه، از باب طهارت تا کتاب دیات را پوشش داده و در هر باب، فصول و مباحث فرعی و مفصلی گشوده شده و در ذیل این مباحث باز فروعات فقهی گسترده‌ای آمده و متناسب با هر مبحث و فرع فقهی، احادیث و اخبار مستند بسیاری نقل شده و به این ترتیب یک دوره فقه استدلالی حدیثی شیعه بر مبنای نظریات و اخبار اهل بیت(ع) تدوین و تنظیم شده است.[۶]

تعداد روایات

جامع احادیث الشیعه، طبق شمارشی که در چاپ ۳۱ جلدی آن صورت گرفته، ۴۸,۳۴۲ حدیث دارد.

مقایسه با سایر جوامع حدیثی

جوامع مهم حدیثی شیعه مؤلف متوفای تعداد احادیث توضیحات
المحاسن احمد بن محمد برقی ۲۷۴ق حدود ۲۶۰۴ مجموعه روایاتی با موضوعات مختلف از قبیل فقه و اخلاق
کافی محمد بن یعقوب کلینی ۳۲۹ق حدود ۱۶۰۰۰ اقسام احادیث اعتقادی، اخلاقی، آداب و فقهی
کتاب من لایحضره الفقیه شیخ صدوق ۳۸۱ق حدود ۶۰۰۰ احادیث فقهی
تهذیب الاحکام شیخ طوسی ۴۶۰ق حدود ۱۳۶۰۰ احادیث فقهی
الاستبصار فیما اختلف من الاخبار شیخ طوسی ۴۶۰ق حدود ۵۵۰۰ احادیث فقهی
الوافی فیض کاشانی ۱۰۹۱ق حدود ۵۰۰۰۰ جامع اخبار کتب اربعه با حذف مکررات و شرح بعضی اخبار
وسائل الشیعه شیخ حر عاملی ۱۱۰۴ق ۳۵۸۵۰ احادیثِ فقهی موجود در کتب اربعه و بیش از هفتاد کتاب حدیثی دیگر
بحارالانوار علامه مجلسی ۱۱۱۰ق حدود ۸۵۰۰۰ جمع آوری اکثر روایات معصومین در موضوعات مختلف
مستدرک الوسائل میرزا حسین نوری ۱۳۲۰ق ۲۳۵۱۴ تکمیل احادیث فقهی وسائل الشیعه
سفینة البحار شیخ عباس قمی ۱۳۵۹ق ۱۰ جلد ارائه فهرستی موضوعی بر اساس الفبا برای کتاب بحار الانوار
مستدرک سفینة البحار شیخ علی نمازی ۱۴۰۵ق ۱۰ جلد تکمیل سفینة البحار
جامع احادیث شیعه آیت الله بروجردی ۱۳۸۰ق ۴۸۳۴۲ در بردارنده همه روایات فقهی شیعه در جای مناسب
میزان الحکمه محمدی ری شهری معاصر ۲۳۰۳۰ ۵۶۴ عنوان غیر فقهی
الحیات محمدرضا حکیمی معاصر ۱۲ جلد ۴۰ فصل در موضوعات مختلف فکری ـ عملی


چاپ‌ها

  1. چاپ نخستین جلد کتاب، حاوی ابواب مقدمات و طهارت در ۱۳۸۰ق، در زمان حیات آیت الله بروجردی آغاز و چند روز پس از وفات وی، در قطع رحلی منتشر شد. نگارش مقدمه کتاب را آیت الله بروجردی خود آغاز کرد و پس از وفات او، فرزندش سید محمد حسن آن را تکمیل کرد.
  2. جلد دوم کتاب، در همان قطع و شامل ابوابی از مباحث نماز در ۱۳۸۵ق چاپ شد.
  3. چاپ کامل کتاب در قطع وزیری در ۱۳۹۰ق با توصیه و حمایت مالی آیت الله خویی در قم آغاز شد و در ۱۴۱۵ق در ۲۶ جلد به پایان رسید.
  4. آخرین چاپ جامع احادیث الشیعه، با اضافات و اصلاحاتی در ۱۳۷۱ش آغاز شد و در ۱۳۸۳ش در ۳۱ جلد به پایان رسید. مهمترین ویژگی‌های این چاپ عبارت است از افزودن حدود هزار حدیث که در وسائل الشیعه و مستدرک الوسائل نیامده است، ذکر معانی لغات، آوردن تعلیق و توضیح درباره برخی احادیث و تصحیح اشتباهات قبلی.[۷]

پانویس

  1. آثار و تألیفات آیت الله بروجردی، ص۲۹۵ و ۲۹۶. جامع احادیث الشیعه، ج۱، ص۹
  2. نرم افزار جامع فقه اهل بیت
  3. زندگی آیت اللَّـه العظمی بروجردی و مکتب فقهی، اصولی، حدیثی و رجالی وی، ص۲۰۹ و ۲۱۰
  4. همان، ص۴۳
  5. جامع احادیث الشیعه، ج۱، ص۱۱
  6. جامع احادیث الشیعه، ج۱، ص۱۳ - ۲۴
  7. نرم‌افزار جامع فقه اهل بیت

منابع

  • طباطبایی بروجردی، سیدحسین، جامع احادیث الشیعة، قم، ۱۳۹۹ ه.
  • واعظ زاده خراسانی، محمد، زندگی آیت الله العظمی بروجردی و مکتب فقهی, اصولی, حدیثی و رجالی وی، تهران، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، ۱۳۷۹ ش.

پیوند به بیرون