مقاله متوسط
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
شناسه ارزیابی نشده

اللمعة الدمشقیة (کتاب)

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از لمعه دمشقیه)
پرش به: ناوبری، جستجو
اللمعة الدمشقیة
کتاب لمعه.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: شهید اول (۷۳۴-۷۸۶ق)
موضوع: فقه
زبان: عربی
ناشر: الدار الاسلامیه
مجموعه: ۱ جلد

اَللُّمعَةُ الدِّمَشقیة فی ِفقه الامامیة معروف به «لُمعه» مجموعه‌ای کامل از فقه امامیه، اثر محمد بن مکی جزینی عاملی (۷۳۴-۷۸۶ق)، معروف به شهید اول. این کتاب از مشهورترین کتاب‌های شهید اول و یک دوره کوتاه ولی کامل فقه امامیه از طهارت تا دیات است که به همراه شرح آن به نام الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة از شهید ثانی، در حوزه‌های علمیه شیعه تدریس می‌شود.

مؤلف

نوشتار اصلی: شهید اول

ابوعبدالله شمس الدین محمد بن مکی بن محمد شامی عاملی جزینی(۷۳۴-۷۸۶ق) مشهور به شهید اول یا شیخ شهید از فقهای شیعه در قرن هشتم قمری است. شهید اول در فقه مذاهب اهل سنت نیز متبحر بود و به کشورهای مختلف اسلامی سفر کرد و اجازاتی نیز دریافت کرد. او سرانجام در ۷۸۶ق به دست مخالفانِ شیعه کشته شد.

اعتبار کتاب

کتاب اللمعة الدمشقیة در بردارندۀ یک دوره از مهم‌ترین مباحث فقهی است که به سبک فقه فتوایی نوشته شده و گاهی نیز به صورت بسیار مختصر، مباحث استدلالی در آن دیده می‌شود و به دلیل اختصار و تعابیر روان همراه با نظم و ترتیب از جایگاه خاصی برخوردار است. از زمان نگارش این کتاب، فقها توجه خاص به آن داشته و در تألیفات خود به آن استناد نموده‌اند. این کتاب، امروزه یکی از منابع درسی طلاب شیعه در حوزه‌های علمیه محسوب می‌گردد.[۱]

روش تألیف

شیخ حر عاملی می‌نویسد:

«شهید یک سال در قلعه شام محبوس بود و کتاب لمعه را در زندان در مدت هفت روز تألیف کرد؛ حال آن که از منابع فقهی غیر از کتاب مختصر النافع تألیف محقق اول، کتاب دیگری در نزد وی نبوده است.»[۲]

شهید اول در این کتاب، ابتدا احکام هر باب را ذکر نموده و پس از آن مسائلی که با این احکام ارتباط داشته و سپس مستحبات و مکروهات را بیان نموده است و آن چنان که در پایان کتاب آمده است نظریات مشهور از فقها در آن ذکر شده است.

علت تألیف

بنا بر آن چه در خطبه اول کتاب از مؤلف آمده است وی این کتاب را به درخواست گروهی که از آنان با عنوان «بعض الدیانین» تعبیر می‌کند نوشته است.[۳] و در پایان کتاب از آنان با تعبیر «بعض الطلاب» یاد می‌کند.[۴] شهید ثانی در شرح لمعه می‌گوید:

«کتاب به درخواست شمس الدین محمد آوی یکی از اصحاب و نزدیکان سلطان علی بن مؤید از سلاطین سربداران خراسان نوشته شده است تا این کتاب مرجعی در احکام فقهی و حکومتی آنان باشد.»[۵]

عناوین کتاب

مباحث کتاب اللمعة الدمشقیة در چهار قسمت عبادات، معاملات، ایقاعات و احکام مطرح شده است. این کتاب‌ها عبارتند از:

