گنابادیه

از ویکی شیعه
گنابادیه
اطلاعات کلی
مؤسس علی‌شاه گنابادی (درگذشت ۱۳۲۷ق)
سال تأسیس بعد از ۱۲۹۳ق
گرایش تصوف شیعی
نام‌های دیگر سلسله نعمت‌اللهی سلطان‌علی‌شاهی گنابادی
اطلاعات دینی
از فرقه‌های صوفیه
از شاخه‌های نعمت‌اللهیه
باورها جدایی طریقت از شریعت، مدارا با دیگر سلسله‌ها و مذاهب، عدم جواز تعدد زوجات، عدم جواز طلاق،‌ عدم جواز دخالت در امور سیاسی، پرداخت عُشْریه
رهبر/امام کنونی سید علیرضا جذبی ملقب به ثابت‌علی‌شاه
رهبران/امامان ملا علی گنابادی(درگذشت ۱۳۳۷ق)، شیخ محمدحسن گنابادی(درگذشت ۱۳۸۶ق)؛ حسین تابنده (درگذشت ۱۳۷۱ش)، علی تابنده (درگذشت ۱۳۷۵ش)، نورعلی تابنده (درگذشت ۱۳۹۸ش)
وضعیت کنونی
وضعیت فعال


گنابادیه یا سلسله نعمت‌اللهی سلطان‌علی‌شاهی گنابادی از فرقه‌های صوفیه شیعه و یکی از معروف‌ترین و فعال‌ترین سلسله‌های تصوف در ایران به شمار می‌رود. گنابادیه از فرقه نعمت‌اللهیه منشعب شده و پیروان علی‌ گنابادی (۱۲۵۱ – ۱۳۲۷ق) ملقب به سلطان علی‌شاه هستند. گنابادیه به همین دلیل به سلسله سلطان علی‌شاهی و سلسله گنابادیه معروف است.

گنابادیه، پس از علی‌شاه، رهبران و قطب‌های متعددی داشت که همگی، از زمان پیدایش تا امروز، از فرزندان علی‌شاه هستند. نورعلی تابنده، با لقب مجذوب‌علی شاه‌ (۱۳۰۶-۱۳۹۸ش) آخرین قطب این فرقه بود که به وصیت او، سید علیرضا جذبی ملقب به ثابت‌علی‌شاه، جانشین وی شد؛ البته گروهی قطبیت او را نپذیرفتند و افراد دیگری را برای رهبری فرقه معرفی کردند. سلسله گنابادیه، نسب طریقتی خود را به امامان شیعه و در نهایت به حضرت محمد(ص) می‌رسانند.

گفته شده باورهای گنابادیه با سایر فرقه‌های صوفیه تفاوت چندانی ندارد. برخی از باورها گنابادی‌ها عبارتند از: اعتقاد به شرطیت ولایت علی(ع) در قبولی اعمال، مدارا با دیگر سلسله‌ها و مذاهب، عدم جواز تعدد زوجات مگر در موارد ضروری، عدم جواز طلاق مگر در موارد ضروری،‌ عدم جواز دخالت در امور سیاسی، پرداخت عُشْریه (پرداخت یک دهم درآمد به قطب) به جای خمس و زکات. گفته شده از مشخصات این سلسله به کار بردن «هو ۱۲۱» است که به حروف ابجد معادل «یا علی» است.

برخی از اعتقادات و باورهای گنابادیه مورد انتقاد قرار گرفته است از جمله جدایی طریقت از شریعت، انتساب ولایت مطلقه به قطب‌های سلسله، معصوم شمردن قطب‌ها و وجوب اطاعت از آنان.

درباره تاریخ و باورهای گنابادیه و بررسی عقاید آنها کتاب‌های متعددی نگاشته شده است. رازگشا، اثر عباسعلی کیوان قزوینی از جمله این آثار است که پس از کناره‌گیری نویسنده از گنابادیه و در بررسی عقاید و آداب این سلسله نوشته شده است.

