مقاله نامزد خوبیدگی

القاب حضرت فاطمه(س)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

القاب حضرت فاطمه(س) مجموعه لقب‌ها و کنیه‌‌هایی است که در روایات و زیارتنامه‌ها، برای حضرت فاطمه(س) بیان شده است. بتول، سیدة نساء العالمین از القاب و ام ابیها کنیه مشهور او است.

نام‌ها

فاطمه (از ریشه فطم) به معنای جدا کردن و بریدن چیزی از چیز دیگر است و در روایات چند وجه برای نامیدن حضرت فاطمه(س) به این اسم گفته شده از جمله در حدیثی از پیامبر آمده است: «خدا او را فاطمه نامیده زیرا او و دوستدارانش (و در روایت دیگر: شیعیانش)‌ را از آتش بریده و بازداشته است.» از امام صادق(ع) نیز نقل شده است: «او فاطمه نامیده شد زیرا از شر و بدی بازداشته شده است.»[۱]

از امام صادق(ع)روایت شده است: «فاطمه(س) در نزد خداوند ۹ اسم دارد: فاطمه، صدّیقه، مبارکه، طاهره، زکیه، راضیه، مرضیه، محدَّثه و زهراء»[۲] به نظر می‌رسد مراد از نام در این روایت، اعم از نام و لقب باشد.

القاب

در منابع حدیثی و زیارات، القاب متعددی برای حضرت فاطمه(س) شمرده شده است:[۳]

لقب معنا
زَهراء درخشان و نورانی
عَذراء پاکدامن
مَعصُومَه مصون از گناه
حَوراء إنسیّه حوریه‌ای به صورت انسان
حُرَّه آزاد
مُبارَکه پربرکت
بَتُول جدا و ممتاز از دیگران،
بریده از مردم و متوجه به سوی خدا،
زنی که عادت ماهیانه نبیند[یادداشت ۱]
طاهِرَه پاک
حَصَان پاکدامن
زََکیَّه پاکیزه (از زشتی‌های اخلاقی)
مَریم کبرَی مریم بزرگ
راضیَه خشنود (به تقدیر الهی)
صِدّیقَه بسیار راستگو
مَرضیَّه کسی که خدا از او راضی و خشنود است
نوریَّه نورانی
رَضیَّه مورد رضایت و خشنودی
سَماویَّه آسمانی
حَصان پاکدامن
سَیدة نِساء العالَمین سرور زنان جهان
حانیَه بسیار مهربان
مَنصورَه یاری شده
مُحَدَّثَه کسی که فرشتگان با او سخن گویند
زاهِدَه پارسا
طَیّبَه نیک، زلال، پاک
اُمّ اَبیها مادر پدرش[یادداشت ۲]
تَقیَّه پرهیزکار
بَرَّه نیکوکار
مُطَهَّرَه پاک
شَهیدَه شهید
صادِقَه راستگو
رَشیدَه فهمیده و خردمند
فاضِلَه با فضیلت
نَقیَّه خالص و ناب
عَلیمَه دانا
غَراء شریف، نیک‌کردار
مَهدیَّه هدایت یافته
صَفیَّه صاف و خالص
عابدَه عبادت‌کننده
مُتَهَجِّدَه شب زنده‌دار
قانِتَه پیوسته در حال اطاعت از خدا

در برخی منابع متاخر القاب دیگری نیز برای حضرت فاطمه ذکر شده است از جمله:

سیدة، مصلّیة، قائمة، شاهدة، صائمة، ولیة، زاکیة، سلیمة، حلیمة، حبیبة، جمیلة، حفیفة، صالحة، مصلحة، صبیحة، محمدة، نصیبة، مجیبة، شریفة، مکرمة، عالمة، فاتحة، مُنعِمة، داعیة، معلمة، شافعة، مشفقة، جاهدة، ناصحة، متجهدة، راقیة، ناصیة، حاضرة، وافیة[۴]

کوثر نیز به عنوان لقب حضرت زهرا مشهور است.[نیازمند منبع]

کنیه‌ها

مناقب ابن شهرآشوب چند کنیه برای حضرت فاطمه(س) ذکر کرده است:[۵]

ام الحسن ام الحسین ام المحسن ام الائمه ام ابیها

پانویس

  1. ابن شهرآشوب، المناقب، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۳۳۰؛ اربلی، کشف الغمة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۴۳۹.
  2. مجلسی، بحار الأنوار، ۱۳۶۳ش، ج۴۳، ص۱۰ به نقل از شیخ صدوق در امالی و علل الشرایع و خصال.
  3. ابن شهرآشوب، المناقب، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۳۵۷؛ سید بن طاووس، اقبال الاعمال، فی زیارة السیدة الزهراء، ۱۴۱۷ق، ص۱۱۲.
  4. انصاری، الموسوعة الکبری عن فاطمة الزهراء، ۱۴۲۸ق، ج۱۸، ص۳۴۶ به نقل از محمد الامین، الفاطمیة فی ذکر أسماء فاطمة علیها السّلام.
  5. ابن شهرآشوب، المناقب، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۳۵۷.
  1. از پیامبر(ص) پرسیدند معنای بتول، که درباره مریم و فاطمه به کار می‌رود، چیست؟ فرمود: زنی است که هرگز عادت ماهیانه ندیده است. (اربلی، کشف الغمة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۳۳۹؛ نیز ببینید: ابن شهرآشوب، المناقب، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۳۳۰)
  2. ام ابیها به لحاظ قواعد زبان عربی، کنیه است ولی با توجه به معنای آن می‌تواند جزو القاب به شمار آید.

منابع

  • ابن شهرآشوب، محمد بن علی، المناقب، قم، نشر علامه، ۱۳۷۹ق.
  • اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، قم، رضی، ۱۴۲۱ق.
  • سید بن طاووس، علی بن موسی، اقبال الاعمال، تحقیق حسین الاعلمی، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۷ق.
  • مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، تهران، اسلامیة، الطبعة الثانیة، ۱۳۶۳ش.
  • انصاری زنجانی خوئینی، اسماعیل، الموسوعة الکبری عن فاطمة الزهراء سلام الله علیها، قم، دلیل ما، ۱۴۲۸ق.