مقاله قابل قبول
رده ناقص
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
شناسه ارزیابی نشده
نارسا
عدم جامعیت

سفینة البحار و مدینة الحکم و الآثار (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
سفینة البحار و مدینة الحکم و الآثار
تصویر روی جلد سفینه البحار.PNG
اطلاعات کتاب
نویسنده: شیخ عباس قمی
تاریخ نگارش: ۱۳۴۴ق
موضوع: حدیثی
سبک: تاریخی و روایی
زبان: عربی
ناشر: دار الاسوه
مجموعه: دو جلد

سَفینَةُ البِحار و مَدینَةُ الحِکَمِ و الآثار مَعَ تَطبیقِ النُّصوصِ الواردَة فیها عَلی بِحارِالأنوار معروف به سفینة البحار، یکی از جوامع حدیثی شیعه نوشته شیخ عباس قمی. مؤلف، با هدف ارائه فهرستی موضوعی و مرتب شده بر اساس الفبا، احادیث کتاب بحار الانوار مجلسی را در بیش از ۱۷۰۰ موضوع، دسته‌بندی کرده است.

درباره نویسنده

نوشتار اصلی: شیخ عباس قمی

عباس بن محمدرضا القمی (۱۲۹۴-۱۳۵۹ق) مشهور به شیخ عباس قمی و محدث قمی، عالم شیعی در قرن چهاردهم قمری است. او در علم حدیث و تاریخ و نیز در فن وعظ و خطابه، نامدار بوده است. شیخ عباس قمی، صاحب تألیفات بسیاری است که مشهورترین آنها عبارتند از مفاتیح الجنان، سفینة البحار و منتهی الآمال. محدث قمی در سال ۱۳۵۹ق در نجف درگذشت و در حرم علی بن ابیطالب(ع) دفن شد.

انگیزه نگارش

چنانکه محدث قمی در مقدمه کتاب آورده، بسیاری از مطالب بحارالانوار در جای مناسب خود ذکر نشده، به همین دلیل به تالیف این مجموعه پرداخت تا پژوهشگران را در رسیدن به مقصود یاری کند.[۱]

ویژگی‌ها

  1. موضوعات کتاب به ترتیب حروف الفبا و بر اساس ماده و ریشه ثلاثی مجرد موضوع مرتب شده است. خواننده به آسانی می‌تواند به بیش از ۱۷۰۰ موضوع دست یابد که هر کدام شامل مدخل‌های گوناگون و متعددی هستند.
  2. این اثر گزیده‌ای از بحارالانوار است که نویسنده آن کوشیده دستیابی به روایات را برای مراجعان آسان سازد. مؤلف با توجه به تبحر در حدیث و علم رجال، دست به انتخاب زده است. مثلا در ماده «علم» از باب اول کتاب العلم بحارالانوار، تنها آیات آغاز و انجام باب را آورده و از ۱۲۲ حدیث نیز فقط دو روایت را انتخاب کرده است. همچنین تا باب ششم هیچ آیه و حدیثی نقل نکرده و در باب ششم تنها یک آیه ذکر نموده است. سپس باب هفتم را رها کرده و از باب هشتم از بین ۱۳ آیه، یک آیه و از بین ۹۲ روایت تنها به یکی بسنده کرده است.
  3. یکی از ویژگی‌های مهم سفینة البحار آن است که مؤلف در یک موضوع به همان باب اکتفا نکرده و نکات مرتبط با موضوع مرتبط را از سراسر بخش‌های دیگر یافته و ارجاع داده است.
  4. در نگارش عناوین، تعبیر شناخته‌شده‌تر ذکر شده است؛ اگر اسم شخصی مشهور بوده، همان ذکر شده و اگر کنیه یا لقب مشهور بوده، اسم نیامده است. به عنوان نمونه چون کنیه حارث بن سعید معروفتر بوده، شرح حال او در ذیل ابوفراس الحمدانی آمده است.[۲] [۳]

