تفسیر جامع (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
تفسیر جامع
تفسیر جامع.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: سید ابراهیم بروجردی
موضوع: تفسیر قرآن
سبک: روایی
زبان: فارسی
ناشر: کتابخانه صدر

تفسیر جامع اثر سید ابراهیم بروجردی از تفاسیر روایی معاصر و به زبان فارسی که از زاویه حدیث به تفسیر نگریسته و معانی آیات را با جستجو در روایات دنبال کرده است. این تفسیر در حقیقت، گردآوری روایات تفسیر منسوب به امام عسکری، تفسیر عیاشی و تفسیر قمی است.

انگیزه تألیف

مؤلف در آغاز مقدمه، انگیزه خود را چنین بیان که دیر زمانی بود شوق و آرزو داشتم که ای کاش پروردگار جهانیان این بنده ضعیف را به لطف و کرم خود مفتخر می‌فرمود و عنایت سبحانی و توفیق رحمانی شامل حالم می‌شد تا تفسیری فارسی با بیانی سهل و ساده از فرموده‌های ائمه اطهار و اولیای بزرگوار می‌نوشتم تا شیعیان فارسی‌زبان و تابعان آل محمد (ص) از آن بهره‌مند شوند و ذخیره‌ای برای روز معاد بشود لیکن ابتلائات روزگار و آلام روحی و جسمی موجب تأخیر می‌شد تا بر سبیل اتفاق به منزل یکی از دوستان متدین گُذارم افتاد و صحبتی از تفسیر قرآن و ودائع پیغمبر اکرم و اهمیت آن دو ثقل بزرگ شد، مرا تحریص و ترغیب نمودند و در همان مجلس توفیق حضرت کبریائی و توجه نظر ولی عصر که روز مولود مسعودش بود قرینم شد و بنام نامی آن امام همام از همان روزِ فیروز شروع به کار نموده و آرزوهای گذشته را به مرحله عمل در آوردم.[۱]

دیدگاه مؤلف

مؤلف در ابتدای کتاب، دیدگاه خویش را این گونه بیان می‌کند:

«کتاب‌های زیادی به نام تفسیر به زبان عربی و فارسی از طرف خاصه و عامه نگاشته شده، لیکن در حقیقت بیشتر آنها را نمی‌توان تفسیر نامید؛ زیرا اکثر آنها تفسیر به رأی بوده و تفسیر به رأی حرام است؛ چنانچه بعد از این شرح داده خواهد شد. در قرآن کریم خداوند عظیم فرموده تأویل قرآن را نمی‌داند کسی غیر از خدا و راسخون در علم که ائمه اطهار (ع) می باشند و تفسیر منحصراً بیان ائمه و روایات رسیده از آنهاست و اینگونه تفسیر معدود و آن هم بیش از چند تفسیر نیست و در بعضی از آنها هم به ذکر ادبیات و اِعرابِ قرآن پرداخته و از معانی صرف نظر شده و در اطراف قشر دور زده و از لُبّ قرآن دور گشتند[۲]

معرفی تفسیر

تفسیر جامع، در حقیقت گردآوری شده روایات تفاسیر امام عسکری، عیاشی و قمی است نه جامع در معانی و روش‌های تفسیری. به همین دلیل باید تفسیر جامع را ترجمه این چند کتاب روایی دانست؛ زیرا مؤلف در این تفسیر جز ترجمه و نقل روایات و دیدگاه‌ها، در نقد و بررسی و تحلیل کلمات سخنی و توضیحی از خود نیاورده است. این تفسیر، احکام فقهی را به تفصیل بیان می‌کند و از قصص قرآن تا آنجا که اخبار و روایات نقل کرده‌اند آورده و نظرات مفسران شیعه را بیان می‌کند.[۳]

مقدمات دوازده‌گانه تفسیر جامع

علم تفسیر
تفسیرهای مهم

شیعی:

سنی:

گرایش‌های تفسیری
روش‌های تفسیری
شیوه‌های نگارش تفسیر
اصطلاحات علم تفسیر

مفسر در آغاز تفسیر، مقدماتی را در دوازده بخش ارائه داده است:

  • مقدمه اول: فرق بین تفسیر و تأویل و ترجمه.
  • مقدمه دوم: حرام بودن تفسیر به رأی و اظهار نظر نمودن در قرآن و کتاب خدا.
  • مقدمه سوم: علم و دانش قرآن منحصرا نزد ائمه(ع) می‌باشد و دیگران را خداوند از این دانش، بهره‌ای نداده است.
  • مقدمه چهارم: در قرآن بیان هر چیزی است و از برای قرآن ظاهر و باطن‌هایی متعدد می‌باشد. و از برای هر ظاهری باطنی و از برای هر باطنی باطن‌هائی است تا هفتاد باطن.
  • مقدمه پنجم: کیفیت و زمان جمع قرآن و بیان عدم تحریف قرآن و مراد از تحریف.
  • مقدمه ششم: فضیلت قرآن و ثواب تلاوت آن.
  • مقدمه هفتم: نام‌ها و اسامی قرآن و چگونگی نزول آن.
  • مقدمه هشتم: آداب تلاوت و صحیح‌ترین قرائت و ثواب قرائت قرآن.
  • مقدمه نهم: بیان آنکه تمام قرآن در شأن ائمه و دشمنان ایشان وارد شده است.
  • مقدمه دهم: احادیثی که مخالف قرآن است از ائمه(ع) نمی‌باشد و آن‌ها بر خلاف قرآن حدیثی نفرموده‌اند.
  • مقدمه یازدهم: معنای سوره و آیات و خواص قرآن به طور اختصار.
  • مقدمه دوازدهم: کتاب‌هایی که از آن‌ها روایت می‌کنیم.[۴]

منابع تفسیر

مؤلف در ذیل مقدمه دوازدهم به منابع خویش اشاره می‌کند که از این قرار است:

چاپ

چاپ این تفسیر توسط کتابخانه صدر تهران و با همت مختار معینی صورت گرفته که تا کنون چندین بار تجدید شده است.[۶]

پانویس

  1. بروجردی، تفسیر جامع، ۱۳۶۶ش، ج۱، ص۳.
  2. بروجردی، تفسیر جامع، ۱۳۶۶ش، ج۱، ص۳.
  3. خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ج۱، ص۶۸۹.
  4. بروجردی، تفسیر جامع، ۱۳۶۶ش، فهرست کتاب.
  5. بروجردی، تفسیر جامع، ۱۳۶۶ش، ج۱، ص۴۶.
  6. خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۶۸۹.

منابع

  • خرمشاهی، بهاءالدین، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، تهران، دوستان - ناهید، ۱۳۷۷ش.
  • بروجردی، سید محمد ابراهیم، تفسیر جامع، تهران، انتشارات صدر، ۱۳۶۶ش.