سادات حسنی
سادات حَسَنی یا بَنِی الْحَسَن به فرزندان امام حسن مجتبی(ع) گفته میشود و این عنوان برای تمایز آنان از سادات حسینی به کار میرود.[۱] براساس منابع تاریخی، از هشت فرزند امام حسن(ع)،[۲] تنها نسل حسن مثنی و زید بن حسن تداوم یافت[۳] و بیشتر سادات حسنی نسب خود را به این دو، بهویژه حسن مثنی، میرسانند.[۴] این خاندان در برخی مناطق، بهویژه حجاز، با عنوان شُرَفا شناخته شدهاند.[۵]
براساس گزارش منابع، سادات حسنی در آغاز از نهضت عباسیان علیه بنیامیه حمایت کردند،[۶] اما پس از استقرار حکومت عباسی، بهسبب اختلاف بر سر حق امامت و رهبری، به مخالفت با آنان برخاستند و در فاصله سالهای ۱۴۵ تا ۱۷۵ق پنج قیام مهم را سامان دادند.[۷] به گزارش منابع، آنان خود را شایسته امامت پس از امام علی(ع) میدانستند[۸] و محمد نفس زکیه نیز در نامهای به منصور عباسی بر این ادعا تصریح کرده است.[۹]
به گفته پژوهشگران،پس از شهادت امام حسین(ع)، زید بن علی و پسرش یحیی، رهبری قیامهای علوی از سادات حسینی به سادات حسنی سرایت کرد و رفتهرفته نقش رهبری سادات حسنی در قیامها و برپایی حکومتهای زیدیه نسبت به سادات حسینی پررنگتر شد به گونهای که قیامهای علویان بیشتر به سادات حسنی شناخته میشد. از مهمترین این قیامها میتوان به قیامهای محمد نفس زکیه، ابراهیم بن عبدالله، شهید فخ، ادریس بن عبدالله، یحیی بن عبدالله و ابن طباطبا اشاره کرد.
سادات حسنی در دورههای مختلف بر بخشهایی از جهان اسلام نیز حکومت کردند. در مکه، اشراف حسنی از حدود سال ۳۵۸ق حکومت موروثی این شهر را در اختیار گرفتند[۱۰] و تا برکناری شریف حسین بن علی[۱۱] به دست عبدالعزیز آل سعود در سال ۱۳۴۴ق بر حجاز حکومت کردند.[۱۲] در طبرستان، حکومت حسنیان از سال ۲۵۰ تا ۳۱۶ق با رهبری حسن بن زید[۱۳] و پسرش محمد بن زید[۱۴] برقرار بود و پس از آن نیز مدتی با جانشینی حسن بن قاسم ادامه یافت.[۱۵] در یمن، حکومت زیدیان به رهبری یحیی بن حسین رسی[۱۶] در سال ۲۸۴ق تأسیس شد و با فرازونشیبهای سیاسی تا سال ۱۳۸۵ق دوام یافت[۱۷] اما پس از حدود هزار سال حکومت، با کودتای نظامی سرنگون شد.[۱۸] همچنین در مغرب، ادریس بن عبدالله پس از قیام فخ، دولت ادریسیان را بنیان گذاشت[۱۹] که تا سال ۳۶۳ق ادامه داشت و بعدها شاخهای از آن با عنوان بنیحمود در اندلس تشکیل شد.[۲۰]
براساس منابع، از شاخههای شناختهشده سادات حسنی میتوان به خاندان طباطبایی،[۲۱] شجریان، سادات گلستانه[۲۲] و خاندان حکیم[۲۳] اشاره کرد.
پانویس
- ↑ الهیزداه، جنبش حسنیان، ۱۳۸۵ش، ص۴۷.
- ↑ شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۶؛ بلاذری، أنساب الأشراف، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۷۴.
- ↑ ابنصوفی، المجدی فی أنساب الطالبیین، ۱۴۲۲ق، ص۲۰۲.
- ↑ الهیزداه، جنبش حسنیان، ۱۳۸۵ش، ص۴۷.
- ↑ یمانی، موسوعة مکة المکرمه، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۵۸۹.
- ↑ الهیزاده، جنبش حسنیان، ۱۳۸۵ش، ص۱۵.
- ↑ الهیزاده، جنبش حسنیان، ۱۳۸۵ش، ص۱۶.
- ↑ الهیزاده، جنبش حسنیان، ۱۳۸۵ش، ص۹۶-۹۷.
- ↑ الهیزاده، جنبش حسنیان، ۱۳۸۵ش، ص۹۷.
