حسین بن موسی بن جعفر (ع)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
امامزاده
حسین بن موسی الکاظم علیه السلام
حرم مطهر سید علاء الدین حسین.jpg
نمایی از حرم علاءالدین حسین در شیراز
نام حسین بن موسی الکاظم علیه السلام
کنیه ابوالحسین
زادروز نامعلوم
مدفن شیراز
لقب(ها) علاءالدین حسین، مفقود
پدر امام موسی کاظم(ع)
مادر ام ولد
امامزادگان مشهور

حسین بن موسی بن جعفر(ع) یکی از امامزادگان و فرزندان امام هفتم شیعیان و برادر امام رضا(ع). وی از راویان بوده و از امام کاظم(ع)، امام رضا(ع) و مادرش حدیث نقل کرده‌است. طبق روایتی او بیشتر از دیگر فرزندان امام موسی کاظم(ع)، به امام جواد(ع) علاقه و محبت نشان می‌داد. در برخی شهرهای ایران بقعه‌های به وی منسوب است که معروف‌ترین آنها شیراز و طبس است. در شیراز مشهور به علاءالدین حسین و در طبس معروف به مفقود است.

اصل و نسب

پدر حسین، موسی بن جعفر(ع) و مادرش ام ولد بوده است.[۱] علامه مجلسی در بحار حدیثی نقل کرده که با توجه به آن مادرش نیز از محدثین به حساب می‌آید.[نیازمند منبع] لقبش مفقود[۲] و علاء الدین است.[۳] احتمالاً لقب علاءالدین در اواخر قرن چهارم که اضافه کردن «الدین» رایج بوده به حسین بن موسی نسبت داده‌ شده‌است.[۴]

جایگاه

برخی از علمای رجال، محدثان و روایان، حسین بن موسی را از جمله راویان مورد اعتماد بر شمرده‌اند. وی روایاتی از پدرش امام موسی کاظم(ع) و برادرش امام رضا(ع) یا با واسطه از مادرش نقل کر‌ده‌است.[۵]

روایاتی در «جایز بودن غسل جمعه در روز پنج شنبه در برخی شرایط»،[۶] «فضیلت و فایده حنا بستن»،[۷] «ترس مؤمنین»،[۸] «وضعیت مالی و اجتماعی جعفر بن عمر علوی در آینده»،[۹]، «رحمت خدا در نامه اعمال به مؤمنان»،[۱۰] «سود رساندن به فرزندان پیامبر(ص)»[۱۱] و «پرداخت مزد کارگر»[۱۲] وجود دارند که حسین بن موسی الکاظم(ع)در سلسله اسناد آن قرار دارد.

نیز از امام جواد(ع) پرسیدند کدام‌یک از عموهایت بیشتر به تو احسان می‌کند؟ فرمود: حسین. امام رضا(ع) پس از شنیدن این جمله آن را تأیید کرد.[۱۳]. در روایتی دیگر حسین بن موسی بن جعفر از امام جواد(ع) از انگشتریشان سئوال می‌کند که امام(ع) در پاسخ می‌گوید: این انگشتر حضرت سلیمان(ع) است.[۱۴]

سن

نویسده بحر الانساب سن وی را هنگام شهادت یا وفات ۱۳ سال نقل کرده‌است[۱۵] اما این نظریه با اشکالاتی روبه‌رو است. از آنجا که شهادت امام موسی کاظم(ع) در سال ۱۸۳ق بوده [۱۶] و امام کاظم(ع) نیز سال‌های آخر عمر خود را در زندان به‌سر می برده‌است[۱۷] باید سن حسین در هنگام شهادت پدر چهار یا پنج ساله باشد و هنگام هجرت امام رضا به خراسان ۲۲ سال؛ چرا که امام رضا(ع) در سال ۲۰۱ به خراسان هجرت کرد[۱۸] اگر بگویم شهادت امام رضا(ع) و امامت امام جواد را درک کرده‌است باید به این مقدار دو یا سه سال افزود و اذعان نمود که اوتقریبا جوانی ۲۴ یا ۲۵ ساله بوده‌است. بدین جهت ۱۳ ساله بودن وی هنگام شهادت یا وفات از طرف برخی تضعیف شده‌است.[نیازمند منبع]

محل دفن

درباره محل دفن حسین بن موسی(ع) اختلاف است، برخی معتقدند وی در کوفه از دنیا رفت، برخی مدفن وی را در شیراز می‌دانند. به گفته بعضی دیگر محل دفن وی در طبس است.

