دحو الارض: تفاوت میان نسخهها
Shamsoddin (بحث | مشارکتها) |
جزبدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳۷: | خط ۳۷: | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
این مقاله از [http://rch.ac.ir/article/Details/9117 دانشنامه جهان اسلام] گرفته شده است. | این مقاله از [http://rch.ac.ir/article/Details/9117 دانشنامه جهان اسلام] گرفته شده است. | ||
*ابن طاووس، اقبال الاعمال (الاقبال بالاعمال الحسنة فیما یعمل مرة | *ابن طاووس، اقبال الاعمال (الاقبال بالاعمال الحسنة فیما یعمل مرة فی السنة)، مصحح: جواد قیومی اصفهانی، قم، مرکز النشر التابع لمکتب الاعلام الاسلامی،۱۳۷۷ش. | ||
*ازرقی، محمد بن عبدالله، اخبار مکة و ما جاء فیها من الآثار، چاپ رشدی صالح ملحس، بیروت ۱۴۰۳ / ۱۹۸۳، چاپ افست قم ۱۳۶۹ش. | *ازرقی، محمد بن عبدالله، اخبار مکة و ما جاء فیها من الآثار، چاپ رشدی صالح ملحس، بیروت ۱۴۰۳ / ۱۹۸۳، چاپ افست قم ۱۳۶۹ش. | ||
*بیرونی، ابو ریحان (محمد بن احمد)، الآثار الباقیة عن القرون الخالیة، محقق: پرویز اذکایی، تهران، مرکز پژوهشی میراث مکتوب، ۱۳۸۰ش. | *بیرونی، ابو ریحان (محمد بن احمد)، الآثار الباقیة عن القرون الخالیة، محقق: پرویز اذکایی، تهران، مرکز پژوهشی میراث مکتوب، ۱۳۸۰ش. | ||
| خط ۴۶: | خط ۴۶: | ||
* صدوق، علل الشرایع، نجف، ۱۳۸۵ – ۱۳۸۶، چاپ افست قم [بی تا]. | * صدوق، علل الشرایع، نجف، ۱۳۸۵ – ۱۳۸۶، چاپ افست قم [بی تا]. | ||
* صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، چاپ علی اکبر غفاری، قم، ۱۴۰۴. | * صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، چاپ علی اکبر غفاری، قم، ۱۴۰۴. | ||
*طبری، محمد بن جریر، تاریخ | *طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری: تاریخ الأمم و الملوک، محقق:ابراهیم، محمد ابوالفضل بیروت، بینا، لبنان، بیتا. | ||
*طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن (تفسیر الطبری)، | *طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن (تفسیر الطبری)، بیروت، دار المعرفة، لبنان، بیتا. | ||
*طوسی، محمد بن | *طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجد، بیروت، مؤسسه فقه الشیعه، ۱۴۱۱ق-۱۹۹۱م. | ||
*طوسی، محمد بن حسن، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، بیروت؛ دارالاندلس، [بی تا]، چاپ افست قم [بی تا]. | *طوسی، محمد بن حسن، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، بیروت؛ دارالاندلس، [بی تا]، چاپ افست قم [بی تا]. | ||
* فاکهی، محمد بن اسحاق، أخبار مکة فی قدیم الدهر و حدیثه، محقق / مصحح: ابن دهیش، عبد الملک، مکتبه الاسدی، مکه مکرمه، ۱۴۲۴ق. | * فاکهی، محمد بن اسحاق، أخبار مکة فی قدیم الدهر و حدیثه، محقق / مصحح: ابن دهیش، عبد الملک، مکتبه الاسدی، مکه مکرمه، ۱۴۲۴ق. | ||
*فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، | *فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، لبنان،دار احیاء التراث العربی. | ||
* قزوینی،آثار البلاد و اخبار العباد،دار صادر، بیروت، ۱۹۹۸ م. | * قزوینی،آثار البلاد و اخبار العباد،دار صادر، بیروت، ۱۹۹۸ م. | ||
*مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، مصحح: محمد باقر محمودی و دیگران، | *مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، مصحح: محمد باقر محمودی و دیگران، بیروت، دار احیاء التراث العربی، لبنان، بیتا. | ||
* | *مرزوقی اصفهانی، احمد بن محمد، کتاب الأزمنة و الأمکنة، محقق و مصحح: منصور، خلیل عمران، دار الکتب العلمیة، بیروت، لبنان، ۱۴۱۷ق. | ||
{{پایان}} | {{پایان}} | ||
{{مناسبتهای شیعه}} | {{مناسبتهای شیعه}} | ||
نسخهٔ ۲۳ ژوئیهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۲۰:۵۳
دَحْوُ الْأرْض، روز بیست و پنجم ذی القعده، که بنابر برخی روایات، روز گستراندن زمین است و در آموزههای دین اسلام، از روزهای بافضیلت به شمار میرود و انجام دادن برخی اعمال عبادی مانند روزه و نماز در آن تأکید شده است.