جایگاه و اهمیت

طریقه صوفیه گنابادیه فعال‌ترین فرقه صوفیه شیعه دانسته شده[۱] و گفته شده در میان شاخه‌های سلسله نعمت اللهی، گنابادیه بیشترین طرفدار و فعالیت را در ایران دارند.[۲] پیروان این گروه را تا سال ۱۳۸۷ش، چهل هزار نفر در ایران نوشته‌اند.[۳]

بیشتر پیروان این فرقه در تهران، شیراز، اصفهان، مشهد (گناباد)، همدان، کرمانشاه و اراک ساکن هستند.[۴] گفته شده گنابادیه پیش از انقلاب اسلامی ایران، در شهرهای کوچک در حسینیه‌های اختصاصی خودشان فعالیت داشتند؛ اما بعدها، این حسینه‌ها به تدریج بسته شد و فعالیت این فرقه به منازل افراد معتمد منتقل شد.[۵]

تاریخچه

تبارشناسی گنابادیه

گنابادیه از فرقه‌های منشعب شده از فرقه نعمت‌اللهیه هستند. نعمت‌اللهیه پیروان سید نعمت‌الله ولی (۷۳۰/۷۳۱-۸۳۴ق)، از صوفیان و شاعران قرن هشتم و نهم، هستند.[۶] سلسله نعمت‌اللهی بعد از نورعلی‌شاه (۱۱۷۱-۱۲۱۲ق) دچار تجزیه و انشعاب شد. بعد از فوت او، رحمت علی‌شاه (۱۲۰۸-۱۲۷۸ق) و هم کوثر علی‌شاه (درگذشت: ۱۲۴۷ق) مدعی ولایت و قطبیت شدند. پیروان کوثر علی‌شاه به سلسله محبوب علی‌شاه معروف شدند و پیروان رحمت علی‌شاه بعد از وی دو دسته شدند: یک دسته با محمدکاظم اصفهانی ملقب به سعادت علی‌شاه (درگذشت: ۱۲۹۳ق) بیعت کردند و دسته‌ای دیگر منور علی‌شاه (درگذشت: ۱۳۰۱ق) را به قطبیت شناختند. بعد از سعادت علی‌شاه، علی‌شاه گنابادی جانشین وی شد و سلسله گنابادیه را بنیان نهاد.[۷] به دلیل نام مؤسس، به گنابادیه، سلسله سلطان علی‌شاهی نیز گفته می‌شود. [۸] همچنین گفته شده به جهت اینکه علی‌شاه اهل گناباد بود، این فرقه به سلسله گنابادیه معروف است.[۹] انشعاب پس سعادت علی‌شاه را مهم‌ترین تفرقه در سلسله نعمت‌اللهی دانسته‌اند.[۱۰]

بنیان‌گذار

سلطان‌علی‌شاه گنابادی
«من در عرض ادیان و از آنها نیستم؛ بلکه در طول آنهایم و بر همه قاهر و محیطم به احاطه ذاتی. آنجا که منم هیچ دینی نیست تا خودی بنماید و هرجا که آنها هستند، من هم حاضرم».
کیوان قزوینی، رازگشا، ۱۳۷۶ش، ص۲۱۸.

محمد بیدختی گنابادی معروف به سلطان‌علی‌شاه گنابادی، بنیانگذار گنابادیه، فرزند ملا حیدرمحمد در ۲۸ جمادی الاول ۱۲۵۱ق در بیدخت گناباد از شهرهای خراسان به دنیا آمد.[۱۱] علی‌شاه، از شاگردان ملا هادی سبزواری در فلسفه بود.[۱۲] وی بعد از شاگردی نیز سعادت‌علی‌شاه در اصفهان در ۳۳ سالگی به سال ۱۲۸۴ق از او اجازه ارشاد گرفت. پس از وفات سعادت‌علی‌شاه در تهران، سال ۱۲۹۳ق، پیروان او سلطان‌علی‌شاه را به قطبیت و جانشینی او پذیرفتند و با او بیعت کردند.[۱۳]