مقایسه با سایر جوامع حدیثی

جوامع مهم حدیثی شیعه مؤلف متوفای تعداد احادیث توضیحات
المحاسن احمد بن محمد برقی ۲۷۴ق حدود ۲۶۰۴ مجموعه روایاتی با موضوعات مختلف مانند فقه و اخلاق
کافی محمد بن یعقوب کلینی ۳۲۹ق حدود ۱۶۰۰۰ اقسام احادیث اعتقادی، اخلاقی، آداب و فقهی
کتاب من لایحضره الفقیه شیخ صدوق ۳۸۱ق حدود ۶۰۰۰ احادیث فقهی
تهذیب الاحکام شیخ طوسی ۴۶۰ق حدود ۱۳۶۰۰ احادیث فقهی
الاستبصار فیما اختلف من الاخبار شیخ طوسی ۴۶۰ق حدود ۵۵۰۰ احادیث فقهی
الوافی فیض کاشانی ۱۰۹۱ق حدود ۵۰۰۰۰ دربردارنده احادیث کتب اربعه با حذف مکررات و شرح بعضی از آنها
وسائل الشیعه شیخ حر عاملی ۱۱۰۴ق ۳۵۸۵۰ احادیثِ فقهی کتب اربعه و بیش از هفتاد کتاب حدیثی دیگر
بحارالانوار علامه مجلسی ۱۱۱۰ق حدود ۸۵۰۰۰ جمع‌آوری اکثر روایات معصومین در موضوعات مختلف
مستدرک الوسائل میرزا حسین نوری ۱۳۲۰ق ۲۳۵۱۴ تکمیل احادیث فقهی وسائل الشیعه
سفینة البحار شیخ عباس قمی ۱۳۵۹ق ۱۰ جلد ارائه فهرستی موضوعی بر اساس الفبا برای کتاب بحار الانوار
مستدرک سفینة البحار شیخ علی نمازی ۱۴۰۵ق ۱۰ جلد تکمیل سفینة البحار
جامع احادیث شیعه آیت الله بروجردی ۱۳۸۰ق ۴۸۳۴۲ گردآوری و باب‌بندی احادیث فقهی شیعه
میزان الحکمه محمدی ری شهری معاصر ۲۳۰۳۰ ۵۶۴ عنوان غیر فقهی
الحیات محمدرضا حکیمی معاصر ۱۲ جلد ۴۰ فصل در موضوعات مختلف فکری ـ عملی

کتاب‌های مرتبط

ترجمه‌های سفینة البحار

دو ترجمه فارسی از سفینة البحار منتشر شده است؛ یکی به ترجمه محمد باقر ساعدی خراسانی که توسط کتابفروشی جعفری در مشهد منتشر شده و دیگری ترجمه هادی صلواتی که در ۸ جلد و توسط انتشارات نوید اسلام در قم منتشر شده‌ است.

مستدرک سفینة البحار نوشته نمازی شاهرودی

مستدرک سفینة البحار

علی نمازی شاهرودی، کتاب مستدرک سفینة البحار را با هدف تکمیل کتاب سفینة البحار محدث قمی نوشته است. این کتاب نخستین بار در سال ۱۴۰۹ق توسط بنیاد بعثت و در ۱۰ جلد منتشر شد.[۴] جامعه مدرسین هم این کتاب را تجدید چاپ کرد.

فهرست موضوعی

سید مهدی شمس الدین در کتابی با عنوان «موضوعات الاخبار من کتاب سفینة البحار»، فهرستی موضوعی از محتوای کتاب سفینة البحار ارائه داده است. این کتاب در ۱۲۸ صفحه توسط دار النشر الاسلامی در قم و در سال ۱۳۷۱ش منتشر شده است.[۵]

«لآلی الاخبار من کتاب سفینة البحار» تألیف محمد شبر الحسینی که در ۴جلد در تهران و انتشارات محبان الحسین در ۱۳۸۹ش منتشر شده است.[۶]

وضعیت نشر

سفینة البحار در چند نوبت منتشر شده است:

  • بار نخست با چاپ سنگی و در ۲ جلد منتشر شد.در این چاپ، ارجاعات محدث قمی به بحار الانوار با چاپ ۲۵ جلدی آن مطابق بود. یکی از ناشرین این نسخه، انتشارات فراهانی است.
  • نشر اسوه وابسته به سازمان اوقاف و امور خیریه در ایران، این کتاب را در ۸ جلد و در سال ۱۴۱۴ق منتشر کرده است.
  • بنیاد پژوهش‌های اسلامی وابسته به آستان قدس رضوی، کتاب را در سال ۱۴۱۶ق در ۲ جلد و در سال ۱۳۸۳ش در ۴ جلد منتشر کرده است. این چاپ با مقدمه و اشراف علی اکبر الهی خراسانی منتشر شده است. در این نوبت از نشر، روایات سفینه با نسخه ۱۱۰ جلدی بحار الانوار تطبیق داده شده‌اند. افزون بر آن، روایات به منابع اصلی که در تدوین بحار الانوار مورد مراجعه مجلسی بوده‌اند ارجاع داده شده‌اند.[۷] [۸]

پانویس

  1. سفینة البحار، مقدمه کتاب.
  2. مقدمه سفینة البحار، ص ۳۲-۳۹.
  3. علی مختاری، سفینة البحار و مدینة الحکم و الآثار.
  4. بنیاد محقق طباطبایی
  5. کنسرسیوم محتوای ملی
  6. محدث ربانی، ج۱، ص۴۱۳.
  7. محدث ربانی، ج۱، ص۴۱۳.
  8. بنیاد محقق طباطبایی

منابع

  • قمی، عباس، سفینة البحار و مدینة الحکم و الآثار، قم، اسوه.
  • مختاری، علی، سفینة البحار و مدینة الحکم و الآثار، کتاب ماه دین، فروردین ۱۳۷۸ - شماره ۱۸
  • کنگره بزرگداشت، محدث ربانی، نور مطاف، قم، ۱۳۸۹ش.

پیوند به بیرون

منبع اصلی مقاله: مجله کتاب ماه دین فروردین ۱۳۷۸