- ↑ سباعی، تاریخ مکه، ۱۳۸۵ش، ص۴۱۷.
- ↑ رفاعی و دیگران، جزیرة العرب، ۱۹۴۹م، ص۱۵۰.
- ↑ رفاعی و دیگران، جزیرة العرب، ۱۹۴۹م، ص۲۶۴.
- ↑ ابناسفندیار، تاریخ طبرستان، ۱۳۶۶ش، ص۲۲۸ ـ ۲۳۰؛ آملی، تاریخ رویان، ۱۳۱۳ش، ص۶۵ ـ ۶۶.
- ↑ جعفریان، تاریخ تشیع در ایران، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۱۲.
- ↑ ترکمنیآذر و پرگاری، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دوره صفاریان و علویان، ۱۳۸۵ش، ص۱۴۹.
- ↑ هارونی، الافادة، ۱۳۸۰ش، ۱۴۲۲ق، ص۱۰۱.
- ↑ موسوینژاد، «آشنایی با زیدیه»، ص۹۲.
- ↑ موسوینژاد، «تفکرات شیعیان زیدی و تحولات اخیر یمن»، ص۱۰۰.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ۱۳۸۶ق، ج۸، ص۱۹۸.
- ↑ مقری، نفح الطیب، ۱۳۸۸ق، ج۱، ص۲۱۴و۴۳۰.
- ↑ ابنعنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص۱۷۲؛ ابنصوفی، المجدی فی أنساب الطالبیین، ۱۴۲۲ق، ص۲۶۰.
- ↑ ابنعنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص۶۶.
- ↑ العجلی، الخریطة السیاسیة للمعارضة العراقیة، ۲۰۰م، ج۱، ص۱۱۳ـ۱۱۶.
منابع
- آملی، مولانا اولیاءالله، تاریخ رویان، تصحیح: عباس خلیلی، تهران، نشر اقبال، ۱۳۱۳ش.
- ابن اسفندیار، بهاءالدین محمد بن حسن، تاریخ طبرستان، تصحیح: عباس اقبال، تهران، نشر خاور، چاپ دوم، ۱۳۶۶ش.
- ابنصوفی، علی بن محمد، المجدی فی أنساب الطالبیین، مرعشین جفی، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی، چاپ دوم، ۱۴۲۲ق.
- ابنصوفی، نسابه، المجدی فی أنساب الطالبیین، قم، کتابخانه ایه الله مرعشی نجفی، ۱۴۲۲ق.
- ابنعنبه حسنی، احمد بن علی، عمدة الطالب فی أنساب آل أبی طالب، قم، انصاریان، ۱۴۱۷ق.
- العجلی، شمران، الخریطة السیاسیة للمعارضة العراقیة، لندن، دار الحکمة، ۲۰۰۰م.
- الهیزاده، محمدحسن، جنبش حسنیان، قم، مؤسسه شیعهشناسی، ۱۳۸۵ش.
- بلاذری، احمد بن یحیی، کتاب جمل من انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض الزرکلی، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۷ق.
- ترکمنیآذر، پروین و پرگاری، صالح، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دوره صفاریان و علویان. تهران، انتشارات سمت، ۱۳۸۵ش.
- رفاعی، انور و شاکر مصطفی، شاکر و بسام کردعلی،، جزیره العرب، دمشق، مکتبه العلوم و الآداب، ۱۹۴۹م.
- سباعی، احمد، تاریخ مکه از آغاز تا پایان دولت شرفای مکه، مترجم: رسول جعفریان، تهران، مشعر، ۱۳۸۵ش.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، اَلاِرشاد فی معرفةِ حُجَجِ اللهِ علی العباد، تحقیق و تصحیح مؤسسه آلالبیت، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- طبری، محمدبن جریر، تاریخ الطبری، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دار السویدان، ۱۳۸۶ق.
- مقری تلمسانی، احمد بن محمد، نفح الطیب، به کوشش احسان عباس، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۸ق.
- موسوینژاد. سید علی، «تفکرات شیعیان زیدی و تحولات اخیر یمن»، ماهنامه موعود، شماره ۱۰۷، دی ۱۳۸۸ش، .
- هارونی، یحیی بن حسین، الافادة فی تاریخ ائمة الزیدیة، تحقیق: محمد یحیی سالم عزان، یمن: دار الحکمة الیمانیه، الطبعة الاولی، ۱۴۱۷ق.
- یمانی، احمد زکی، موسوعة مکة المکرمة و المدینة المنوره، لندن، مؤسسة الفرقان للتراث الاسلامی، ۱۴۲۹ق.