سعادت‌نامه، مجمع السعادة‌ (شرح برخی از ابواب اصول کافی)، تفسیر بیان السعادة و ولایت‌نامه از جمله آثار علی شاه است.[۱۴]

رهبران

گفته شده جانشینی و رهبری گنابادیه پس از بنیانگذار آن، در خانواده وی موروثی شد و نسل به نسل گشت.[۱۵]

گنابادیه، پس از علی‌شاه، رهبران و قطب‌های متعددی داشت که همگی، از زمان پیدایش تا امروز، از فرزندان وی هستند: ملاعلی گنابادی ملقب به نورعلی‌شاه ثانی(درگذشت ۱۳۳۷ق)، شیخ محمدحسن گنابادی ملقب به صالح‌علی‌شاه (درگذشت ۱۳۸۶ق)؛[۱۶] حسین تابنده ملقب به رضاعلی‌شاه ثانی (درگذشت ۱۳۷۱ش)، علی تابنده ملقب به محبوب‌علی‌شاه (درگذشت ۱۳۷۵ش)، نورعلی تابنده ملقب به مجذوب‌علی شاه‌ (۱۳۰۶-۱۳۹۸ش).[۱۷] پس از نورعلی تابنده و به وصیت او، سید علیرضا جذبی ملقب به ثابت‌علی‌شاه، جانشین وی و آخرین قطب (قطب چهلم) این فرقه شد؛[۱۸] اما همه پیران تابنده قطبیت جذبی را نپذیرفتند؛ عده‌ای محمداسماعیل صلاحی و دسته‌ای دیگر مصطفی آزمایش را به عنوان قطب جدید دانستند.[۱۹]

ساختار درونی، باورها و مناسک

پیروان گنابادیه مانند دیگر فرقه‌های تصوف به رهبران خود،‌ قطب، مرشد، پیر، شیخ و مرشد می‌گویند.[۲۰]

به کار بردن واژه «شاه» برای صوفیان نعمت‌اللهی از زمان نعمت‌الله مرسوم شد.[۲۱] و همه کسانی که مراتبی از سلوک را طی کرده بودند لقب شاه یا لقب‌های دیگر می‌گرفتند.[۲۲] ما در فرقه گنابادی لقب شاه اختصاص به رهبران و رؤسای فرقه دارد که به حد کمال سلوک رسیده‌اند. این اختصاص از زمان ملاسلطان گنابادی رسم شد و پیش از آن چنین نبود.[۲۳] در این فرقه لقبی که به علی ختم می‌شود مانند «فیض علی» و «رحمت علی»، مخصوص مأذونین است؛[۲۴]

به گفته برخی نویسندگان تاریخ تصوف افزودن نام علی بیشتر مربوط به پس از رسمی شدن تشیع در ایران است که رهبران صوفیه برای اظهار ارادت به امام علی(ع)،‌ القابی با لفظ علی برای خود انتخاب کردند.[۲۵]

فرقه گنابادیه، نسب طریقتی خود را به امامان دوازده‌گانه و در آخر به حضرت محمد(ص) می‌رسانند.[۲۶] عقیده این سلسله بر این است که اولین قطبی که سلسله اقطاب گنابادی را به امام معصوم(ع) وصل می‌کند،‌ معروف کرخی بوده است که امام رضا(ع) او را به عنوان قطب جانشین خود قرار داد.[۲۷]


باورها

به گفته عباسعلی کیوان قزوینی که خود زمانی از مرشدان و بزرگان گنابادیه بود، ملاسلطان محمد معتقد بود همه افراد بشر، به هر دینی که باشند یا بی‌دین باشند، در ده خصلت قرآنی و روایی یکسانند: از جمله در خسران و غفلت و مستضعف بودن، اولئک کالانعام هستند، کر و کور و لالند تا وقتی که مرا بیابند و به من ایمان آورند. [۲۸] از نظر او، همه انسان‌ها در باطن حیوانند و دمیدن روح انسانی مشروط به بیعت کردن با اوست و هر که با او بیعت نکرده، هنوز به شکل یکی از حیوانات است.[۲۹]

