محمدتقی بهجت

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از محمد تقی بهجت)
پرش به: ناوبری، جستجو
محمدتقی بهجت
زادروز ۱۲۹۵ ه.ش
درگذشت ۱۳۸۸ ه‍.ش
آرامگاه قم، حرم حضرت معصومه (س)
محل زندگی فومن، نجف، قم
استادان سید عبدالغفار مازندرانی نجفی، مرتضی طالقانی، سیدابوالحسن اصفهانی، آقا ضیاءالدین عراقی، محمد حسین غروی نائینی، محمدحسین غروی اصفهانی، محمد کاظم شیرازی، سید علی قاضی، سیدحسین بادکوبه‌ای، سید محمد حجت کوه کمره ای، آیت الله بروجردی
شاگردان مرتضی مطهری، عبدالله جوادی آملی، محمد محمدی گیلانی ، محمد یزدی، احمد آذری قمی، محمدتقی مصباح یزدی ، عباس محفوظی گیلانی، سید مهدی روحانی
نقش‌های برجسته مرجع تقلید
آثار رساله توضیح المسائل، مناسک حج، وسیلة النجاة حاشیه بر وسیلة النجاة آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی، و ...
فرزندان حجت الاسلام علی بهجت
گفتاورد هیچ ذکری بالاتر از ذکر عملی نیست، هیچ ذکر عملی بالاتر از ترک معصیت در اعتقاد و عمل نیست و اقوی این است که ترک معصیت به طور مطلق، بدون مراقبه دائمیه ما صورت نمی‌پذیرد.

محمدتقی بهجت (۱۳۳۴-۱۴۳۰ ق./ ۱۲۹۵-۱۳۸۸ ش.) از مراجع تقلید در حوزه علمیه قم. او در ایران بیشتر به عرفان، زهد و تقوا شناخته می‌شود. نماز جماعت آیت الله بهجت و احوال عرفانی و گریستن او در حین نماز، نزد مردم مشهور بود. او در شهر قم وفات یافت و در حرم حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد.

مختصری از زندگی نامه

محمدتقی بهجت، در سال ۱۳۳۴ق. (یا ۱۳۳۲ق.) در میان خانواده‌ای مذهبی در فومن به دنیا آمد. او بعدها خانه محل تولدش را به مدرسه دینی تبدیل کرد. بهجت، در ۱۶ ماهگی، مادرش را از دست داد و تحت تربیت پدرش قرار گرفت. پدرش، کربلایی محمود، از طریق ساختن نوعی کلوچه سنتی و محلی مخصوص فومنات، امرار معاش می‌کرد.[۱]

جوانی آیت الله بهجت.jpg

هجرت به عراق

آیت‌الله بهجت پس از طی تحصیلات مقدماتی در شهر فومن، در ۱۳۴۸ ق. برای ادامه تحصیل رهسپار حوزه‌های علمیه عراق و ابتدا در کربلا ساکن شد.[۲] اقامت آیت‌الله بهجت در کربلا، چهار سال به طول انجامید. در سال ۱۳۵۲ ق. از کربلا به نجف رفت و قسمت‌های پایانی دروس دوره سطح را نزد عالمان آن سامان به ویژه آیت‌الله حاج شیخ مرتضی طالقانی به پایان رساند. پس از اتمام دوره سطح، خارج فقه و اصول و نیز اخلاق و عرفان را از اساتید حوزه نجف فرا گرفت.[۳]

بازگشت به ایران

بهجت، بعد از اخذ اجازات اجتهاد از استادان، برای دیدار خانواده در سال ۱۳۲۴ ش./ ۱۳۶۳ ق. به ایران آمد و چند ماهی را در فومن بود. بعد از اقامتی چند ماهه در فومن، به قصد زیارت حضرت معصومه(س) و اطّلاع از حوزه علمیه قم، به این شهر رفت و چند ماه در آن‌جا ماند تا این که خبر رحلت استادان نجف را یکی پس از دیگری شنید. از این رو، تصمیم گرفت که در قم بماند.[۴]

