حکم بن ابیالعاص
| از دشمنان پیامبر(ص) | |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| نام کامل | حَکم بن ابیالعاص بن امیه |
| نسب | بنیامیه |
| خویشاوندان سرشناس | مروان بن حکم (پسر) • عثمان بن عفان (برادرزاده) |
| زادگاه | مکه |
| محل زندگی | مکه • مدینه • طائف |
| وفات | سال ۳۱ق یا ۳۲ق در مدینه |
| فعالیتهای اجتماعی-سیاسی | |
| فعالیتها | آزار و اذیت پیامبر(ص) |
| اطلاعات دیگر | |
حَکم بن ابیالعاص بن اُمَیه از بزرگان بنیامیه،[۱] عموی عثمان بن عَفّان و پدر مروان بن حکم[۲] بود. او بهدلیل آزار پیامبر(ص) از مدینه به طائف تبعید شد؛ ازاینرو به طرید رسولالله (تبعیدشده پیامبر خدا) مشهور شد.[۳]
او با مسلمانشدن خویشاوندانش، از جمله عثمان، مخالفت میکرد.[۴] همچنین در گزارشهایی، حَکَم از اعضای توطئه قتل پیامبر(ص) در دارالندوه و از حاضران در محاصره خانه آن حضرت معرفی شده است.[۵]
به گفته برخی تاریخنگاران، او تا پس از فتح مکه اسلام نیاورد و پس از آن مسلمان شد و در مدینه سکونت گزید. در برخی منابع، در اسلامآوردن او تردیدهایی در میان مسلمانان گزارش شده است.[۶] همچنین از او بهعنوان یکی از طلقا (اهالی مکه که پس از فتح مکه مورد عفو پیامبر(ص) قرار گرفتند) یاد شده است.[۷]
بر اساس گزارشهای تاریخی، حَکَم در مدینه نیز پیامبر(ص) را میآزرد؛ از جمله با تقلید حرکات و مسخرهکردن او.[۸] بنا برخی نقلها، این رفتارها با نفرین پیامبر(ص)[۹] و ابتلای حَکَم به رعشه و اختلال عقلی همراه شد.[۱۰]همچنین گزارش شده است که او سخنان و اسرار پیامبر(ص) را برای مخالفانش فاش میکرد[۱۱] و با ایستادن پشت خانه آن حضرت، به سخنانش گوش میداد و از شکاف در به داخل خانه نگاه میکرد.[۱۲] پیامبر(ص) او را به سبب این رفتارها، به طائف تبعید کرد و از سکونت او در مدینه منع نمود.[۱۳] در برخی منابع، تبعید شماری از فرزندان او نیز گزارش شده است.[۱۴]
حَکَم مصداق آیه ۵۷ سوره احزاب دانسته شده که آزاردهندگان خدا و پیامبر(ص) را مستحق لعن و عذاب معرفی میکند. به گزارش منابع تاریخی، پیامبر(ص) حَکم و نسل او را لعنت کرد، مگر مؤمنان آنان.[۱۵]
پس از رحلت پیامبر(ص)، حکم و فرزندانش تا زمان خلافت عثمان در تبعید بودند.[۱۶] عثمان، با وجود مخالفت ابوبکر و عمر،[۱۷] حَکَم و خانوادهاش را به مدینه بازگرداند و صد هزار درهم به او بخشید.[۱۸] حکم در اواخر عمر نابینا شد[۱۹] و در سال ۳۱ یا ۳۲ق[۲۰] در مدینه درگذشت[۲۱] و به دستور عثمان، بر قبر او در بقیع خیمهای برپا شد.[۲۲]
پانویس
- ↑ ابنحجر عسقلانی، الاصابة، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۱۰۴.
- ↑ زبیری، کتاب نسب قریش، ۱۹۵۳ق، ص۱۵۹ـ۱۶۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۳۶م، ج۵، ص۱۶۰ـ۱۶۳.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: ابنعبدربّه، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۲۶۷؛ مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۷۸.
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۵۵.
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۲۲۸.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۳۶م، ج۵، ص۱۲۵.
- ↑ مالکی، الصحبة و الصحابة، ۱۴۲۲ق، ص۱۹۲-۱۹۳.
- ↑ ابنحجر عسقلانی، الاصابة، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۱۰۵.
- ↑ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ۱۳۸۷ق، ج۱۰، ص۵۸.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۳۶م، ج۵، ص۱۲۵.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۳۶م، ج۵، ص۱۲۵.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۳۶م، ج۵، ص۱۲۵.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۳۶م، ج۵، ص۱۲۵.
- ↑ ابناثیر، اسد الغابة، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۳۷.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۳۶م، ج۵، ص۱۲۶؛ ابنعبدالبرّ، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۶۰.
- ↑ ابنعبدالبرّ، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۹۴ و ج۴، ص۲۸۶.
- ↑ ابناثیر، اسد الغابة، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۳۸.
- ↑ صفدی، کتاب الوافی، ۱۹۶۲م، ج۱۳، ص۱۱۲.
- ↑ صفدی، نکت الهمیان، ۱۳۲۹ق، ص۱۴۷.
- ↑ ابنحجر عسقلانی، الاصابة، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۱۰۶.
- ↑ ابنعبدالبرّ، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۵۹.
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق. ج۸، ص۱۱۳.
منابع
- ابناثیر، علی بن محمد، أسد الغابة فی معرفة الصحابة، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹ق.
- ابنحجر عسقلانی، احمد بن علی، الإصابة فی تمییز الصحابة، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، ۱۴۱۵ق.
- ابنسعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، ۱۴۱۰ق.
- ابنعبدالبر، یوسف بن عبدالله، الإستیعاب فی معرفة الأصحاب، بیروت، دار الجیل، ۱۴۱۲ق.
- بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، اورشلیم، چاپ گویتین، ۱۸۶۳م.
- زبیری، مصعب بن عبدالله، کتاب نسب قریش، قاهره، دار المعارف، ۱۹۵۳م.
- صفدی، خلیل بن ایبک، کتاب الوافی بالوفیات، ویسبادن، ۱۹۶۲م
- صفدی، خلیل بن ایبک، نکت الهمیان فی نکت العُمیان، مصر، چاپ احمد زکی بک، مصر۱۳۲۹ق.
- طبری، محمد بن جریر بن یزید، تاریخ الأمم و الملوک، بیروت، دار التراث، چاپ دوم، ۱۳۸۷ق.
- مالکی، حسن بن فرحان، الصحبة و الصحابة بین الاطلاق اللغوی و التخصیص الشرعی، عمان، مرکز الدراسات التاریخیه، ۱۴۲۲ق/۲۰۰۲م.
- مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب قم، مؤسسه دار الهجرة، ۱۴۰۹ق.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: دانشنامه جهان اسلام
- دائرة المعارف بزرگ اسلامی