برخی از باورها و تعلیمات گنابادی‌ها چنین ذکر شده است:

  • تقیّد به احکام و انجام تکالیف شرعی حتی مستحبات
  • ‌ از غروب روز پنج‌شنبه تا بعد از ادای فرایض جمعه، کسب و کار را رها کنند و به انجام تکالیف شرعی و طریقتی بپردازند.
  • استعمال تریاک و سایر مواد مخدر ممنوع است. معتادین نمی‌توانند به این سلسله وارد شوند.
  • تقید به کار و دوری از تکدی‌گری و ولگردی.
  • مدارا با دیگر سلسله‌ها و مذاهب
  • عدم جواز تعدد زوجات مگر در موارد ضروری
  • عدم جواز طلاق مگر در موارد ضروری
  • احترام به علمای شریعت
  • عدم دخالت در امور مذهبی بدون اجازه صحیح و متصل به یکی از معصومین(ع)
  • عدم تبلیغ و دعوت به طریقت
  • دخالت در امور سیاسی جایز نیست.
  • در بلند کردن سبیل الزامی نیست؛ گرچه مستحب است.
  • عارفان بزرگ نماینده و نایب امام و مأمور اصلاح مردم هستند و اطاعتشان واجب است.
  • ولایت علی(ع) شرط قبولی اعمال است.
  • پرداخت عُشْریه (پرداخت یک دهم درآمد به قطب) به جای خمس و زکات.[۳۰]

گنابادی‌ها کنارگذاشتن تکالیف شرعی را در هیچ شرایط و مقامی جایز نمی‌دانند.[۳۱] گفته شده به همین دلیل، آنان توانستند در میان مردم مریدان فراوانی بیابند.[۳۲] آنها در ظاهرِ وظایف شرعی با علمای شیعه اثنی عشری اختلافی ندارند؛ به خانقاه اعتقادی ندارند و خود را از دیگران متمایز نمی‌کنند.[۳۳] گفته شده از مشخصات بارز سلسله گنابادی به کار بردن «هو ۱۲۱» است. این عدد به حروف ابجد معادل «یا علی» است و بر توجه این سلسله به اسم و ولایت علی(ع) دلالت دارد.[۳۴]

برای پیوستن به این سلسله، شخص پس از ذکر و توبه با پیرِ دَلیل (واسطه قطب و مُرید) باید غسل‌های پنج‌گانه (غسل تسلیم، غسل توبه، غسل جمعه، غسل زیارت و غسل حاجت) را به جای آورد. پس از آن به همراه پیر دلیل نزد قطب می‌رود و سه بار سجده شکر به جا آورده و با قطب بیعت می‌کند.[۳۵]

در سلسله گنابادیه ذکرهای گوناگونی مانند جبرئیلیه، صلوات صغیر و کبیر، علویه، یونسیه مرسوم است.[۳۶]

انتقادات

برخی از اعتقادات و باورهای مورد انتقاد این گروه عبارتند از:

  • این فرقه مانند دیگر فرقه‌های تصوف معتقد به جدایی طریقت از شریعت هستند و بر این باورند که راه رسیدن به خدا، طریقت است و انسان از عمل به ظواهر شریعت به خدا نمی‌رسد.[۳۷]
  • یکی از اعتقادات این گروه، انتساب ولایت مطلقه به قطب‌های سلسله است.[۳۸] گفته شده پیروان این سلسله به ولایت قطب بیشتر از نماز و سایر امور دینی اهمیت می‌دهند.[۳۹]
  • یکی دیگر از باورهای گنابادیه، مهدویت نوعیه است. براساس این نظریه، افزون بر مهدویت خاص امام مهدی(عج)، مهدویت نوعیه‌ای وجود دارد که به قطب‌های این سلسله اختصاص دارد و از آن به مهدی ظلّی یا تبعی یاد می‌شود.[۴۰] گفته شده ملاسلطان در کتاب مجمع السعادات از نظریه مهدویت نوعیه حمایت و خود را امام زمان وقت معرفی کرده است.[۴۱]
  • گنابادی‌ها ولایت ظاهری، سیاسی و اجتماعی امامان(ع) و به ویژه امام علی(ع) را انکار می‌کنند.[۴۲]
  • پیروان گنابادیه، قطب‌های خود را معصوم و اطاعت از آنان را واجب می‌دانند. همچنین باور آنها بر این است که رهبران فرقه دارای ولایت نبوی هستند.[۴۳]
  • از نظر سلسله گنابادیه، قطب جانشین امام مهدی(عج) است و تأکید دارند که قطب موظف است برای آن امام بیعت بگیرد.[۴۴]
  • گنابادی‌ها همه ادیان و مذاهب را مساوی می‌دانند و هیچ یک را بر دیگری ترجیح نمی‌دهند.[۴۵]
  • جایگزینی خمس و زکات با عشریه را بدعتی در مالیات اسلامی دانسته‌اند.[۴۶]
  • برخلاف دیگر فرقه‌های صوفیه، از جمله ویژگی‌ها و باورهای این گروه بلند کردن سبیل دانسته شده است.[۴۷]

کتاب‌شناسی

مجموعه راز گشا
  • رازگشا، اثر عباسعلی کیوان قزوینی که پاسخ پنجاه سؤال درباره عقاید و آداب سلسله گنابادیه و اصطلاحات صوفیان است. کیوان قزوینی این کتاب را پس از کناره‌گیری از گنابادیه نوشت.[۴۸] این کتاب توسط انتشارات راه نیکان در سال ۱۳۸۶ش منتشر شده است.
  • عرفان اسلامی و عرفان التقاطی: بررسی و نقد عقاید فرقه‌ی گنابادیه، نوشته رضا مدنی، راه نیکان،‌ ۱۳۸۷ش.
  • گنابادیه: تاریخ و عقاید، اثر علی حسن‌بیگی، انتشارات سبط النبی، چاپ اول، ۱۳۸۵ش.
  • فرقه گنابادی، اثر سید علیرضا علوی‌طباطبائی بروجردی، تهران، انتشارات راه نیکان، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.
  • سلسله گنابادیه و مونسیه: بررسی انتقادی تاریخ و افکار، نوشته رسول مزرئی و ویراسته مهدی فرمانیان، انتشارات رهپویان اندیشه، چاپ اول، ۱۳۹۵ش.
  • نقد و بررسی ادعای تطابق تصوف و تشیع با تکیه بر فرقه نعمت اللهیه گنابادی، اثر محمدجواد اخگری محمدجواد اخگری، سومین کنگره بین المللی فرهنگ و اندیشه دینی، ۱۳۹۵ش.
  • عقاید، آداب و رسوم تصوف گنابادیه، نوشته حسن فتحی شهری، سومین کنگره بین المللی پژوهش های کاربردی علوم انسانی اسلامی، ۱۳۹۵ش.

