حسن ظن
حُسْنِ ظَنّ در برابرِ سوءظن، به معنای خوش‌بینی و داشتنِ گمان نیک نسبت به رفتار و گفته‌های دیگران است.[۱] روایات، خوش‌گمانی را ستون روابط اجتماعی،[۲] از ثمرات ایمان[۳] و از برترین فضایل اخلاقی[۴] و پارسایی[۵] می‌دانند اما خوش‌بینیِ بی‌حساب در مسائل امنیتی و اطلاعاتی[۶] و اعتماد به دشمن[۷] یا در شرایط ناسالم اجتماعی،[۸] ناپسند شمرده شده است. روایات تأکید می‌کنند خوش‌بینی به خدا، کلید دستیابی به خیر دنیا و آخرت برای مؤمن است.[۹] همچنین در روایات آمده است که خداوند مطابق گمان نیک بندگانش با آنان رفتار می‌کند، زیرا او کریم است و از ناامید کردن بندگانش حیا می‌کند. پس مؤمنان باید به او خوش‌بین و امیدوار باشند.[۱۰]
به گفته پژوهشگران علم اخلاق، اسلام با بدگمانی مخالف است و به حسنِ ظن سفارش می‌کند[۱۱] تا انسان از پیامدهای منفی سوءظن همانند شایعه‌سازی، قضاوت عجولانه و بی‌اعتمادی درگیری و اختلاف در امان بماند و جامعه از تنش دور بماند[۱۲] و اگر فردی در ذهن و عمل خود، نیت خوب و مثبت نداشته باشد و به دیگران بدگمان باشد، دچار ترس و اضطراب می‌شود و از همه چیز هراس پیدا می‌کند.[۱۳] خداوند در آیات متعددی سفارش می‌کند که گمان بد و تجسس در امور دیگران گناه است و از آن بپرهیزید(آیه ۱۲ سوره حجرات) گمان و ظن، انسان را به حقیقت نمی‌رساند و نباید تنها معیار قضاوت باشد.(آیه ۳۶ سوره یونس)
در روایات اسلامی برای حسن ظن، ثمرات متعددی ذکر شده است، از جمله:
- خوش‌بینی به دیگران، باعث پاکی نیت و در نتیجه پاکی عمل می‌شود.[۱۴]
- موجب آسان‌گیری در امور می‌شود.[۱۵]
- انسان را از گرفتار شدن به گناه باز می‌دارد.[۱۶]
- سلامت دین را تضمین می‌کند.[۱۷]
- مایه آسایش و آرامش روانی است.[۱۸]
- موجب رفع مشکلات و گشایش در امور زندگی می‌شود.[۱۹]
- اندوه و دل‌گرفتگی را می‌کاهد.[۲۰]
- مهر و محبت دیگران را به دست می‌آورد.[۲۱]
- موجب دستیابی به بهشت جاودان است.[۲۲]
پانویس
- ↑ قرشی، قاموس قرآن، ۱۳۷۱ش،ج۲، ص۱۳۴ و ج۴، ص۲۷۳، معین، فرهنگ فارسی، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۱۴۵۷، انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ۱۳۸۲ش، ج۴، ص۲۸۹۰.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۱۱۹.
- ↑ مجلسی، بِحارُ الاَنوار، ۱۴۰۳ق، ج۷۵، ص۱۹۶.
- ↑ غررالحکم و دررالکلم، ج۲، ص۶۵
- ↑ تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۶۴.
- ↑ مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۳۴۵.
- ↑ شریف الرضی، نهج البلاغة (للصبحی صالح)، ۱۴۱۴ق، نامهٔ ۵۳، ص۴۴۲؛ مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۳۴۵.
- ↑ شریف الرضی، نهج البلاغة (للصبحی صالح)، ۱۴۱۴ق. حکمت ۱۱۴، ص۴۸۹.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۷۲.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق. ج۲، ص۷۲.
- ↑ عزیزی، حسن ظن و سوءظن، ۱۳۷۴ش، ص۹-۱۶.
- ↑ سلطانی، تکامل در پرتو اخلاق، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۳۳-۳۶؛ حبیبیان، مرز فضایل و رذایل اخلاقی، ۱۳۸۲ش، ص۱۶۳-۱۶۴؛ موسوی لاری، بررسی مشکلات اخلاقی و روانی، ۱۳۷۸ش، ص۳۳-۳۸.
- ↑ تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۶۶.
- ↑ تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۶۵.
- ↑ تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۶۵.
- ↑ تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۶۵.
- ↑ تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۶۵.
- ↑ تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۶۵.
- ↑ نهج البلاغه، نامه ۵۳
- ↑ تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۶۵.
- ↑ تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۶۶.
- ↑ تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۶۶.
منابع
- انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، چاپ دوم، ۱۳۸۲ش.
- تمیمی آمدی، عبدالواحد، غررالحکم و دررالکلم، سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۷ش.
- حبیبیان، احمد، مرز فضایل و رذایل اخلاقی، قم، مطبوعات دینی، چاپ دوم، ۱۳۸۲ش.
- سلطانی، غلامرضا، تکامل در پرتو اخلاق، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ بیستم، ۱۳۷۸ش.
- شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة (للصبحی صالح)، قم، نشر هجرت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- عزیزی، عباس، حسن ظن و سوءظن، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۷۴ش.
- قرشی، سید علی‌اکبر، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ ششم ۱۳۷۱ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- مجلسی، محمدباقر، بِحارُ الاَنوارِ الجامعةُ لِدُرَرِ اَخبارِ الاَئمةِ الاَطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، امیرکبیر، چاپ هیجدهم، ۱۳۸۰ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، اخلاق در قرآن، قم، مدرسة الإمام علی بن أبی طالب(ع)، ۱۳۸۵ش.
- موسوی لاری، سید مجتبی، بررسی مشکلات اخلاقی و روانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ چهارم، ۱۳۷۸ش.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: دانشنامه جهان اسلام