علاوه بر شیراز و طبس در کرمان، بهبهان، قزوین، ساری و کجور نیز بقعه‌های به حسین بن امام موسی کاظم(ع) منسوب است.[۱۹]

شیراز

بنابر گزارشی که مدفن حسین بن موسی(ع) را در شیراز می‎داند، او یکی از همراهان شاه چراغ بوده است. این کاروان به قصد دیدار امام رضا(ع) همراه با سایر برادرانش از مدینه عازم خراسان شد.[۲۰] تاریخ هجرت آنان به‌طور دقیق معلوم نیست؛ ولی با توجه به روایتی در بحار الأنوار این کاروان پس از شهادت امام رضا(ع) عازم ایران شد؛ چرا که حسین بن موسی، پس از شهادت امام رضا(ع) در مدینه از امامت امام جواد(ع) دفاع می‌نماید.[نیازمند منبع]

اقدام حاکم فارس برای ممانعت از حرکت آنها منجر به جدال سختی شد که به شهادت برادران انجامید. سید علاءالدین حسین در باغی مخفی شد که پس از شناخته شدن به شهادت رسید.[۲۱] بنا بر نقل علامه مجلسی، سید علاء الدین پس از شهادت برادرش احمد بن موسی(ع) متواری می‌شود. هنگامی که به سوی این باغ می‌رفته تشخیص داده‌اند که او از بنی هاشم است و در همان باغ او را به قتل می‌رسانند.[۲۲]

حمد الله مستوفی محل دفن حسین بن موسی را در شیراز می‌داند.[۲۳] زرکوب شیرازی، جنید شیرازی،[۲۴] علامه مجلسی، بحرالعلوم در کتاب تحفه العالم فی خطبه المعالم،[۲۵] و وضاتی[۲۶] نیز این قول را پذیرفته‌اند. بقعۀ وی در چندصد متری حرم شاه چراغ مورد توجه مردم شیراز و دوستداران اهل بیت است. این بقعه در نظر مردم شیراز از جایگاه بالایی برخوردار است و هر هفته، شب دوشنبه را به زیارت وی اختصاص داده‌اندد.[نیازمند منبع]مجلسی در بحار الانواذ آورده است:

تا قرن هشتم قبر علاءالدین حسین مخفی بود. در زمانی که قتلغ فرمانروای شیراز بود باغبان وی مشاهده کرد که در شبهای جمعه نوری به طرف نقطه‌ای از باغ می‌آید. جریان را به قتلغ رساند وی پس از تجسس متوجه شد قبری در آنجاست و درون آن جسدی پرهیبت که آثار جلالت و جمال و کمال از او آشکارا دیده می‌شد در یک دست قرآن و در دست دیگر شمشیری داشت. از روی نشانه‌ها و قرائن فهمیدند قبر حسین بن موسی است و قتلغ اطراف قبر قبه و رواقی ساخت.[۲۷]

قبل از علامه مجلسی این داستان در کتاب‌های شدالازار نوشته جنید شیرازی[۲۸] و شیراز نامه نوشته زرکوب[۲۹] آمده‌است.

