رجال النجاشی (کتاب)
 | |
| اطلاعات کتاب | |
|---|---|
| عنوان اصلی | فهرست أسماء مصنّفی الشیعة |
| نویسنده | احمد بن علی نجاشی |
| موضوع | علم رجال، کتاب‌شناسی |
| زبان | عربی |
| اطلاعات نشر | |
| ناشر | جامعه مدرسین حوزه علمیه قم |
| تاریخ نشر | ۱۴۰۷ق |
رجال نجاشی با نام اصلی فهرست أسماء مُصنّفی الشیعة، کتابی در علم رجال و فهرست‌نگاری، تألیف احمد بن علی نجاشی (۳۷۲ـ۴۵۰ق) است که از منابع اصلی این دو حوزه به‌شمار می‌رود. این کتاب نویسندگان شیعه و آثارشان را معرفی می‌کند و به ارزیابی راویان می‌پردازد.[۱] نجاشی آن را در پاسخ به ادعای مخالفان شیعه درباره نداشتن پیشینه علمی و آثار مکتوب تألیف کرد.[۲]
بر پایه قرائن موجود در کتاب، از جمله اشاره به وفات محمد بن عبدالملک تبان در سال ۴۱۹ق و دعای بقا برای سید مرتضی (درگذشته ۴۳۶ق)، زمان تألیف آن را میان سال‌های ۴۱۹ تا پیش از ۴۳۶ق دانسته‌اند.[۳] نجاشی معرفی صاحبان آثار را با مؤلفان عصر پیامبر(ص) یا نزدیک به آن دوره آغاز کرده و سپس به دیگر مؤلفان پرداخته است. در ترتیب نام‌ها، حرف نخست اسم ملاک قرار گرفته است. عنایت‌الله قهپایی در قرن یازدهم قمری، کتاب را برای سهولت استفاده براساس حروف الفبا تنظیم کرده است.[۴]
نجاشی نزدیک به هزار نویسنده شیعه را معرفی می‌کند و در معرفی نویسندگان مذاهب دیگر، از جمله اهل‌سنت، واقفیه، زیدیه و فطحیه، مذهب آنان را نیز مشخص کرده است.[۵] او همچنین ۱۴۱ راوی را به دلایلی چون ضعف، فساد مذهب و اعتقاد یا ضعف در نقل حدیث تضعیف کرده است.[۶] کتاب با معرفی ابورافع، از خدمتکاران پیامبر(ص) و صاحب کتاب «السنن والأحکام والقضایا»، آغاز می‌شود و با معرفی ابویعقوب جعفی کوفی پایان می‌یابد.[۷]
نجاشی از آثار و گزارش‌های عالمان رجال و حدیث، از جمله حسین بن عبیدالله غضائری، ابن‌نوح سیرافی، شیخ مفید، ابوعمرو کشی، محمد بن حسن بن ولید و ابن‌عقده بهره برده است.[۸] به گفته برخی منابع، او در نقل از افراد غیر ثقه احتیاط می‌کرد و از تعبیرهایی مانند «قال فلان» و «ذکر فلان» یا واسطه قرار دادن افرادی چون شیخ مفید بهره می‌برد. این کتاب همچنین گزارش‌هایی درباره زندگی ائمه(ع) و عرضه برخی آثار بر آنان دربردارد.[۹] برخی منابع، بر جایگاه ویژه نجاشی در جرح و تعدیل و اعتماد عالمان به آرای وی تأکید کرده‌اند.[۱۰] سید علی خامنه‌ای از مراجع تقلید، نیز رجال نجاشی را از نظر استحکام و اعتبار برتر از رجال و فهرست شیخ طوسی دانسته است.[۱۱]
از نسخه‌های خطی رجال نجاشی، نسخه‌ای به خط فضل بن محمد عباسی، متعلق به سال ۱۰۲۱ق، و نسخه‌هایی متعلق به سال‌های ۱۱۰۲ق در کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، ۹۶۷ق در کتابخانه آستان قدس رضوی و ۹۸۱ق در کتابخانه تبریز گزارش شده است. نسخه اخیر از روی نسخه‌ای متعلق به سال ۵۵۱ق کتابت شده بود.[۱۲]
پانویس
- ↑ شمشیری و جلالی، «روش نجاشی در نقد رجال»، ص۵۷؛ دیاری بیدگلی، «جریان‌شناسی غلو و غالیان در رجال نجاشی»، ص۵۰.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ۱۴۱۶ق، ص۳؛ حلی، خلاصة الاقوال، ۱۴۱۷ق، ص۲۱.
- ↑ کتاب‌شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.
- ↑ شمشیری و جلالی، «روش نجاشی در نقد رجال»، ص۵۹-۶۳.
- ↑ شمشیری- جلالی، «روش نجاشی در نقد رجال»، ص۵۷.
- ↑ دیاری بیدگلی، «جریان‌شناسی غلو و غالیان در رجال نجاشی»، ص۵۱-۵۴.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۴ـ۶و۴۶۲.
- ↑ شمشیری و جلالی، «روش نجاشی در نقد رجال»، ص۶۳.
- ↑ دائرةالمعارف تشیع، ج۸، ص۱۷۳.
- ↑ قمی، الکنی و الألقاب، ۱۳۶۸ش، ج۳، ص۲۳۹.
- ↑ «بیانات در دیدار جمعی از اساتید و فضلا و طلاب نخبه حوزه علمیه قم»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۱۵۵.
منابع
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، بیروت، دارالاضواء، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- خوانساری، محمدباقر بن زین العابدین، روضات الجنان فی احوال العلماء و السادات، قم، چاپ اسدالله اسماعیلیان، ۱۳۹۰ق.
- دیاری بیدگلی، محمدتقی، «جریان‌شناسی غلو و غالیان در رجال نجاشی»، مقالات و بررسی‌ها، شماره ۷۷، ۱۳۸۴ش.
- شمشیری، رحیمه و مهدی جلالی، «روش نجاشی در نقد رجال»، فصلنامه علوم حدیث، شماره ۴۰، تابستان ۱۳۸۵ش.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، قم، مؤسسة نشر الفقاهة، ۱۴۱۷ق.
- قمی، عباس، الکنی و الالقاب، تهران، مکتبة الصدر، ۱۳۶۸ش.
- کتاب شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.
- نجاشی، احمد بن علی، فهرست اسماء مصنفی الشیعه المشتهر بـ رجال النجاشی، تخقیق: موسی شبیری زنجانی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۸ق.
- «بیانات در دیدار جمعی از اساتید و فضلا و طلاب نخبه حوزه علمیه قم»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲ آبان ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.