پانویس

  1. «فرقه های صوفیه؛ فرقه صوفیه گنابادیه»، پرسمان دانشگاهیان.
  2. پازوکی، «تصوف (بخش دوم)»، دانشنامه جهان اسلام؛ جمعی از مؤلفان، تاریخ و جغرافیای تصوف، ۱۳۸۸ش، ص۴۶.
  3. سیدین، پشمینه‌پوشان: فرهنگ سلسله‌های صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۸۰.
  4. «دروایش به چند دسته تقسیم می‌شوند»، اندیشه قم؛ «جمعیت و پراکندگی»، سایت اطلس اقلیت‌های دینی ایران؛ «فرقه های صوفیه؛ فرقه صوفیه گنابادیه»، پرسمان دانشگاهیان.
  5. «جمعیت و پراکندگی»، سایت اطلس اقلیت‌های دینی ایران.
  6. زرین کوب، ارزش میراث صوفیه، ۱۳۶۹ش، ص۷۵ و ۷۶.
  7. زرین کوب، ارزش میراث صوفیه، ۱۳۶۹ش، ص۹۹.
  8. سیدین، پشمینه‌پوشان:‌ فرهنگ سلسله‌های صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۷۹.
  9. «نظرات عجیب فرقه گنابادیه»، خبرگزاری فارس.
  10. زرین کوب، دنبال جستجو در تصوف ایران، ۱۳۶۲ش، ص۳۴۳.
  11. سیدین، پشمینه‌پوشان: فرهنگ سلسله‌های صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۷۹.
  12. زرین کوب، دنبال جستجو در تصوف ایران، ۱۳۶۲ش، ص۳۴۵.
  13. زرین کوب، دنبال جستجو در تصوف ایران، ۱۳۶۲ش، ص۳۴۵.
  14. زرین کوب، دنبال جستجو در تصوف ایران، ۱۳۶۲ش، ص۳۴۵ و ۳۴۶.
  15. زرین کوب، دنبال جستجو در تصوف ایران، ۱۳۶۲ش، ص۳۴۷.
  16. زرین کوب، دنبال جستجو در تصوف ایران، ۱۳۶۲ش، ص۳۴۷.
  17. بیدختی گنابادی، «تحلیلی انتقادی از فرقه نعمت‌اللهیه گنابادیه»، ص۱۴۳؛ سودی، «فرقه نعمت اللهیه»، پژوهشکده باقرالعلوم(ع).
  18. «خبرها از تعیین ثابتعلیشاه به عنوان جانشین نورعلی تابنده»، پایگاه خبری شفقنا؛‌ «جانشین تابنده کیست؟»، پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب.
  19. «جانشین تابنده کیست؟»، پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب.
  20. مکارم شیرازی، جلوه حق، ۱۳۸۱ش، ص۱۹۳.
  21. کیوان قزوینی، رازگشا، ۱۳۷۶ش، بخش مقدمه، ص۶۴؛ جمعی از مؤلفان، تاریخ و جغرافیای تصوف، ۱۳۸۸ش، ص۴۲.
  22. کیوان قزوینی، رازگشا، ۱۳۷۶ش، بخش مقدمه، ص۶۴.
  23. کیوان قزوینی، رازگشا، ۱۳۷۶ش، بخش مقدمه، ص۶۴-۶۶.
  24. کیوان قزوینی، رازگشا، ۱۳۷۶ش، بخش مقدمه، ص۶۶
  25. جمعی از مؤلفان، تاریخ و جغرافیای تصوف، ۱۳۸۸ش، ص۴۲و۴۳.
  26. سیدین، پشمینه‌پوشان: فرهنگ سلسله‌های صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۸۷ و ۱۸۸.
  27. «نظرات عجیب فرقه گنابادیه»، خبرگزاری فارس.
  28. کیوان قزوینی، رازگشا، ۱۳۷۶ش، ص۲۱۹.
  29. کیوان قزوینی، رازگشا، ۱۳۷۶ش، ص۲۱۹.
  30. نگاه کنید به: سیدین، پشمینه‌پوشان: فرهنگ سلسله‌های صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۸۱-۱۸۴.
  31. سیدین، پشمینه‌پوشان: فرهنگ سلسله‌های صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۸۰.
  32. سیدین، پشمینه‌پوشان: فرهنگ سلسله‌های صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۸۰.
  33. سیدین، پشمینه‌پوشان: فرهنگ سلسله‌های صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۸۱.
  34. سیدین، پشمینه‌پوشان: فرهنگ سلسله‌های صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۸۴.
  35. سیدین، پشمینه‌پوشان: فرهنگ سلسله‌های صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۸۴ و ۱۸۵.
  36. سیدین، پشمینه‌پوشان: فرهنگ سلسله‌های صوفیه، ۱۳۸۷ش، ص۱۸۶.
  37. «نظرات عجیب فرقه گنابادیه»، خبرگزاری فارس.
  38. بیدختی گنابادی، «تحلیلی انتقادی از فرقه نعمت‌اللهیه گنابادیه»، ص۱۴۳ و۱۴۴.
  39. بیدختی گنابادی، «تحلیلی انتقادی از فرقه نعمت‌اللهیه گنابادیه»، ص۱۴۴.
  40. بیدختی گنابادی، «تحلیلی انتقادی از فرقه نعمت‌اللهیه گنابادیه»، ص۱۴۶.
  41. بیدختی گنابادی، «تحلیلی انتقادی از فرقه نعمت‌اللهیه گنابادیه»، ص۱۴۶.
  42. بیدختی گنابادی، «تحلیلی انتقادی از فرقه نعمت‌اللهیه گنابادیه»، ص۱۴۸ و ۱۴۹.
  43. «نظرات عجیب فرقه گنابادیه»، خبرگزاری فارس.
  44. «نظرات عجیب فرقه گنابادیه»، خبرگزاری فارس.
  45. «نظرات عجیب فرقه گنابادیه»، خبرگزاری فارس.
  46. بیدختی گنابادی، «تحلیلی انتقادی از فرقه نعمت‌اللهیه گنابادیه»، ص۱۴۹.
  47. «نظرات عجیب فرقه گنابادیه»، خبرگزاری فارس.
  48. نصرتی، «کیوان قزوینی، عباسعلی»، دانشنامه جهان اسلام.

