گنابادیه
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| مؤسس | سلطانعلیشاه گنابادی (درگذشت ۱۳۲۷ق) |
| سال تأسیس | بعد از ۱۲۹۳ق |
| گرایش | تصوف شیعی |
| نامهای دیگر | سلسله نعمتاللهی سلطانعلیشاهی گنابادی |
| اطلاعات دینی | |
| از فرقههای | صوفیه |
| از شاخههای | نعمتاللهیه |
| باورها | جدایی طریقت از شریعت، مدارا با دیگر سلسلهها و مذاهب، عدم جواز تعدد زوجات، عدم جواز طلاق، عدم جواز دخالت در امور سیاسی، پرداخت عُشْریه |
| رهبر/امام کنونی | سید علیرضا جذبی ملقب به ثابتعلیشاه |
| رهبران/امامان | ملاعلی گنابادی (درگذشت ۱۳۳۷ق)، شیخ محمدحسن گنابادی (درگذشت ۱۳۸۶ق)، حسین تابنده (درگذشت ۱۳۷۱ش)، علی تابنده (درگذشت ۱۳۷۵ش)، نورعلی تابنده (درگذشت ۱۳۹۸ش) |
| وضعیت کنونی | |
| وضعیت | فعال |
گنابادیه یا سلسله نعمتاللهی سلطانعلیشاهی گنابادی از فرقههای صوفیه در شیعه و یکی از شاخههای سلسله نعمتاللهیه،[۱] منسوب به شاه نعمتالله ولی، است.[۲] این فرقه از فعالترین شاخههای تصوف شیعی دانسته شده[۳] و گفته شده است در میان شاخههای نعمتاللهیه، بیشترین پیروان را در ایران دارد.[۴] گنابادیه سلسله طریقت خود را به امامان دوازدهگانه و در نهایت به پیامبر اسلام(ص) میرساند[۵] و در انجام احکام و تکالیف شرعی خود را همسو با شیعه امامیه میدانند، به خانقاه اعتقادی ندارند و خود را از دیگر مسلمانان متمایز نمیکنند.[۶]
از ویژگیهای این سلسله، بهکار بردن شعار «هو ۱۲۱» است که در حساب ابجد معادل «یا علی» دانسته شده و نشانه توجه آنان به ولایت امام علی(ع) معرفی شده است.[۷] پیوستن به این طریقت با توبه، انجام غسلهای پنجگانه (غسل تسلیم، غسل توبه، غسل جمعه، غسل زیارت و غسل حاجت) و بیعت با قطب صورت میگیرد.[۸] از آموزههای این فرقه به پایبندی به احکام شرعی، تأکید بر کار و پرهیز از تکدیگری و مصرف مواد مخدر، مدارا با دیگر مذاهب، پرهیز از تبلیغ طریقت و دخالت در امور سیاسی، احترام به علمای شریعت، مشروط دانستن قبولی اعمال به ولایت امام علی(ع) و پرداخت عُشریه (یکدهم درآمد) به قطب بهجای خمس و زکات اشاره کرد.[۹]
به عقیده فرقهشناسان، گنابادیه در پی اختلاف بر سر جانشینی در سلسله نعمتاللهیه پدید آمد.[۱۰] پس از وفات سعادتعلیشاه در سال ۱۲۹۳ق، محمد بیدختی گنابادی، مشهور به سلطانعلیشاه، به قطبیت رسید و سلسله گنابادیه را بنیان نهاد.[۱۱] این فرقه به سبب لقب بنیانگذار، «سلطانعلیشاهی»[۱۲] و بهدلیل انتساب وی به گناباد، «گنابادیه» نامیده شده است.[۱۳] انشعاب پس از سعادتعلیشاه، مهمترین تفرقه در تاریخ سلسله نعمتاللهیه دانسته شده است.[۱۴]