طبس

بقعه منسوب به حسین المفقود بن امام کاظم علیه السلام در طبس

در طبس نیز بقعه‌ای به وی منسوب است.[۳۰] نامه‌ای از امام رضا(ع) به حاکم طبس موجود است که در آن از مفقود شدن یکی از برادرانش به نام حسین در منطقه تحت حکومت وی خبر می‌دهد و از او می‌خواهد در پیدا کردن گمشده اقدام نماید.[۳۱]

عده‌ای از سادات نیز در طبس زندگی می کردند و خود را از اولاد حسین مفقود می‌دانستند. عبیدلی در تهذیب الانساب و نهایه االالقاب از این گروه از سادات خبر می‌دهد که نسبت به شجره خود سؤال می‌کنند ولی به علت مجهول بودن نسب آنان جوابشان را نمی‌دهد.[۳۲] ابونصر سهل بن عبدالله بن داود بخاری نسابه، آنان را از نسل احمد بن موسی می‌داند، نه حسین بن موسی.[۳۳]

فرزندان

برخی از علمای علم انساب معتقدند از حسین بن موسی(ع) فرزندی باقی نمانده است.[۳۴] اما برخی دیگر از جلمه ابن عنبه، در عمده الطالب و عبدالرحمن کیا در سراج الانساب وی را داری فرزند دانسته و ابوالقاسم، عبیدالله،[۳۵] را از فرزندان وی برشمرده‌اند. برخی منابع عبدالله و محمد را نیز در شمار فرزندان وی محسوب کرده‌اند.[۳۶]

پانویس

  1. رجائی، الکواکب المشرقیه، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۷۲۴.
  2. رجائی، الکواکب المشرقیه، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۷۲۴.
  3. مجلسی، بحار الأنوار، ۱۳۶۳ش، ج۴۸، ص۳۱۲
  4. عرفان منش، مهاجران موسوی، ۱۳۹۱ش، ص۲۷۵
  5. برای نمونه مراجعه کنید به: شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۳۵۳؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۷۶؛ ج۶، ص۵۰۹.
  6. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۴۲
  7. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۵۰۹.
  8. ابن عقده، فضائل امیرالمومنین، ۱۴۲۴ق، ص۱۱۶
  9. شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۲۰۸
  10. طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۵۷۱
  11. طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۳۵۵
  12. سید بن طاووس، طرف من الانباء و المناقب، ۱۴۲۰ق، ص۱۸۷
  13. حمیری، قرب الاسناد، ۱۴۱۳ق، ص۳۷۸
  14. سید بن طاووس، سعد السعود للنفوس منضود، دار الذخائر، ص۲۳۶
  15. خان ملک، بحر الانساب، ۱۳۳۵ق، ص۵۵
  16. شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۴ق، ج۲، ص۲۱۵
  17. جعفریان، حیات فکری و سیاسی ائمه، ۱۳۸۱ش، ص۳۹۳
  18. جعفریان، حیات فکری و سیاسی ائمه، ۱۳۸۱ش، ص۴۲۶
  19. عرفان منش، مهاجران موسوی، ۱۳۹۱ش، ص۲۸۰-۲۸۳
  20. عیسی بن جنید شیرازی، شدالازار، ۱۳۲۸ش، ص۳۰۶.
  21. سلطان الواعظین، شب‌های پیشاور، ۱۳۵۰ش، ص۱۱۹.
  22. مجلسی، بحار الأنوار، ۱۳۶۳ش، ج۴۸، ص۳۱۲
  23. مستوفی، تاریخ گزیده،۱۳۶۴ش، ص۲۰۴
  24. عیسی بن جنید شیرازی، شدالازار، ۱۳۲۸ش، ص۳۰۶
  25. عرفان منش، مهاجران موسوی، ۱۳۹۱ش، ص۲۸۳
  26. روضاتی، جامع الانساب، ۱۳۳۵ش، ص۴۲
  27. مجلسی، بحار الأنوار، ۱۳۶۳ش، ج۴۸، ص۳۱۲
  28. عیسی بن جنید شیرازی، شدالازار، ۱۳۲۸ش، ص۲۶۰
  29. عرفان منش، مهاجران موسوی، ۱۳۹۱ش، ص۲۸۲
  30. عرفان منش، مهاجران موسوی، ۱۳۹۱ش، ص۲۸۰
  31. الاحمدی المیانجی، مکاتیب الأئمة علیهم السلام، ۱۴۳۱ق، ج۵، ص۳۰۱
  32. عبیدلی، تهذیب الانساب، ۱۴۲۸ق، ص۱۶۶
  33. ابن طباطبا، منتقلة الطالبیة، ۱۳۷۷ش، ص۲۱۸-۲۱۹
  34. الزرندی، معارج الوصول، ۱۳۸۳ش، ص۱۵۳
  35. رجائی، الکواکب المشرقیه، ۱۳۸۰ش، ج۱، ۷۲۴
  36. عبیدلی، تهذیب الانساب، ۱۴۲۸ق، ص۱۶۶

