مقاله نامزد خوبیدگی

تفسیر شریف لاهیجی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
تفسیر شریف لاهیجی
تفسیر شریف لاهیجی.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: محمد بن علی شریف لاهیجی
موضوع: تفسیر قرآن
سبک: روایی
زبان: فارسی
ناشر: داد
محل نشر: تهران
تاریخ نشر: ۱۳۷۳ش

تفسیر شریف لاهیجی نوشته بهاءالدین محمد بن علی شریف لاهیجی از عالمان قرن ۱۱ هجری قمری است. این اثر که به زبان فارسی و تفسیر کل قرآن است، به بیانی ساده و قابل فهم برای مخاطبان نگاشته شده است. مفسر در تفسیر آیات، روایات اهل بیت را نقل کرده و به اختصار شرح داده است و از این رو تفسیر لاهیجی در زمره تفاسیر روایی محسوب می‌گردد.

درباره مؤلف

نوشتار اصلی: شریف لاهیجی

بهاءالدین (قطب الدین) محمد بن شیخ علی لاهیجانی از اعلام اواخر قرن یازدهم هجری است. وی مفسری امامی است که معاصر با فیض کاشانی، علامه مجلسی و شیخ حرّ عاملی بوده و از محضر سید محقق داماد کسب فیض نموده است. همه علمای رجال و تراجم که بر حال یا کتب وی واقف شده‌اند، به مراتب فضل و تقوا و شخصیت علمی وی اعتراف نموده و از او تجلیل کرده‌اند.[۱]

انگیزه تألیف

مؤلف در مقدمه کتاب، غرض خویش را از تفسیر، ترجمه‌ای مختصر و قابل اعتماد برای قرآن و بر مبنای مذهب امامیه بیان می‌کند.[۲]

تاریخ و مکان نگارش

علم تفسیر
تفسیرهای مهم

شیعی:

سنی:

گرایش‌های تفسیری
روش‌های تفسیری
اقسام تفسیر
اصطلاحات علم تفسیر

گفته شده شریف لاهیجی تألیف تفسیرش را در «پنته» یا «پشا»ی هند در سال ۱۰۸۶ق به پایان رسانیده است.[۳] [۴]

مصحح کتاب در این باره می‌گوید:
«این تفسیر چنان که در صفحه ۱۲ ملاحظه می‌شود در هند پایان یافته، و علامه جلیل، حبر خبیر، سید ابوالقاسم رضوی قمی که تفسیر گرانبهای «لوامع التنزیل و سواطع التأویل» را در هند تألیف نموده بر آن مطلع بوده و ضمن معرفی تفاسیر معتبره شیعه آن را از مدارک تفسیر خود قرار داده و گفته است «و تفسیر ملا بهاء الدین، کنایه از آن بها می‌باشد» و تا آخر به همین عنوان آن را مورد استفاده قرار داده است. این موضوع بر ابهام شرح حال مفسر می‌افزاید، و برای ما حل این معما ممکن نشد که در چه زمان و چگونه مفسر از لاهیجان به هند رفته و تفسیر را در آنجا بپایان رسانده است.

و از عجائب این‌که در حاشیه جلد اول «لوامع التنزیل» مذکور، خلاصه دست و پا شکسته نصف این تفسیر (از فاتحه تا کهف) تحت عنوان «تفسیر البهیة لملا بهاء الدین الهندی» چاپ شده است، نظر بجهاتی مظنون آنست که «بهاء الدین» نامی از اهل هند، نسخه‌ای از این کتاب بدست آورده و مطالب آن را مُلَخّصا فرا گرفته و بخود نسبت داده است، از جمله تصرفات نابجا اینکه خطبه و دیباچه کتاب که باید مشتمل بر معرفی و نام و نشان مفسر باشد بکلی حذف شده است. دیگر آنکه مطالب کم و زیاد شده و تحریفاتی در آنها دیده می‌شود، دیگر آنکه در کتب رجال حتی در کتاب تذکره علمای هند ملقب به «تحفة الفضلاء فی تراجم الکملاء» و همچنین «نجوم السماء فاضل کشمیری» اسمی از شخصی بنام «بهاء الدین هندی» برده نشده است. بلی گاهی چنین تعبیری نسبت به فاضل هندی صاحب «کشف اللثام» در سایر کتب شده است ولی به نظر نمی‌آید که وی تفسیری داشته باشد.»[۵]