منابع

  • ‌ بیدختی گنابادی، حسنعلی، «تحلیلی انتقادی از فرقه نعمت‌اللهیه گنابادیه»، فصلنامه کتاب نقد، شماره ۳۹، تابستان ۱۳۸۵ش.
  • پازوکی، شهرام، «تصوف (بخش دوم)»، دانشنامه جهان اسلام (ج۷)، تهران، بنیاد دایره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش.
  • «جانشین تابنده کیست؟»، پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب، تاریخ درج مطلب: ۲۹ فروردین ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۳۱ مرداد ۱۴۰۱ش.
  • ‌جمعی از مؤلفان، تاریخ و جغرافیای تصوف، تهران، نشر کتاب مرجع، چاپ اول، ۱۳۸۸ش.
  • «خبرها از تعیین ثابتعلیشاه به عنوان جانشین نورعلی تابنده»، پایگاه خبری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۴ دی ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۳۱ مرداد ۱۴۰۱ش.
  • زرین کوب، عبدالحسین، ارزش میراث صوفیه، تهران، امیرکبیر، چاپ ششم، ۱۳۶۹ش.
  • زرین کوب، عبدالحسین، دنبال جستجو در تصوف ایران، هران، امیرکبیر، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
  • ‌ سودی، محمد، «فرقه نعمت اللهیه»، پژوهشکده باقرالعلوم(ع)، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آبان ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۱۰ شهریور ۱۴۰۱ش.
  • سیدین، علی، پشمینه‌پوشان: فرهنگ سلسله‌های صوفیه، تهران، نشر نی، چاپ اول، ۱۳۸۷ش.
  • ‌ «نظرات عجیب فرقه گنابادیه»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۳۰ بهمن ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۱۰ شهریور ۱۴۰۱ش.
  • مطهری، مرتضی، آشنایی با علوم اسلامی ۲، تهران، نشر صدرا، بی‌تا.
  • مکارم شیرازی، ناصر، جلوه حق؛ بحثی پیرامون صوفیگری در گذشته و حال (ویراست دوم)، قم، مدرسه علی بن ابی‌طالب(ع)، ۱۳۸۱ش.
  • نصرتی، سپیده، «کیوان قزوینی، عباسعلی»، دانشنامه جهان اسلام، وبسایت کتابخانه مدرسه فقاهت، تاریخ درج مطلب: ۳ مرداد ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۳۱ مرداد ۱۴۰۱ش.

پیوند به بیرون