آیت الله محمدتقی بهجت فومنی عصر یکشنبه ۱۳۸۸/۲/۲۷ به علت سکته قلبی، در بیمارستان حضرت ولی عصر(عج) شهر قم وفات یافت و در داخل حرم حضرت معصومه به خاک سپرده شد.[۵]

اطلاعات علمی

اساتید در حوزه نجف

  1. سید عبدالغفار مازندرانی نجفی.
  2. مرتضی طالقانی.
  3. سیدابوالحسن اصفهانی.
  4. آقا ضیاءالدّین عراقی.
  5. میرزا محمّد حسین نائینی.
  6. محمّدحسین غروی اصفهانی.
  7. محمّد کاظم شیرازی.
  8. سید علی آقای قاضی
  9. سید حسین بادکوبه‌ای.[۶]

اساتید در حوزه علمیه قم

  1. سید محمد حجت کوه کمره‌ای
  2. سید حسین طباطبائی بروجردی[۷]

تدریس

آیت‌الله بهجت در تدریس و تربیت شاگردان، روش مخصوصی داشت. علی اکبر مسعودی خمینی درباره شیوه تدریس وی گفته است: سبک درس ایشان، سبک خاصّی است. ایشان بر خلاف سایر مراجع و بزرگان که در درس خارج، نقل اقوال کرده و آن را نقد و یا تأیید و انتخاب می‌نمایند، در درس خارج، نقل اقوال نمی‌کنند بلکه ابتدا مسئله را مطرح می‌کنند و بعد روند استدلالش را بیان می‌کنند. اگر شاگرد آراء علماء را دیده و مطالعه کرده باشد، می‌فهمد که دلیلی را که استاد ذکر می‌کند، چه کسی گفته است و اشکال یا تأییدی را که می‌کند، می‌فهمد به سخن چه کسی اشکال یا قول چه کسی را تأیید می‌کند. لذا هر کس بخواهد در درس ایشان شرکت کند، باید مبانی و نظرات آقایان دیگر را دیده باشد.[۸]

شاگردان

  1. مرتضی مطهری.
  2. عبدالله جوادی آملی.
  3. محمد محمدی گیلانی.
  4. محمد یزدی.
  5. احمد آذری قمی.
  6. محمدتقی مصباح یزدی.
  7. عباس محفوظی گیلانی.
  8. سید مهدی روحانی.
  9. علی پهلوانی تهرانی سعادت پرور.
  10. عزیزالله خوش وقت بادکوبه‌ای.
  11. صادق احسان بخش.
  12. محمدعلی فیض گیلانی.
  13. علی اکبر مسعودی خمینی.
  14. محمود امجد کرمانشاهی.
  15. محمدهادی فقهی.
  16. مهدی هادوی تهرانی.

تألیفات

آیت‌الله بهجت، تألیفاتی در فقه و اصول دارد که اغلب آنها به چاپ نرسیده است. او در جواب کسانی که تقاضا کردند تا با اموال شخصی خود آن کتاب‌ها را به چاپ برسانند، گفت: «هنوز بسیاری از کتاب‌های علمای بزرگ سال‌هاست که به گونه خطی مانده است آنها را چاپ کنید. نوبت اینها دیر نشده است.»[۹] بهجت، کار قلمی خود را در ایام جوانی با محدث قمی آغاز کرد و در تألیف سفینة البحار، با او همکاری داشته است؛ قسمت زیادی از سفینه البحار خطی، به خط آیت‌الله بهجت است».[۱۰]

برخی آثار چاپ شده

  1. رساله توضیح المسائل
  2. مناسک حج
  3. وسیلة النجاةحاشیه بر وسیلة النجاة آیت‌الله سید ابوالحسن اصفهانی
  4. جامع المسایل حاشیه بر ذخیرة العباد آیت‌الله غروی اصفهانی

آثار چاپ نشده

  1. حاشیه بر کتاب الصلوة صاحب جواهر.
  2. حاشیه بر کفایة الاصول.
  3. تعلیقه بر مناسک حج شیخ انصاری.
  4. حاشیه بر مکاسب.
  5. چندین جلد اصول.
  6. حاشیه بر شرایع الاسلام.
  7. تقریرات فقهی، اصولی بر اساتیدش.

