التفسیر و المفسرون (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
التفسیر و المفسرون
کتاب التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: محمدهادی معرفت
زبان: عربی
تعداد جلد: ۲
ترجمه فارسی
نام کتاب: تفسیر و مفسران

التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب کتابی به زبان عربی نوشته آیت الله معرفت که در موضوع علوم قرآنی به نگارش در آمده است. این کتاب در دفاع از عقاید تشیع و در مقابل کتاب التفسیر و المفسرون ذهبی نوشته شده است.

کتاب دارای دو جلد است که جلد اول آن درباره تعریف تفسیر، تأویل، ترجمه و تاریخ تفسیر است. در جلد دوم به بررسی روش‌های تفسیری اجتهادی و اثری پرداخته شده است. التفسیر و المفسرون به فارسی ترجمه شده و از ویژگی‌های این کتاب، توجه به روایات ساختگی یا همان اسرائیلیات است.

نویسنده

نوشتار اصلی: محمدهادی معرفت

محمد هادی معرفت (متوفی ۱۳۸۵ش) از عالمان شیعه و محققان علوم قرآنی است.[۱] این نویسنده کتاب‌هایی چون «التفسیر و المفسرون»، التمهید فی علوم القرآن، تفسیر الأثری الجامع، شبهات و ردود حول القرآن و صیانة القرآن من التحریف را نوشته است.[۲]

محتوا و ساختار کتاب

«التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب» کتابی در موضوع علوم قرآنی که در دو جلد به چاپ رسیده است. طبق آنچه در مقدمه کتاب آمده است، آیت الله معرفت پس از دیدن «کتاب مذاهب التفسیر الاسلامی» و «التفسیر و المفسرون ذهبی» و مشاهده مطالب غیر واقع و خلاف اسلام و تشیع در آن؛ این کتاب را به نگارش در آورده است.[۳] همچنین برخی انگیزه نوشتن این کتاب را معرفی و ادامه سیره تفسیری اصحاب برگزیده پیامبر، بزرگان تابعان و ائمه‌ دانسته‌اند.[۴] این کتاب با مقدمه‌ای که شامل علت نگارش کتاب و ویژگی‌های آن است، آغاز می‌شود.[۵]

تفسیر، تأویل، ترجمه و بیان دیدگاه‌ها

در جلد اول کتاب، در سه فصل درباره تعریف، شرایط و انواع تفسیر و بیان رابطه آن با تأویل و همچنین ترجمه و شیوه بیانی قرآن آمده[۶] و از فصل چهارم تا آخر کتاب به سیر تاریخی تفسیر پرداخته شده است. پس از بیان تاریخ تفسیر در دوران پیامبر(ص)، صحابه، و تابعین درباره نقش اهلبیت(ع) در تفسیر سخن به میان آمده است.[۷] همچنین فصل هفتم این جلد درباره مفسران نامی پس از تابعین و شرح حال آنان است.[۸] برخی از مطالب فصل آخر این جلد در ابتدای جلد دوم به عنوان تتمه آمده است.[۹]

تفسیر نقلی و اجتهادی

جلد دوم التفسیر و المفسرون شامل دو نمط (بخش) است.[۱۰] بخش اول این جلد دربردارنده مطالبی چون تفسیر أثری(نقلی)، بیان ضعف‌ها، جعل در تفسیر نقلی، اسرائیلیات، تفسیر روائی در شیعه و سنی و معرفی مهمترین تفاسیر روایی شیعه و اهل سنت از قرن سوم، است.[۱۱] همچنین مطالبی چون روش تفسیر اجتهادی، تفاسیر فقهی، جامع، علمی، ادبی، لغوی، ترتیبی، موضوعی، اجتماعی و عرفانی در بخش دوم بیان شده است.[۱۲]

ویژگی‌ها و نقد‌ها

پژوهشگران و محققان ویژگی‌هایی برای این کتاب برشمرده‌اند که برخی از آنان بدین شرح است:

منابع و مآخذ: یکی از ویژگی‌های مهم این کتاب استفاده از منابع گسترده و معتبر است. آیت الله معرفت، بیش از ۵۰۰ منبع از جمله منابع علوم قرآنی، تاریخی، دائرة المعارف را مورد استفاده قرار داده است.[۱۳]

نوآوری در مطالب: به عقیده برخی آیت الله معرفت در این کتاب دیدگاه‌های نو و تازه‌ای را بیان داشته است.[۱۴] تأویل و بیان ظابطه‌های آن، نقش اهل بیت(ع) در تفسیر قرآن و تقسیم بندی روش‌های تفسیری به اجتهادی و اثری، نمونه‌هایی از این نوآوری‌‌ها است.[۱۵]

اسرائیلیات: توجه به اسرائیلیات یا همان روایات ساختگی و جعلی که یکی از آفات تفاسیر روایی شیعه و سنی است، یکی از ویژگی‌های کتاب التفسیر و المفسرون دانسته شده که در فصلی مجزا به آن پرداخته شده است.[۱۶]