معنای لغوی و اصطلاحی
دَحْوالارض، اصطلاحی قرآنی و حدیثی است. مصدر «دحو» به معنای واگسترانیدن،[۱] گسترش دادن[۲] و چیزی را از جای آن برکندن[۳] و ترکیب «دحوالارض» به معنای گستراندن زمین است.
مراد از دحوالارض بیرون آمدن خشکیهای گسترده زمین از زیر آب است. بنابر برخی روایات و منابع کهن اسلامی، زمین در ابتدا زیر آب بوده است و سپس خشکیها از آب سر برآوردهاند.[۴] روز بیرون آمدن خشکیها[یا روز آغاز آن] روز دحوالارض نامیده شده است. بنابر برخی احادیث و کتابهای تاریخی، نخستین جایی که از زمین سر برآورد، مکه یا کعبه بوده است.[۵] درباره معنای واقعی دحوالارض و صحت سند این روایات، تردیدها و اختلافاتی وجود دارد.
تاریخ دحوالارض و وقایع آن
به گزارش روایات و کتابهای فقهی، تاریخ دحوالارض روز بیست و پنجم ذیقعده و روزه آن روز مستحب است.[۶] به گزارش برخی منابع کهن وقوع دحو الارض بنابر سالشمار شمسی، در مهرماه روی داده است.[۷]در مطابق برخی روایات در این روز اتفاقاتی در رابطه با برخی پیامبران بزرگ واقع شده است.
این وقایع عبارتند از:
- نزول نخستین رحمت آسمانی بر آدم(ع)[۸].
- نشستن کشتی نوح بر کوه جودی[۹].
- تولد حضرت ابراهیم و تولد عیسی بن مریم در شب بیست و پنجم ذیقعده[۱۰].
قرآن
در آیات قرآن چگونگی دحو الارض و زمان و مکان آغاز آن بیان نشده است. تنها در آیه سیام سوره نازعات وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَٰلِک دَحَاهَا (ترجمه:و پس از آن، زمین را با غلتانیدن گسترد)[نازعات–۳۰]
، به آن اشاره شده و برای آن قید «بعد ذلک»(به معنای «پس از آن»)آمده است.
مفسران درباره مقصود از این قید اختلاف نظر دارند و طبری به این اختلاف اشاره کرده است. به نوشته وی برخی از مفسران کلمه «بعد» را به معنای اصلی آن، که خلاف «قبل» است، دانسته و معتقدند که گسترش زمین پس از آفرینش آسمان بوده است. در مقابل، گروهی دیگر «بعد ذلک» را به معنای «مع ذلک» گرفته و گفتهاند که زمین پیش از آسمان آفریده و گسترده شده است.[۱۱] طبری روایتی از ابن عباس را سازگار با ظاهر آیه میداند. این روایت میان آفرینش(خلق) زمین و گسترشِ (دحو) آن تفاوت گذاشته و خلقت آسمان را پس از آفرینش زمین و پیش از گستردن دانسته است.[۱۲] طبری در تاریخ الامم و الملوک نیز ضمن آوردن همین مباحث، دلیل پذیرش این سخن را کاربرد اهل زبان دانسته و میگوید در زبان عربی، «بعد» متضاد «قبل» است و به معنای «مع» نیست. و ملاک معنا کردن کلمات همین کاربرد اهل زبان است[۱۳].
فخر رازی ذیل آیه علاوه بر این دو نظریه، افزوده است: «دحو» گستردن محض زمین نیست، بلکه منظور نوعی گستردن است که زمین را آماده رویاندن گیاهان کند و این تنها پس از خلقت آسمان حاصل میشود.[۱۴] محمدباقر مجلسی اشکالات وارد بر خلق و گسترش زمین را پاسخ داده است[۱۵] و روایات را بر آن تطبیق داده است.[۱۶].
اعمال این روز
در کتابهای ادعیه برخی اعمال عبادی برای این روز مستحب شمرده شده است:
- روزه
- غسل
- خواندن دو رکعت نماز در وقت ظهر، در هر ركعت بعد از حمد، پنج مرتبه سوره شمس بخواند و بعد از اتمام نماز بگوید: لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ
- سپس بگوید: يَا مُقِيلَ الْعَثَرَاتِ أَقِلْنِي عَثْرَتِي يَا مُجِيبَ الدَّعَوَاتِ أَجِبْ دَعْوَتِي يَا سَامِعَ الْأَصْوَاتِ اسْمَعْ صَوْتِي وَ ارْحَمْنِي وَ تَجَاوَزْ عَنْ سَيِّئَاتِي وَ مَا عِنْدِي يَا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ
- زیارت امام رضا(ع)[۱۷]،
- خواندن این دعا: اللَّهُمَّ دَاحِيَ الْكَعْبَهِ ... [۱۸]
پانویس
منابع
این مقاله از دانشنامه جهان اسلام گرفته شده است.