ویژگی‌های اخلاقی و عرفانی

آیت الله بهجت 2.jpg

محمدتقی بهجت، از نوجوانی مسائل عرفانی و اخلاقی را نیز در کنار فقه و اصول دنبال می‌کرد. برداشت وی از عرفان ناب، تقید و تعبد است. بعضی چون علامه طباطبایی، آیت‌الله بهاءالدینی، شهید قدوسی، علامه حسن زاده آملی، آیت‌الله جوادی آملی و... مقید به شرکت در نماز جماعت او به ویژه در شب‌های جمعه بودند. در این نماز، صدای او به گریه بلند می‌شد.

او در خانه‌ای قدیمی به فاصله کمی از مسجد فاطمیه گذر خان قم زندگی می‌کرد.[۱۱]

آیت‌الله بهجت دیر اقدام به انتشار رساله توضیح المسائل کرد. استدلالش این بود؛ صبر کنید همه رساله خود را نشر دهند. بعد اگر کسی ماند و از دیگران تقلید نکرد و فقط خواست از من تقلید کند، آن وقت رساله مرا منتشر کنید. بهجت، هرروز صبح‌ها بعد از تعقیبات نماز صبح و طلوع آفتاب، به حرم حضرت معصومه می‌رفت و در مسجد شهید مطهری به عبادت می‌پرداخت.[۱۲]

از نگاه دیگران

  • آیت‌الله سید رضا بهاءالدینی:«الان ثروتمندترین مرد جهان، به لحاظ معنوی، آقای بهجت است».[۱۵]
  • محمد تقی جعفری پس از اشاره به روایت (زیارت عالمان در نزد خدا، محبوب‌تر از هفتاد بار طواف خانه خدا می‌باشد) در این مورد می‌گوید: «مصداق بارز علما، آیت‌الله بهجت هستند. صرف دیدن و ملاقات کردن ایشان، خود سر تا پا موعظه است. من هر وقت ایشان را می‌بینم، تا چند روز اثر این ملاقات در من باقی است».[۱۶]
  • آیت‌الله سیدحسین بُدلا:«وضع مقامات آقای بهجت، از همان زمانی که درس آیت‌الله بروجردی می‌رفتیم، روشن بود و معلوم بود که ایشان لیاقت چنین مقاماتی را دارند».[۱۷]
  • شیخ محمّدشریف رازی مؤلف کتاب گنجینه دانشمندان:«آیت‌الله آقای حاج شیخ محمّدتقی بهجت غروی فومنی، از آیات و مدرسین بزرگ و دانشمندان بنام حوزه علمیه قم، حقاً عالمی برجسته و دانشمندی شایسته و مهذّب و بارع و متّقی و پارسا و مُعْرِض از تظاهرات و اجتماعات و دائم الذکر و مورد توجّه افاضل مدرسین و دانشمندان حوزه علمیه قم می‌باشند».[۱۸]

تكفير

سید مجتبی شیرازی آیت الله بهجت را کافر و زندیق می‌داند. ظاهرا دلیل این تکفیر روحیه عرفانی و فلسفی آقای بهجت است.[۱۹]

دستورالعمل‌های اخلاقی

از آیت‌الله بهجت دستورالعمل‌های اخلاقی فراوانی به جا مانده است. تکیه این دستورالعمل‌ها، بیش از هر چیز، بر انجام واجبات، ترک محرمات و رفتار بر طبق موازین دینی و اسلامی است.