اولین اثر شیعی: برخی بر این باورند، علمای شیعه تا قبل آیت الله معرفت اثر مستقلی درباره تفسیر و علوم قرآنی وجود نداشته و اکثر مطالب به صورت غیر متمرکز و پراکنده بود.[۱۷]

دفاع از تشیع: آیت الله معرفت این کتاب را در مقابل کتاب التفسیر و المفسرون ذهبی نوشته است. محمد حسین ذهبی در کتابش به اصول و مبانی تشیع اشکال گرفته است. برخی معتقدند وی تفاسیر معروف شیعه از جمله مرآة الانوار، مجمع البیان، الصافی فی القرآن، و تفسیر امام حسن عسکری(ع) را مورد نقد متعصبانه و غیر منصفانه قرار داده است.[۱۸] آیت الله معرفت نیز برای دفاع از عقاید امامیه و کتب تفسیر شیعه کتاب «التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب» را نوشت.[۱۹]

همچنین برخی پژوهشگران نقدهایی به این کتاب داشته‌اند؛ به عنوان نمونه:

فراگیر نبودن مکتب‌های تفسیری: به باور برخی آیت الله معرفت مکاتب تفسیری را در مکه، مدینه، کوفه، شام و بصره منحصر کرده و نامی از دیگیر مکاتب مانند مصر و یمن نیاورده است.[۲۰]

عدم اشاره به حضور اهلبیت در مدینه: به عقیده برخی در کتاب التفسیر و المفسرون گزارشی از حضور و تأثیر اهل بیت(ع) در مدینه و پاسخگویی آنها به مسائل قرآنی ارائه نشده است.[۲۱]

چاپ و ترجمه فارسی

کتاب التفسیر و المفسرون آیت الله معرفت توسط دفتر نشر دانشگاه رضوی علوم اسلامی در مشهد به چاپ رسید. همچنین ترجمه فارسی آن همراه با اضافه برخی مباحث در دو جلد به عنوان تفسیر و مفسران از طرف موسسه التمهید در سال ۱۳۸۰ش به چاپ رسید.[۲۲]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. نصیری، «نگاهی به زندگی و آثار آیت الله معرفت»
  2. نصیری، «نگاهی به زندگی و آثار آیت الله معرفت»
  3. معرفت، التقسیر و المفسرون، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۴.
  4. مودب، «نگاهی به کتاب التفسیر و المفسرون فی ثوبه الشقیب»، ص۴۶.
  5. معرفت، التقسیر و المفسرون، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۳.
  6. معرفت، التفسیر و المفسرون، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۱۳-۱۶۸.
  7. معرفت، التفسیر و المفسرون،۱۴۱۸ق، ج۱،ص ۱۶۹-۵۶۵.
  8. معرفت، التفسیر و المفسرون، ۱۴۱۸ق، ج۱، ۳۱۳-۴۵۲.
  9. معرفت، التفسیر و المفسرون، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۷.
  10. معرفت، التفسیر و المفسرون، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۲۰و ۳۵۴.
  11. معرفت، التفسیر و المفسرون،۱۴۱۸ق، ج۲،ص۲۱-۳۴۷.
  12. معرفت، التفسیر و المفسرون،۱۴۱۸ق، ج۲، ص۳۵۴-۵۸۷.
  13. مودب، «نگاهی به کتاب التفسیر و المفسرون فی ثوبه الشقیب»، ص۴۸.
  14. مودب، «نگاهی به کتاب التفسیر و المفسرون فی ثوبه الشقیب»، ص۴۹.
  15. مودب، «نگاهی به کتاب التفسیر و المفسرون فی ثوبه الشقیب»، ص۴۹؛ معرفت، التفسیر و المفسرون، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص ۱۶۹-۵۶۵؛ معرفت، التفسیر و المفسرون، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۳۵۴-۵۸۷.
  16. علیزاده، «التفسیر و المفسرون فی ثوبه الشقیب در بوته نقد و معرفی»، ص۱۶۰.
  17. علیزاده، «التفسیر و المفسرون فی ثوبه الشقیب در بوته نقد و معرفی»، ص۱۶۱.
  18. مودب، «نگاهی به کتاب التفسیر و المفسرون فی ثوبه الشقیب»، ص۴۸.
  19. مودب، «نگاهی به کتاب التفسیر و المفسرون فی ثوبه الشقیب»، ص۴۸.
  20. علیزاده، «التفسیر و المفسرون فی ثوبه الشقیب در بوته نقد و معرفی»، ص۱۶۲.
  21. علیزاده، «التفسیر و المفسرون فی ثوبه الشقیب در بوته نقد و معرفی»، ص۱۶۳.
  22. مودب، «نگاهی به کتاب التفسیر و المفسرون فی ثوبه الشقیب»، ص۵۱.

منابع

پیوند به بیرون

نگاهی به کتاب التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب سید رضا مودب، مجله پیام جاودان

التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب در بوته معرفی و نقد میرزا علیزاده، مجله الهیات و حقوق