نبودن نام تفسیر در الذریعه

مصحح کتاب در این باره می‌نویسد:
«در سال ۱۳۶۵ هجری قمری برابر ۱۳۲۵ شمسی که صاحب «ذریعه» شیخ بزرگوار عالم ربّانی شیخ آقا بزرگ طهرانی دام بقاؤه به قصد زیارت آستان ملایک پاسبان سلطان سریر ارتضا ابوالحسن علی بن موسی الرضا(ع) به ایران آمدند، مدّتی قبل از تشرّف به ارض اقدس مشهد مقدّس در تهران اقامت فرمودند تا اقارب و خویشان و دوستان و علاقمندان خود را ببینند و صله رحم به جای آورند، و در این مدّت غالب شب‌ها بیتوته‌شان در منزل اینجانب بود و مونس ایشان کتاب‌های من. و چون نسخه قلیل الوجود این تفسیر در میان کتب حقیر به نظرشان رسید خوشوقت شده و مبتهج گردیدند و از جهت اینکه حرف «تاء» کتاب «ذریعه» چاپ شده بود در نظر گرفتند تا در جای مناسبی که مستدرکات و فوائت ذریعه را معرفی خواهند کرد آن را نیز معرّفی نمایند. و بعد از برگشتن از ارض اقدس اظهار داشتند که ضمن برکاتی که در مشهد نصیبم شد آنست که نسخه دیگری از این کتاب کمیاب را در ضمن کتاب‌هایی که جدیدا از طرف عالمی متوفی وقف کتابخانه مبارکه شده بود دیدم.»[۶]

روش تفسیری

روش تفسیری شریف لاهیجی این گونه است که در آغاز چند آیه را ذکر می‌کند آنگاه به ترجمه فارسی آمیخته به تفسیر آن به طور اجمال نه به شکل تحت اللفظی می‌پردازد. عبارات آن ساده و روان و خالی از پیچیدگی و برای متوسطین از مخاطبین به خوبی قابل فهم و درک است. سپس روایات اهل بیت را در تفسیر آیه، نقل و آنها را به اختصار شرح کرده است.[۷]

تصحیح و چاپ

تصحیح و تحقیق این اثر از روی نسخه آستان قدس رضوی توسط محدث ارموی در سال ۱۳۴۰ش صورت گرفته و چاپ گردید.[۸] شکل جدید تفسیر لاهیجی بعدها در سال ۱۳۷۳ش توسط دفتر انتشار داد در تهران انجام گرفت.

پانویس

  1. شریف لاهیجی، تفسیر شریف لاهیجی، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۵.
  2. خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۷۱۸.
  3. امیر توحیدی، روش تفسیری شریف لاهیجی در بهره‌گیری از اختلاف قرائات، ۱۳۸۸ش.
  4. خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۷۱۸.
  5. شریف لاهیجی، تفسیر شریف لاهیجی، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۹ و ۱۰.
  6. شریف لاهیجی، تفسیر شریف لاهیجی، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۹.
  7. امیر توحیدی، روش تفسیری شریف لاهیجی در بهره‌گیری از اختلاف قرائات، ۱۳۸۸ش.
  8. شریف لاهیجی، تفسیر شریف لاهیجی، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۸۳.

منابع

  • خرمشاهی، بهاءالدین، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، تهران، دوستان - ناهید، ۱۳۷۷ش.
  • شریف لاهیجی، محمد بن علی، تفسیر شریف لاهیجی، تهران، دفتر نشر داد، ۱۳۷۳ش.
  • توحیدی،امیر، روش تفسیری شریف لاهیجی در بهره‌گیری از اختلاف قرائات، پژوهش دینی، پاییز و زمستان ۱۳۸۸ش، شماره ۱۹.