منابع

  • الاحمدی المیانجی، علی، مکاتیب الأئمة علیهم السلام، قم، دار الحدیث للطباعة و النشر، چاپ سوم، ۱۴۳۱ق.
  • ابن طباطبا، ابراهیم بن ناصر، منتقلة الطالبیة، قم، المکتبة الحیدریة، چاپ اول، ۱۳۷۷ش.
  • ابن عقده، احمد بن محمد، فضائل امیرالمؤمنین علیه‌السلام، قم، دلیل ما، ۱۴۲۴ق.
  • جعفریان، رسول، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، قم، انصاریان، ۱۳۸۱ش.
  • حمیری، عبدالله بن جعفر، قرب الاسناد، قم، مؤسسه آل البیت، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
  • خان ملک، میرزا محمد، بحر الانساب موسوم به ریاض الانساب و مجمع اعقاب، بمبئی، چاپ سنگی، ۱۳۳۵ق.
  • خرمشاهی، بهاءالدین، دایرة المعارف تشیع، تهران، نشر طاهر محبی، ۱۳۷۵ش.
  • رجائی، سیدمهدی، الکواکب المشرقیه، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، ۱۳۸۰ش.
  • روضاتی، سید محمدعلی، جامع الانساب، اصفهان، انتشارات جاوید، ۱۳۳۵ش.
  • زرکوب شیرازی، معین الدین احمد بن شهاب الدین الی الخیر، شیراز نامه، بنیاد فرهنگ ایران، تهران، ۱۳۵۰.
  • الزرندی، جمال الدین محمد بن یوسف، معارج الوصول إلی معرفة آل الرسول و البتول، قم، مجمع احیاء الثقافة الاسلامیة، ۱۳۸۳ش.
  • سلطان الواعظین، شب‌های پیشاور، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۵۰ش.
  • سید بن طاووس، علی بن موسی، طرف من الانباء و المناقب، مشهد، تاسوعا، ۱۴۲۰ق.
  • سید بن طاووس، علی بن موسی، سعد السعود للنفوس منضود، قم، دار الذخائر، بی‌تا.
  • شیخ صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، نجف، بی‌نا، ۱۳۹۰ق.
  • طوسی، محمد بن الحسن، الامالی، قم، دار الثقافة، ۱۴۱۴ق.
  • عبیدلی، محمد بن ابی جعفر، تهذیب الانساب و نهایة الاعقاب، تحقیق محمود کاظم المحمودی، قم، مکتبة آیة الله المرعشی، چاپ دوم، ۱۴۲۸ق.
  • عرفان منش، جلیل، مهاجران موسوی، تهران، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، ۱۳۹۱ش.
  • عیسی بن جنید شیرازی، شد الازار فی حط الاوزار عن زوار المزار، تحقیق علامه قزوینی، تهران، انتشارات نوید، ۱۳۲۸ش.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، مصصح غفاری و آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
  • مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، تهران، دار الکتب اسلامیة، چاپ دوم، ۱۳۶۳ش.
  • مستوفی، حمد الله، تاریخ گزیده، تهران، انتشارات امیر کبیر، چاپ سوم، ۱۳۶۴ش.
  • مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، بیروت، دارالمفید، ۱۴۱۴ق.