در برخی از این دستورالعمل‌ها چنین آمده است:

آقایانی که طالب مواعظ هستند، از ایشان سئوال می‌شود آیا به مواعظی که تا به حال شنیده‌اید، عمل کرده‌اید یا نه؟ آیا می‌دانید که هر کس به معلومات خود عمل کرد، خداوند مجهولات او را معلوم می‌فرماید؟ آیا باید دعوت به حق از طریق لسان باشد؟ آیا نفرموده با اعمال خودتان دعوت به حق بنمایید؟ آیا طریق تعلیم را باید یاد بدهیم یا آن که یاد بگیریم؟[۲۰]
.... بعضی التماس دعا می‌گوییم برای چه؟ درد را بیان می‌کنند دوا را معرفی می‌کنیم، به جای تشکر و به کار‌انداختن، باز می‌گویند: دعا کنید! دور است آن چه می‌گوییم و آن چه می‌خواهند. شرطیت دعا را با نفیست آن مخلوط می‌کنند. ما از عهده تکلیف خارج نمی‌شویم بلکه بایداز عمل نتیجه بگیریم و محال است عمل بی‌نتیجه باشد و نتیجه از غیر عمل حاصل شود.[۲۱]
اگر سلاطین عالم می‌دانستند که انسان در حال نماز چه لذت‌هایی می‌برد، هیچ گاه دنبال این مسائل مادی نمی‌رفتند.[۲۲]

اندیشه سیاسی

حکومت اسلامی در عصر غیبت

آیت الله محمد تقی بهجت از منظر ایجابی به سیاست می‌نگریست. وی درباره حکومت در دوره پس از غیبت می‌گوید «ایجاد حکومت اسلامی» واجب است «و توان اداره کشور را نیز داریم». تأکید او بر اقامه حکومت اسلامی در عصر غیبت، منوط بر اجرای کامل دستورات الهی و دوری جستن از مصلحت اندیشی‌هایی است که احیاناً منجر به تعطیلی احکام گردد. بهجت برخلاف کسانی که معتقد به تعویق افتادن وظایف اجتماعی و سیاسی معصوم(ع) تا ظهور امام زمان(ع) هستند معتقد به جریان زندگی سیاسی شیعیان در عصر غیبت است. از این رو، بر فرد یا گروهی از مؤمنان واجب است که به اقامه چنین وظایفی قیام کنند. استدلال او بر چنین مدعایی، بر این فرض استوار است که «به دلیل عقلی و نقلی باید دین اسلام تا قیام قیامت باقی باشد و هر کس، دین دیگری غیر از اسلام بجوید، هرگز از او پذیرفته نمی‌گردد».[۲۳]

آیت الله بهجت و انقلاب اسلامی ایران

براساس اسناد و مدارک موجود، گرچه اثری از بهجت در نهضت اسلامی مشاهده نمی‌شود، اما او همواره مؤید انقلاب و بر روحانیونی که به نهضت پیوسته‌اند تأثیر زیادی نهاده است. وی در اوایل دهه چهل بارها تأکید می‌کرد پهلوی دارد دین را از بین می‌برند. روزی شخصی به ایشان عرض کرد احتمال نمی‌دهید آیت الله خمینی در مخالفت با شاه، تُندی می‌کند؟ وی در جواب فرمود: شما احتمال نمی‎دهید که خیلی کُند می‌رود؟ محمد هادی فقهی می‌افزاید: زمانی که آیت الله خمینی را تبعید کردند، ایشان در درس گفتند کسانی نیستند بروند این سران را بکُشند؟ علاوه بر این، روابط دوستانه‌ای که میان او و امام خمینی برقرار بود، همواره او را خیرخواه انقلاب و دعاگوی آن فقید می‌ساخت.[۲۴]

معرفی کتاب

  • فریادگر توحید؛ تهیه و تنظیم موسسه‌تحقیقاتی‌فرهنگی‌اهل‌بیت(ع)
  • برگی از دفتر عارفان شرح حال شیخ ‌السالکین حضرت آیت اللّه العظمی بهجت؛ تألیف رضا باقی زاده
  • در محضر بهجت؛ تألیف محمدحسین رخشاد
  • بهجت عارفان؛ تألیف رضا باقی زاده