سلطانعلیشاه (۱۲۵۱ق)،[۱۵] از شاگردان ملاهادی سبزواری[۱۶] و سعادتعلیشاه، در سال ۱۲۸۴ق اجازه ارشاد دریافت کرد[۱۷] و آثاری چون سعادتنامه، مجمعالسعادة، بیانالسعادة و ولایتنامه از او بر جای مانده است.[۱۸] به گزارش منابع، رهبری گنابادیه پس از وی بهصورت موروثی در خاندانش استمرار یافت[۱۹] و پس از درگذشت نورعلی تابنده، سید علیرضا جذبی بهعنوان قطب چهلم معرفی شد؛[۲۰] هرچند گروهی از پیروان، قطبیت او را نپذیرفتند.[۲۱]
رهبران گنابادیه با عناوینی مانند قطب، پیر، مرشد و شیخ شناخته میشوند.[۲۲] لقب «شاه» در میان صوفیان نعمتاللهی از زمان شاه نعمتالله ولی رواج یافت،[۲۳] اما در سلسله گنابادی از زمان سلطانعلیشاه به رهبران فرقه اختصاص یافت.[۲۴] همچنین لقبهایی که به «علی» ختم میشوند، ویژه افراد دارای اجازه ارشاد است.[۲۵] به گفته برخی پژوهشگران، رواج این لقبها پس از رسمی شدن تشیع در ایران و بهمنظور اظهار ارادت رهبران صوفیه به امام علی(ع) بوده است.[۲۶]
براساس گزارشها، تا سال ۱۳۸۷ش شمار پیروان گنابادیه در ایران حدود چهل هزار نفر بوده است.[۲۷] بیشتر پیروان این فرقه در تهران، شیراز، اصفهان، مشهد (گناباد)، همدان، کرمانشاه و اراک سکونت دارند.[۲۸] همچنین گفته شده است که گنابادیه پیش از انقلاب اسلامی ایران در حسینیههای اختصاصی خود فعالیت میکردند، اما پس از آن، با تعطیلی تدریجی این مراکز، فعالیتهای خود را عمدتاً به منازل افراد معتمد منتقل کردند.[۲۹]
پانویس
- ↑ زرینکوب، ارزش میراث صوفیه، ۱۳۶۹ش، ص۷۵ و ۷۶.
- ↑ زرینکوب، ارزش میراث صوفیه، ۱۳۶۹ش، ص۷۵ و ۷۶.
- ↑ «فرقههای صوفیه؛ فرقه صوفیه گنابادیه»، پرسمان دانشگاهیان.
- ↑ پازوکی، «تصوف (بخش دوم)»، دانشنامه جهان اسلام؛ جمعی از مؤلفان، تاریخ و جغرافیای تصوف، ۱۳۸۸ش، ص۴۶.
- ↑ سیدین، پشمینهپوشان: فرهنگ سلسلههای صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۸۷-۱۸۸
- ↑ سیدین، پشمینهپوشان: فرهنگ سلسلههای صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۸۱.
- ↑ سیدین، پشمینهپوشان: فرهنگ سلسلههای صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۸۴.
- ↑ سیدین، پشمینهپوشان: فرهنگ سلسلههای صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۸۴ و ۱۸۵.
- ↑ سیدین، پشمینهپوشان: فرهنگ سلسلههای صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۸۱-۱۸۴.
- ↑ زرینکوب، ارزش میراث صوفیه، ۱۳۶۹ش، ص۹۹.
- ↑ زرینکوب، ارزش میراث صوفیه، ۱۳۶۹ش، ص۹۹.
- ↑ سیدین، پشمینهپوشان: فرهنگ سلسلههای صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۷۹.
- ↑ «نظرات عجیب فرقه گنابادیه»، خبرگزاری فارس.
- ↑ زرینکوب، دنبال جستجو در تصوف ایران، ۱۳۶۲ش، ص۳۴۳.
- ↑ سیدین، پشمینهپوشان: فرهنگ سلسلههای صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۷۹.
- ↑ زرینکوب، دنبال جستجو در تصوف ایران، ۱۳۶۲ش، ص۳۴۵.
- ↑ زرینکوب، دنبال جستجو در تصوف ایران، ۱۳۶۲ش، ص۳۴۵.
- ↑ زرینکوب، دنبال جستجو در تصوف ایران، ۱۳۶۲ش، ص۳۴۵ و ۳۴۶.
