مقاله ضعیف
بدون پیوند
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
بدون استناد
شناسه ارزیابی نشده
نارسا
عدم جامعیت

مهاجرین

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از مهاجران)
پرش به: ناوبری، جستجو

مهاجرین، مسلمانان شهر مکه پیش از هجرت پیامبر (ص) بودند که پس از فشار قریش، به دستور پیامبر(ص) به شهر یثرب مهاجرت کردند. به نظر می‌رسد عنوان مهاجرین از قرآن گرفته شده باشد که اشاره به مسلمانان شهر مکه در مقابل انصار (مسلمانان شهر یثرب) داشته است.

مفهوم شناسی

مهاجر از ریشه «ه.ج.ر» به معنای سفرکننده به منطقه دیگر است. معنای اصطلاحی آن در صدر اسلام نیز به همین جهت است که اشاره به مردمانی از مکه دارد که قبل از هجرت مسلمان شدند و به جهت آزار و اذیت قریش و به دستور خداوند و رسول الله(ص) به شهر یثرب مهاجرت کردند.

توصیف مهاجران در قرآن

در آیاتی از قرآن کریم به مهاجران اشاره شده است؛ ازجمله:

  • سوره بقره آیه ۲۱۸: إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
  • سوره انفال آیه ۷۲: إِنَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ في‏ سَبيلِ اللَّهِ وَ الَّذينَ آوَوْا وَ نَصَرُوا أُولئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ وَ الَّذينَ آمَنُوا وَ لَمْ يُهاجِرُوا ما لَكُمْ مِنْ وَلايَتِهِمْ مِنْ شَيْ‏ءٍ حَتَّى يُهاجِرُوا وَ إِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلاَّ عَلى‏ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُمْ ميثاقٌ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصيرٌ
  • سوره انفال آیه ۷۴: وَ الَّذينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا في‏ سَبيلِ اللَّهِ وَ الَّذينَ آوَوْا وَ نَصَرُوا أُولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَريمٌ
  • سوره انفال آیه ۷۵: وَ الَّذينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا مَعَكُمْ فَأُولئِكَ مِنْكُمْ وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى‏ بِبَعْضٍ في‏ كِتابِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ عَليمٌ
  • سوره توبه آیه ۱۰۰: ﴿وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِینَ وَالأَنصَارِ وَالَّذِینَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَّضِی اللّهُ عَنْهُمْ وَرَضُواْ عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِی تَحْتَهَا الأَنْهَارُ خَالِدِینَ فِیهَا أَبَداً ذَلِک الْفَوْزُ الْعَظِیمُ﴾
  • سوره توبه آیه ۱۱۷: ﴿لَقَد تَّابَ الله عَلَی النَّبِی وَالْمُهَاجِرِینَ وَالأَنصَارِ الَّذِینَ اتَّبَعُوهُ فِی سَاعَةِ الْعُسْرَةِ مِن بَعْدِ مَا کادَ یزِیغُ قُلُوبُ فَرِیقٍ مِّنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَیهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَؤُوفٌ رَّحِیمٌ﴾

مهاجران در مدینه

یکی از مهم‌ترین اقدامات پیامبر(ص) پس از هجرت به همراه مسلمانان به یثرب، پیمان اخوت بود. در این پیمان، پیامبر(ص) یکی از سرپرست خانوارهای مکه را با یکی از سرپرست خانوارهای مدینه برادر نمود و به نوعی مسئولیت سرپرستی یک خانواده مکی را تا زمان خودکفایی برعهده یک خانواده متمکن مدنی قرار داد. البته در کنار توجه به وضعیت اقتصادی خانواده‌های مکی، پیامبر(ص) مکانی را در کنار مسجد به مسلمانان مجرد اختصاص داد که این افراد به اصحاب صفه نامیده شدند و پیامبر(ص) سعی در تمکن و ازدواج این افراد نمود که ازدواج جویبر با زلفا دختر یکی از ثروتمندان مدینه از این جمله است.