  1. کتاب الطهارة
  2. کتاب الصلاة
  3. کتاب الزکاة
  4. کتاب الخمس
  5. کتاب الصوم
  6. کتاب الاعتکاف
  7. کتاب الحج
  8. کتاب الجهاد
  9. کتاب الکفارات
  10. کتاب النذر و التوابع
  11. کتاب القضاء (احکام قضاوت)
  12. کتاب الشهادات (احکام شهادت دادن در محکمه قضایی)
  13. کتاب الوقف
  14. کتاب العطیه
  15. کتاب المتاجر (احکام مربوط به تجارت)
  16. کتاب الدَین (احکام مربوط به بدهکاری)
  17. کتاب الرهن
  18. کتاب الحَجْر
  19. کتاب الضمان
  20. کتاب الحوالة
  21. کتاب الکفالة
  22. کتاب الصلح
  23. کتاب الشرکة
  24. کتاب المضاربة
  25. متاب الودیعة
  26. کتاب العاریة
  27. کتاب المزارعة
  28. کتاب المساقاة
  29. کتاب الاجارة
  30. کتاب الوکالة
  31. کتاب الشُفعة
  32. کتاب السَبق و الرِمایة
  33. کتاب الجُعالة
  34. کتاب الوصایا
  35. کتاب النکاح
  36. کتاب الطلاق
  37. کتاب الخُلع و المُباراة
  38. کتاب الظهار
  39. کتاب الایلاء
  40. کتاب اللِعان
  41. کتاب العتق
  42. کتاب التدبیر و المکاتبه و الاستیلاد
  43. کتاب الاقرار
  44. کتاب الغصب
  45. کتاب اللُقطة
  46. کتاب احیاء الموات
  47. کتاب الصید و الذبائح
  48. کتاب الاطعمة و الاشربة
  49. کتاب المیراث
  50. کتاب الحدود
  51. کتاب القصاص
  52. کتاب الدیات

از کتاب طهارت تا جهاد، قسمت عبادات است و سایر قسمتها با یکدیگر آمیخته شده‌اند. از کتاب شرکة تا نکاح، قسمت معاملات است، و کتاب‌های حدود، قصاص، دیات، قضاء و شهادت، قسمت احکام و بقیۀ کتابها قسمت ایقاعات است.

شروح لمعه

شرح لمعه اثر شهید ثانی

شروح لمعه را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد. گروهی که دارای نام مستقلی هستند و گروهی که با نام شرح یا حاشیه مشهور شده‌اند.

شروح دارای نام مستقل

  1. الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، تألیف شهید ثانی (متوفای ۹۶۶ ق) که معروف‌ترین شرح لمعه است.
  2. توضیح المشکلات، از محمد شفیع بن محمد حسین (اواسط قرن ۱۳).
  3. التحفة الغرویة ( شرح کتاب میراث)، از شیخ خضر بن سلال آل خدام عفکاوی (متوفای ۱۲۵۵ ق)
  4. کشف النقاب، از مسیح بن محمد سعید تهرانی.
  5. المذاهب القدسیة، الأنوار الغرویة، الشریعة النبویة، از شیخ محمد جواد بن تقی مشهور به ملا کتاب احمدی (زنده در ۱۲۶۷). از این کتاب با هر سه عنوان آمده است.
  6. التحفة الرضویة، از سید محمد بن معصوم رضوی مشهدی (متوفای ۱۲۵۵ ق).
  7. الخیارات، شرح مبسوط استدلالی بر بعضی از مسائل بیع از شیخ علی بن جعفر کاشف الغطاء (متوفای ۱۳۵۳ ق).
  8. الدرة الغریة، از ملا عبد الکریم بن محمد باقر سلماسی (متوفای ۱۲۸۰ ق).
  9. العدة النجفیة، از شیخ محمدرضا نجف پدر شیخ محمد طه.
  10. الغرة الغرویة، از ملا علی.
  11. المنحة السنیة، از سید محمد بن هاشم هندی (متوفای ۱۳۲۳ ق).
  12. المواهب العلیة، از میرزا ابو تراب قزوینی حائری.
  13. الدرة الحائریة، از علی نقی بن حسن طباطبایی (متوفای ۱۲۸۹ ق).
  14. النجعة فی شرح اللمعة، از محمد تقی شوشتری (متوفای ۱۴۱۶ ق).[۶]