- ابن طاووس، اقبال الاعمال (الاقبال بالاعمال الحسنة فیما یعمل مرة فی السنة)، مصحح: جواد قیومی اصفهانی، قم، مرکز النشر التابع لمکتب الاعلام الاسلامی،۱۳۷۷ش.
- ازرقی، محمد بن عبدالله، اخبار مکة و ما جاء فیها من الآثار، چاپ رشدی صالح ملحس، بیروت ۱۴۰۳ / ۱۹۸۳، چاپ افست قم ۱۳۶۹ش.
- بیرونی، ابو ریحان (محمد بن احمد)، الآثار الباقیة عن القرون الخالیة، محقق: پرویز اذکایی، تهران، مرکز پژوهشی میراث مکتوب، ۱۳۸۰ش.
- بیهقی، احمدبنعلی، تاج المصادر، مصحح: هادی عالمزاده، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۷۶ش.
- خلیل بن احمد، کتاب العین، چاپ مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، قم ۱۴۰۹.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن.
- صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، قم، ۱۳۶۸ش.
- صدوق، علل الشرایع، نجف، ۱۳۸۵ – ۱۳۸۶، چاپ افست قم [بی تا].
- صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، چاپ علی اکبر غفاری، قم، ۱۴۰۴.
- طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری: تاریخ الأمم و الملوک، محقق:ابراهیم، محمد ابوالفضل بیروت، بینا، لبنان، بیتا.
- طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن (تفسیر الطبری)، بیروت، دار المعرفة، لبنان، بیتا.
- طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجد، بیروت، مؤسسه فقه الشیعه، ۱۴۱۱ق-۱۹۹۱م.
- طوسی، محمد بن حسن، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، بیروت؛ دارالاندلس، [بی تا]، چاپ افست قم [بی تا].
- فاکهی، محمد بن اسحاق، أخبار مکة فی قدیم الدهر و حدیثه، محقق / مصحح: ابن دهیش، عبد الملک، مکتبه الاسدی، مکه مکرمه، ۱۴۲۴ق.
- فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، لبنان،دار احیاء التراث العربی.
- قزوینی،آثار البلاد و اخبار العباد،دار صادر، بیروت، ۱۹۹۸ م.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، مصحح: محمد باقر محمودی و دیگران، بیروت، دار احیاء التراث العربی، لبنان، بیتا.
- مرزوقی اصفهانی، احمد بن محمد، کتاب الأزمنة و الأمکنة، محقق و مصحح: منصور، خلیل عمران، دار الکتب العلمیة، بیروت، لبنان، ۱۴۱۷ق.
- ↑ بیهقی، تاج المصادر، ۱۳۷۶ش، ج۱، ص۹۰.
- ↑ خلیل بن احمد، کتاب العین، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۲۸۰، ذیل «دحو».
- ↑ راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ذیل «دحا».
- ↑ مرزوقی اصفهانی، کتاب الازمنة و الامکنه، ۱۴۱۷ق، ص۳۵.
- ↑ جوع کنید به: ابن حیون، شرح الاخبار، ج۳، ص۴۷۷؛ شیخ طوسی، من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۲۴۱؛ فرات کوفی، تفسیر فرات، ص۱۸۵؛ فاکهی، أخبار مکه فی قدیم الدهر و حدیثه، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۲۹۵؛ قزوینی، آثار البلاد و اخبار العباد، ۱۹۹۸ م، ص۱۱۴.
- ↑ طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ص۶۶۹؛ طوسی، بیتا،النهایة، ص۱۶۹
- ↑ بیرونی، الآثار الباقیه، ۱۳۸۰ش، ص۲۷۳.
- ↑ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۲۴۲
- ↑ طوسی، مصباح المتهجد،۱۴۱۱ق، ص۸۲۰.
- ↑ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ۱۳۶۸ش، ص۷۹؛ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۸۹؛ قس طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ص۶۷۱ که ولادت ابراهیم را در اول ذیحجه دانسته است.
- ↑ طبری، جامع البیان فی تفسیر القرآن (تفسیر الطبری)،دار المعرفة، ج۳۰، ص۲۹.
- ↑ طبری، جامع البیان فی تفسیر القرآن (تفسیر الطبری)،دار المعرفة، ج۳۰، ص۲۹.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری: تاریخ الأمم و الملوک، بیروت، ج۱، ص۴۹.
- ↑ فخر رازی،التفسیر الکبیر،دار احیاء التراث العربیی، ج۳۱، ص۴۶.
- ↑ مجلسی، بحار الانوار،دار احیاء التراث العربی، ج۵۴، ص۲۲–۲۵.
- ↑ مجلسی، بحار الانوار،دار احیاء التراث العربی، ج۵۴، ص۲۵–۲۱۶.
- ↑ ر.ک. ابن طاووس، اقبال الاعمال، ۱۳۷۷، ج۲، ص۲۷-۲۹؛ طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱، ص۶۷۱ – ۶۹۹
- ↑ طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱، ص۶۶۹.