در طول ده سال حضور پیامبر(ص) و مهاجران در شهر مدینه، مسلمانان مدینه (انصار) برخورد میزبانی مناسبی از مهاجران نمودند؛ به حدی که حتی پس از ماجرای فتح مکه، بسیاری از مردم مکه به شهر خویش بازنگشتند و در مدینه به سکونت خود ادامه دادند. در طی این مدت بین مسلمانان دو شهر مکه و مدینه درگیری مهمی شکل نگرفت و مواردی مانند... از استثناهاست.

مهاجران در عصر خلفاء

یکی از اولین اختلاف‌ها بین مسلمانان مکه و مدینه در ماجرای سقیفه اتفاق افتاد. در مکان سقیفه، گروهی از انصار جمع شده بودند تا سعد بن عباده را به عنوان خلیفه تعیین کنند؛ اما با حضور سه نفر از مهاجرین (ابوبکر، عمر و ابوعبیده) اوضاع دگرگون شد و ابوبکر با حدیث «الائمة من قریش» و اعلام برتری مهاجرین بر انصار، بزرگان حاضر در سقیفه را به شایسته‌تر بودن خویش بر خلافت قانع ساخت. البته ابوبکر، به انصار اطمینان داد که در صورت به خلافت رسیدن، کینه‌های موجود بین دو شهر را زنده نخواهد کرد و از انصار در بدنه خلافت استفاده می‌کند که این امر در بیعت جمعی بزرگان انصار با ابوبکر در سقیفه بسیار تأثیرگزار بود.

پس از گسترش کشورگشایی‌ها و افزایش فراوان اموال موجود در بیت‌المال، عمر بن خطاب تصمیم به تغییر شیوه تقسیم بیت‌المال گرفت. نزدیکی نَسَبی به پیامبر(ص) و سبقت در اسلام باعث افزایش میزان دریافتی از بیت‌المال می‌شد. به همین جهت مهاجرین که چندین سال زودتر از مردم مدینه مسلمان شده بودند، حقوق بیشتری دریافت کردند و همین امر باعث ایجاد فاصله طبقات اقتصادی و اجتماعی بین مسلمانان مکه و دیگر شهرها شد. همچنین بیشتر فرمانروای شهرها و فرماندهان جنگ‌ها در زمان خلافت ابوبکر، عمر بن خطاب و عثمان بن عفان از مهاجرین انتخاب شد که برتری جایگاه مهاجرین در قیاس با دیگر مسلمانان به خصوص انصار را موجب شد.

در زمان خلافت امام علی و امام حسن(ع)، این دو امام به انصار توجه بیشتری نمودند و از ایشان در بدنه حکومت و حاکمیت شهرها استفاده فراوانی کردند. از جمله سهل و عثمان دو پسر حنیف فرمانروای شهرهای مکه و بصره بودند و قیس بن سعد بن عباده از فرماندهان اصلی جنگ‌های امام علی(ع) و امام حسن(ع) بود.

مهاجرین پس از خلفای نخستین

یکی از شرایط اصلی خلافت نزد مسلمانان نخستین، قریشی‌بودن (و به تبع آن مکی‌بودن) بود. خلافت خلفایاموی، عباسی، فاطمیان مصر و حتی خلافت اشخاصی مانند عبدالله بن زبیر به این‌جهت از دید مردم مشروع قلمداد می‌شد که ایشان از خاندان مهاجرین و قریش بودند. گرچه برطبق آیه قرآن، پس از فتح مکه، مهاجرت فضیلت به شمار نمی‌رفت، اما به نظر می‌رسد افتخار مهاجر بودن حتی تا زمان امویان وجود داشت و البته در همین دوران کم‌کم افتخار داشتن عنوان مهاجرین به نوعی جای خود را به قریشی‌بودن و افتخار به تیره خویش داد.