- ↑ زرینکوب، دنبال جستجو در تصوف ایران، ۱۳۶۲ش، ص۳۴۷.
- ↑ «خبرها از تعیین ثابتعلیشاه به عنوان جانشین نورعلی تابنده»، پایگاه خبری شفقنا؛ «جانشین تابنده کیست؟»، پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب.
- ↑ «جانشین تابنده کیست؟»، پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب.
- ↑ مکارم شیرازی، جلوه حق، ۱۳۸۱ش، ص۱۹۳.
- ↑ کیوان قزوینی، رازگشا، ۱۳۷۶ش، بخش مقدمه، ص۶۴؛ جمعی از مؤلفان، تاریخ و جغرافیای تصوف، ۱۳۸۸ش، ص۴۲.
- ↑ کیوان قزوینی، رازگشا، ۱۳۷۶ش، بخش مقدمه، ص۶۴-۶۶.
- ↑ کیوان قزوینی، رازگشا، ۱۳۷۶ش، بخش مقدمه، ص۶۶
- ↑ جمعی از مؤلفان، تاریخ و جغرافیای تصوف، ۱۳۸۸ش، ص۴۲و۴۳.
- ↑ سیدین، پشمینهپوشان: فرهنگ سلسلههای صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۸۰.
- ↑ «دروایش به چند دسته تقسیم میشوند»، اندیشه قم؛ «جمعیت و پراکندگی»، سایت اطلس اقلیتهای دینی ایران؛ «فرقههای صوفیه؛ فرقه صوفیه گنابادیه»، پرسمان دانشگاهیان.
- ↑ «جمعیت و پراکندگی»، سایت اطلس اقلیتهای دینی ایران.
منابع
- بیدختی گنابادی، حسنعلی، «تحلیلی انتقادی از فرقه نعمتاللهیه گنابادیه»، فصلنامه کتاب نقد، شماره ۳۹، تابستان ۱۳۸۵ش.
- پازوکی، شهرام، «تصوف (بخش دوم)»، دانشنامه جهان اسلام (ج۷)، تهران، بنیاد دایره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش.
- «جانشین تابنده کیست؟»، پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب، تاریخ درج مطلب: ۲۹ فروردین ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۳۱ مرداد ۱۴۰۱ش.
- جمعی از مؤلفان، تاریخ و جغرافیای تصوف، تهران، نشر کتاب مرجع، چاپ اول، ۱۳۸۸ش.
- «خبرها از تعیین ثابتعلیشاه به عنوان جانشین نورعلی تابنده»، پایگاه خبری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۴ دی ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۳۱ مرداد ۱۴۰۱ش.
- زرینکوب، عبدالحسین، ارزش میراث صوفیه، تهران، امیرکبیر، چاپ ششم، ۱۳۶۹ش.
- زرینکوب، عبدالحسین، دنبال جستجو در تصوف ایران، تهران، امیرکبیر، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
- سودی، محمد، «فرقه نعمت اللهیه»، پژوهشکده باقرالعلوم(ع)، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آبان ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۱۰ شهریور ۱۴۰۱ش.
- سیدین، علی، پشمینهپوشان: فرهنگ سلسلههای صوفیه، تهران، نشر نی، چاپ اول، ۱۳۸۷ش.
- «نظرات عجیب فرقه گنابادیه»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۳۰ بهمن ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۱۰ شهریور ۱۴۰۱ش.
- مطهری، مرتضی، آشنایی با علوم اسلامی ۲، تهران، نشر صدرا، بیتا.
- مکارم شیرازی، ناصر، جلوه حق: بحثی پیرامون صوفیگری در گذشته و حال (ویراست دوم)، قم، مدرسه علی بن ابیطالب(ع)، ۱۳۸۱ش.
- نصرتی، سپیده، «کیوان قزوینی، عباسعلی»، دانشنامه جهان اسلام، وبسایت کتابخانه مدرسه فقاهت، تاریخ درج مطلب: ۳ مرداد ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۳۱ مرداد ۱۴۰۱ش.