شروح بدون نام

  1. حاشیه بر لمعه، تألیف بعض اصحاب، در سال ۹۳۲ نوشته شده است..
  2. شرح خطبه اللمعة الدمشقیة، از شیخ احمد بن صالح آل طعانی بحرانی (متوفای ۱۳۱۵ ق).
  3. شرح لمعه، از سید حسن بن محمد باقر، ملقب به حاج آقا امیر (متوفای ۱۳۸۰ ق).
  4. شرح لمعه، از سید محمدرضا بن سید محمدمهدی بحرالعلوم.
  5. شرح لمعه، از شیخ سلیمان بن احمد آل عبد الجبار قطیفی (متوفای ۱۲۷۰ ق).
  6. شرح لمعه، از شیخ علی بن حسین خنقانی.
  7. شرح لمعه، از سید علی بن ابی شبانه بحرانی (متوفای ۱۱۲۱ ق).
  8. شرح لمعه، از شیخ علی بن محمود طبسی (متوفای ۱۳۷۵ ق).
  9. شرح لمعه، از شیخ معز الدین تونی.
  10. شرح لمعه، از آقا مهدی بن محمد ابراهیم کلباسی (متوفای ۱۲۹۲ ق).
  11. شرح لمعه، از میرزا علی بن محمد بن حسین سلطان العلماء حسینی.
  12. شرح لمعه، از سید محمد معروف به قیصر (متوفای ۱۲۵۵ ق).[۷]

نظم و شعر لمعه

  1. التحفة القوامیة، سید قوام الدین محمد بن محمد مهدی سیفی قزوینی.[۸]
  2. الهدایة المهدیة، از عبد الکریم جرجانی (زنده در ۱۳۰۴ ق).
  3. لؤلؤ الأحکام و نخبة الأحکام، از شیخ علی بن محمد جعفر شریعتمدار استرآبادی.[۹]
  4. کنز الدر الأیتام.

نشر و چاپ

کتاب لمعه دمشقیه بارها چاپ‌های متعدد شده است که یکی از این چاپ‌ها با شرح آن در دو جلد به زبان عربی، به کوشش انتشارات دارالعالم الاسلامی در بیروت چاپ و منتشر شده است.

پانویس

  1. گرجی، تاریخ فقه و فقها، ص۲۳۳.
  2. حر عاملی، امل الآمل، ج ۱، ص۱۸۳.
  3. مکی عاملی، محمد بن جمال الدین (شهید اول)، اللمعه الدمشقیه، ص۱۳.
  4. مکی عاملی، محمد بن جمال الدین (شهید اول)، اللمعة الدمشقیة، ص۲۶۹.
  5. جبعی عاملی، زین الدین (شهید ثانی)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة، ج ۱، ص۲۳۸.
  6. تهرانی، آقابزرگ، الذریعه، ج ۸، ۱۴، ۱۶، ۲۲ و ۲۳؛ امین عاملی، سید محسن، اعیان الشیعه، ج ۴، ص۲۵۵.
  7. تهرانی، آقابزرگ، الذریعه، ج ۶، ۱۳ و ۱۴؛ امین عاملی، سید محسن، اعیان الشیعه، ج ۱۰، ص۴۱.
  8. تهرانی، آقابزرگ، الذریعه، ج ۱، ص۴۹۰. ج ۳، ص۴۶۲.
  9. تهرانی، آقابزرگ، الذریعه، ج ۲۴، ص۹۲.

منابع

  • امین عاملی، سید محسن، اعیان الشیعة، بیروت، دارالتعارف، بی‌تا.
  • تهرانی، آقابزرگ، الذریعة الی تصانیف الشیعه، بیروت، دارالاضواء.
  • جبعی عاملی، زین الدین (شهید ثانی)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة، جامعة النجف الدینیة، چاپ اول: ۱۳۸۶ و چاپ دوم: ۱۳۹۸ ق.
  • مکی عاملی، محمد بن جمال الدین (شهید اول)، اللمعة الدمشقیة، قم، دارالفکر، ۱۴۱۱ ق.
  • گرجی، ابوالقاسم، تاریخ فقه و فقها، تهران، مؤسسه سمت، ۱۴۲۱ق.
  • حر عاملی، محمد بن حسن، امل الآمل، تحقیق سید احمد حسینی، بغداد، مکتبة الأندلس.