حکیمه دختر امام کاظم

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
امامزاده
حکیمه دختر امام کاظم(ع)
حکیمه دختر امام کاظم.jpg
مرقد منسوب به حکیمه خاتون در گچساران
نام حکیمه دختر امام کاظم(ع)
زادروز ؟
درگذشت ؟
مدفن گچساران یا نزدیکی بهبهان (به قولی)
پدر امام کاظم(ع)
امامزادگان مشهور

حکیمه، دختر امام موسی کاظم(ع) و از زنان برجسته شیعه در قرن دوم و سوم هجری قمری. وی شاهد ولادت امام جواد(ع) بوده است.

سرگذشت

حکیمه دختر موسی بن جعفر (ع) و خواهر امام رضا (ع) است.[۱]

درباره جزییات زندگی حکیمه دختر امام موسی کاظم (ع) اطلاعات چندانی در منابع تاریخی وجود ندارد. حتی تاریخ تولد و وفات وی نیز ثبت و ضبط نشده است. اما با توجه به این که هنگام تولد امام جواد (ع) حاضر بوده می‌توان گفت سه امام را درک کرده است. وی به گفته بحرانی، عمر طولانی کرده است ولی از تأهل یا تجرّد ایشان اثری در دست نیست.[۲] در کافی به نام او اشاره شده است.[۳] بر طبق روایت کافی، وی با دیدن جنی به نام عامر، یک سال به بیماری تب مبتلا شده بود.[۴]

جایگاه علمی

حکیمه از برادرش امام رضا (ع) روایت نقل کرده و از روایات نقل شده می‌توان دریافت که امام رضا (ع) او را به اسرارش آگاه ساخته بود.[۵] بحرانی در مورد وی می‌گوید:

«بانو حکیمه عالم و جلیل القدر و از بزرگانِ عابدان و صالحان بودند و عمر طولانی داشتند ولی تاریخ درباره حیات و عقبه ایشان چیزی را برای ما بازگو نمی‌کند. ایشان صاحب نفوذ و عقل و درایت بودند و اعتبار و ارزش بسیاری در نزد ائمه معصومین (ع) و سایر سادات اهل بیت و مردم داشتند.»[۶]

بزرگان علم تاریخ و حدیث در کتب خویش، بانو حکیمه خاتون را بانویی دانشمند، عابد، لایق و دارای صلاحیت علمی توصیف کرده‌اند.[۷]

عالمان رجالی مانند برقی او را در زمره راویان حدیث از امام رضا (ع) ذکر کرده‌اند.[۸] در کتب رجالی دیگر نیز مانند تنقیح المقال و رجال خویی،[۹] نام وی یاد شده است. مامقانی در تنقیح المقال او را شاهد و روایت کننده جریان ولادت امام جواد (ع) ذکر می‌کند[۱۰] و کراماتی از امام جواد (ع) هنگام کودکی نقل کرده است.[۱۱]

در کتاب‌های اصول کافی،[۱۲] اثبات الهداه[۱۳] و بحار الانوار[۱۴] روایاتی از وی نقل شده‌است.

مدفن

زیارتگاهی در ایران و در فاصله ۸۰ کیلومتری جنوب شهرستان گچساران منسوب به او است.[۱۵]

علامه مجلسی نیز در بحار الأنوار به بقعه‌ای منسوب به حکیمه دختر امام کاظم (ع) اشاره کرده و می‌گوید: درکوه‌های مسیر بهبهان، زیارتگاهی است که به حکیمه خاتون منسوب است و شیعیانی که در این مسیر رفت و آمد دارند، آنجا را زیارت می‌کنند.[۱۶]

در باور مردم، تصور می‌شود کوه شکافته شده و وی به داخل کوه رفته است. تا جایی که این سخن را از وی نقل کرده‌اند: «کجایند اهل بیت من، کجایند عشیره من، کجایند برادران من، چه می‌دانند که من اینک تنها و بی‌کس در میان کوه نشسته‌ام».[۱۷]

پانویس

  1. ارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، ج۲، ص۲۴۴؛ دلائل الإمامة، طبری،ص:۳۰۹
  2. بحرانی، حلیة الأبرار فی أحوال محمّد و آله الأطهار علیهم السلام ج‌۴، ص۵۲۴
  3. الکافی، ج‌۱، ص۳۹۵
  4. الکافی، ج‌۱، ص۳۹۵
  5. مسند الإمام الکاظم (ع)، العطاردی، ج‌۱، ص۱۹۴.
  6. بحرانی، حلیة الأبرار فی أحوال محمّد و آله الأطهار علیهم السلام ج‌۴، ص۵۲۴
  7. صادقی اردستانی، ۱۳۷۵ ش:ص ۳۵۷
  8. برقی، الرجال، ص۶۲.
  9. خویی، معجم الرجال، ج ۲۳، ص۱۸۷.
  10. مامقانی، تنقیح المقال، ج ۳، ص۷۶.
  11. مدینة المعاجز، البحرانی، ج‌۷،ص۲۶۰
  12. الکافی، ج‌۱، ص۳۹۵
  13. إثبات الهداة، الحر العاملی، ج‌۴، ص۴۰۶
  14. بحار الأنوار، المجلسی ج‌۵۰، ص۹۹
  15. حسن بن حسن فسائی، فارسنامه ناصری، ج۲، ص۱۴۹۸
  16. بحار، ج ۴۸،ص۳۱۶
  17. خادمی،ص ۱۲۶،۱۲۹

منابع

  • بحرانی، سید هاشم، مدینه المعاجز، مؤسسه المعارف الاسلامیه، قم، ۱۴۱۳ق، چاپ اول.
  • بحرانی، هاشم بن سلیمان، حلیة الأبرار فی أحوال محمّد و آله الأطهار علیهم السلام، مؤسسة المعارف الإسلامیة، قم، چاپ: اول، ۱۴۱۱ق.
  • برقی، احمد بن محمد، رجال البرقی، مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل‌البیت (ع).
  • خادمی، غلامرضا، شجرۀ طوبی(بی‌بی حکیمه و همراهان)، قم،نشر عصر ظهور، ۱۳۸۱ش.
  • خویی، ابوالقاسم، معجم الرجال الحدیث،دارالزهرا، بیروت.
  • شیح کلینی، کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق (۳۲۹ ق)،‌ دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۴۰۷ق، چاپ چهارم.
  • شیخ مفید، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، کنگره شیخ مفید، قم، ۱۴۱۳ق، چاپ اول.
  • صادقی اردستانی، احمد، زنان دانشمند و راوی حدیث، قم، نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم، ۱۳۷۵ش.
  • طبری، محمد بن جریر، دلایل الامامه، بعثت، قم، ۱۴۱۳ق، اول.
  • عاملی، شیخ حر، اثبات الهدی بالنصوص و المعجزات، اعلمی، بیروت، ۱۴۲ق، چاپ اول.
  • عطاردی، عزیزالله، مسند امام کاظم ابی الحسن موسی بن جعفر علیهماالسلام، آستان قدس رضوی، مشهد، ۱۴۰۹ق، چاپ اول.
  • فسائی، حسن بن حسن، فارسنامه ناصری، تهران، چاپ منصور رستگار فسائی، ۱۳۶۷ ش.
  • مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال، مطبعه المرتضویه، نجف اشرف، ۱۳۵۲ق، افست انتشارات جهان، تهران.
  • مجلسی، محمد تقی، بحار الانوار، اسلامیه، تهران، ۱۳۶۳ش، چاپ دوم.