آیه ۶۲ سوره نور
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره نور |
| جزء | ۱۸ |
آیه ۶۲ سوره نور، نشانه‌های مؤمنان واقعی و رابطه نظام‌مند آنان با رهبر الهی جامعه را بیان کرده است.[۱] بر اساس این آیه، مؤمنان کسانی‌اند که به خدا و پیامبرش، ایمان دارند و هنگام حضور در اجتماع‌های مهم همراه پیامبر(ص)، بدون اجازه او از جمع خارج نمی‌شوند.[۲] آیه، اجازه‌گرفتن از پیامبر(ص) برای ترک اجتماع را از نشانه‌های ایمان به خدا و پیامبر(ص) می‌داند.[۳]
﴿إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِذَا كَانُوا مَعَهُ عَلَى أَمْرٍ جَامِعٍ لَمْ يَذْهَبُوا حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ أُولَئِكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوكَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ٦٢﴾ [نور:62]|﴿جز این نیست که مؤمنان کسانی‌اند که به خدا و پیامبرش گرویده‌اند و هنگامی که با او بر سر کاری اجتماع کردند تا از وی کسب اجازه نکنند نمی‌روند در حقیقت کسانی که از تو کسب اجازه می‌کنند آنانند که به خدا و پیامبرش ایمان دارند پس چون برای برخی از کارهایشان از تو اجازه خواستند به هر کس از آنان که خواستی اجازه ده و برایشان آمرزش بخواه که خدا آمرزنده مهربان است ٦٢﴾
این آیه با آیات پیشین و پسین خود در ارتباط است. به گفته طبرسی در تفسیر مجمع البیان، از آنجا که در آیات قبل، چگونگی رابطه افراد با دوستان و خویشاوندان بیان شد، در این آیه کیفیت معاشرت مسلمانان با رهبر جامعه و لزوم انضباط در برابر او بیان می‌شود.[۴] به گفته برخی مفسران شیعی، آیات ۶۲ و ۶۳ سوره نور بر اطاعت از خدا و پیامبر(ص) تأکید دارند.[۵] بر این اساس، اجازه‌گرفتن از پیامبر(ص) برای ترک اجتماع، از مصادیق اطاعت از او دانسته شده است.[۶]
در پایان آیه، به پیامبر(ص) دستور داده شده است برای کسانی که از او اجازه می‌گیرند، طلب آمرزش کند.[۷] درباره علت این استغفار، سه احتمال مطرح شده است. بر اساس احتمال نخست، این افراد با ترک اجتماع، فضیلتی را از دست داده بودند و استغفار پیامبر(ص) برای جبران آن بود.[۸] طبق احتمال دوم، ترجیح‌دادن کار شخصی بر کار جمعی مسلمانان پس از دریافت اجازه، ترک اولی به‌شمار می‌رود و استغفار پیامبر برای جبران آن است. بر اساس احتمال سوم، استغفار پیامبر(ص) به دلیل رعایت ادب این افراد در برابر او و برای برخورداری آنان از لطف الهی بوده است.[۹]
در برخی منابع تفسیری شیعی درباره شأن نزول آیه گفته شده است بخش نخست آن تا عبارت «حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ»، درباره افرادی نازل شده که در اجتماعات مهم نزد پیامبر(ص)، بدون اجازه از جمع خارج می‌شدند.[۱۰] از جمله این اجتماعات جهاد، حفر خندق در جنگ احزاب، نماز جمعه و مشورت عمومی بوده است.[۱۱] بخش پایانی آیه نیز درباره حنظلة بن ابی‌عامر دانسته شده است. او شب پیش از جنگ اُحد ازدواج کرد و با اجازه پیامبر(ص) شب را نزد همسرش ماند. صبح، در حالی که هنوز غسل جنابت نکرده بود، به میدان جنگ رفت و به شهادت رسید. پیامبر(ص) خبر داد که فرشتگانی او را غسل داده‌اند؛ ازاین‌رو به «غسیل‌الملائکه» شهرت یافت.[۱۲]
به گفته برخی عالمان شیعی، این آیه افزون بر نبوت و رسالت، بر ولایت و اختیار پیامبر(ص) در امور سیاسی و اجتماعی مسلمانان نیز دلالت دارد. بر این اساس، اطاعت از پیامبر(ص) در این امور لازم دانسته شده است.[۱۳] به گفته شیخ طوسی، امام معصوم(ع) نیز از چنین اختیاری برخوردار است.[۱۴]
پانویس
- ↑ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۱۴، ص۲۲۰.
- ↑ جوادی آملی، «تفسیر سوره نور، جلسه ۳۹»، پورتال اسراء؛ همچنین ببنید: شیخ طوسى، التبيان فى تفسير القرآن، دار احياء التراث العربى، ج۷، ص۴۶۵؛ طباطبايى، الميزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۵، ص۱۶۶.
- ↑ جوادی آملی، «تفسیر سوره نور، جلسه ۳۹»، پورتال اسراء
- ↑ طبرسى، مجمع البيان، ۱۳۷۲ش، ج۷، ص۲۴۸.
- ↑ مكارم شيرازى، تفسير نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۵۶۲.
- ↑ مكارم شيرازى، تفسير نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۵۶۲.
- ↑ طباطبايى، الميزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۵، ص۱۶۶.
- ↑ جوادی آملی، «تفسیر سوره نور، جلسه ۳۸»، پورتال اسراء.
- ↑ مكارم شيرازى، تفسير نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۵۶۴-۵۶۵.
- ↑ برای نمونه بنگرید به: قمى، تفسير القمي، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص ۱۱۰.
- ↑ مكارم شيرازى، تفسير نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۵۶۳؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۱۴، ص۲۲۱.
- ↑ قمى، تفسير القمي، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص ۱۱۰.
- ↑ منتظری، مبانی فقهی حکومت اسلامى، ۱۳۶۷ش، ج۱، ص۱۶۷.
- ↑ شیخ طوسى، التبيان فى تفسير القرآن، دار احياء التراث العربى، ج۷، ص۴۶۵.
منابع
- جوادی آملی، عبدالله، «تفسیر سوره نور، جلسه ۳۸»، پورتال اسراء، تاریخ درج مطلب: ۷ دی ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید: ۱۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- جوادی آملی، عبدالله، «تفسیر سوره نور، جلسه ۳۹»، پورتال اسراء، تاریخ درج مطلب: ۸ دی ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید: ۱۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- رضایی اصفهانی، محمد علی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن، چاپ اول، ۱۳۸۷ش.
- شیخ طوسى، محمد بن حسن، التبيان فى تفسير القرآن، تحقيق احمد قصيرعاملى، بیروت، دار احياء التراث العربى، چاپ اول، بی‌تا.
- طباطبايى، سيد محمد حسين، الميزان فى تفسير القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البيان فى تفسير القرآن، تحقيق محمد جواد بلاغى، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- قمى، على بن ابراهيم، تفسير القمي، تحقيق طيب موسوى جزايرى، قم، دار الكتاب، چاپ سوم، ۱۳۶۳ش.
- مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دار الكتب الإسلامية، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
- منتظری، حسینعلی، مبانی فقهی حکومت اسلامى (دراسات في ولاية الفقية و فقة الدولة الإسلامية)، قم، کیهان، ۱۳۶۷ش.