پانویس

  1. زندگی نامه آیت الله بهجت در سایت مرکز تنظیم و نشر آثار آیت الله العظمی بهجت
  2. برگی از دفتر آفتاب، رضا باقی‌زاده، ص۲۲.
  3. ر. ک: گنجینه دانشمندان، محمّدشریف رازی، ج ۲، ص۹۰آثار الحجه، ج ۲ ص۶۵.
  4. زندگی نامه تفصیلی آیت الله العظمی بهجت
  5. علت فوت آیت الله بهجت اعلام شد
  6. برگی از دفتر آفتاب، ص۵۲. و مجله قبسات، سال دوم، شماره دوم، تابستان
  7. جزوه گذری و نظری بر زندگانی آیةالله بهجت، ص۳ و ۶.
  8. علی اکبر مسعودی خمینی، رگی از دفتر آفتاب، ص ۵۴.
  9. زندگی نامه آیت الله بهجت در سایت تبیان
  10. روزنامه اطلاعات، ۱۷ دی، ۱۳۷۳ ش.
  11. نک: هفته نامه کتاب قم، مقاله «فقه در بستر عرفان» میثم مهاجر، دی ۱۳۸۳ ش.
  12. برگی از دفتر آفتاب، ص۶۸.
  13. هفته نامه کتاب قم، فقه در بستر عرفان، ص۴.
  14. هفته نامه کتاب قم، فقه در بستر عرفان، ص۴.
  15. هفته نامه کتاب قم، فقه در بستر عرفان، ص۴.
  16. هفته نامه کتاب قم، فقه در بستر عرفان، ص۴.
  17. برگی از دفتر آفتاب، ص۱۲۰.
  18. گنجینه دانشمندان، ج ۶ ص۱۱۷.
  19. تکفیر آیت الله بهجت
  20. به سوی محبوب، ص۳۹.
  21. هفته نامه قم، دی سال ۱۳۸۳ ش.
  22. خانه خوبان، ش۴۲، ص۲۵
  23. فراتی، عبدالوهاب، آیت الله بهجت و زندگی سیاسی در عصر غیبت، مجله علوم سیاسی، شماره ۴۵.
  24. فراتی، عبدالوهاب، آیت الله بهجت و زندگی سیاسی در عصر غیبت، مجله علوم سیاسی، شماره ۴۵.

منابع

  • آثار الحجة محمّدشریف رازی، ج۲، ص۶۵.
  • گنجینه دانشمندان، محمّدشریف زاری،ج۲ص۹۰.
  • دانشوران و دولتمردان گیل و دیلم، ص ۱۰۴، صادق احسان بخش.
  • مجله قبسات، سال دوم، ش۲، تابستان ۷۶ش.
  • برگی از دفتر آفتاب، رضاباقی‌زاده.
  • در آسمان معرفت، علاّمه حسن زاده آملی.
  • خاطرات صادق، صادق احسان بخش
  • در محضر بهجت عارفان، رضا باقی‌زاده.
  • انوار ملکوت علاّمه سید محمّد حسین حسینی تهرانی.
  • فقه در بستر عرفان، هفته نامه کتاب قم.
  • فریادگر توحید.
  • در محضر بزرگان، محسن غرویان
  • به سوی محبوب، سید مهدی ساعی
  • روزنامه اطلاعات، ۱۷ دی سال ۱۳۷۳ش.
  • روزنامه کیهان، ۱۷ اسفند سال ۱۳۸۲ ش.
  • سفر عشق
  • ۱۲۰۰ نکته از آیت‌الله بهجت.
  • فیضی از ورای سکوت.
  • فراتی، عبدالوهاب، آیت الله بهجت و زندگی سیاسی در عصر غیبت، مجله علوم سیاسی، شماره ۴۵.

پیوند به بیرون