اقناع اللائم علی اقامة المآتم (کتاب)

اقناع اللائم علی اقامة المآتم

اطلاعات کتاب
نویسنده	سید محسن امین
تاریخ نگارش	۱۳۴۳ق
موضوع	سوگواری امام حسین (ع)
سبک	تاریخی، روایی، تحلیلی
زبان	عربی
اطلاعات نشر
ناشر	مؤسسه المعارف الاسلامیة
تاریخ نشر	۱۴۱۸ق

إقناعُ اللّائم عَلی إقامَة المَآتِم کتابی است از سید محسن امین (متوفای ۱۲۸۴ق) که به ضرورت سوگواری بر سیدالشهداء و شیوه صحیح آن می‌پردازد. این اثر در راستای تلاش مؤلف برای اصلاح شعائر حسینی نگاشته شده است. نویسنده در این کتاب به پرسش‌ها و اشکالات مطرح‌شده درباره اصل سوگواری پاسخ داده و با استناد به نمونه‌های فراوان تاریخی و روایی، بر ارزشمندی آن تأکید کرده و فوائد متعدد سوگواری سیدالشهداء را یادآور می‌شود.

معرفی کلی

سید محسن بن سید عبدالکریم امین عامِلی (۱۳۷۱-۱۲۸۴ق/۱۹۵۲-۱۸۶۷م)، فقیه، ادیب و شرح‌حال‌نگار شیعی اهل جبل عامل لبنان است. او در این کتاب به تبیین ضرورت سوگواری سیدالشهداء و شیوه صحیح آن پرداخته است. او انگیزه خود از تألیف را پاسخگویی به پرسش‌ها و خرده‌گیری‌هایی دانسته که درباره اقامه عزای امام حسین(ع) مطرح می‌شود. این اثر در واقع ردّیه‌ای است بر مقاله‌ای در مجله الذخیرة الاسلامیة به قلم احمد سورکتی انصاری سودانی است. امین پس از تبیین نیکویی اقامه عزای سیدالشهداء، در فصل‌های جداگانه به ادعاهای مذکور پاسخ داده است.

به‌گفته مؤلف کتاب، آنچه به تألیف این کتاب انجامید، وجود نقدهایی از سوی برخی افراد نسبت به برگزاری مجالس عزاداری حسینی است که عمدتاً بر بی‌ضرورتی این مراسم و بی‌معنایی یادآوری سالیانه واقعه‌ای کهن تکیه دارد، در حالی که اینگونه سخنان ناشی از غفلت از برکات این مجالس است، چنان که برخی در افراطی‌ترین شکل نقد، ادعا می‌کنند که یادآوری مکرر عاشورا به‌منزله کشتار مجدد امام حسین(ع) است، حال آنکه این واقعه تنها یک بار رخ داده است. در مقابل، گروهی دیگر جنایت را شایسته فراموشی می‌دانند و برخی نیز اظهار می‌دارند که بازگویی مصائب وارده بر اهل‌بیت(ع) موجب تنزل منزلت آنان می‌شود؛ همچنین کسانی هستند که برگزاری این مجالس را بدعت در دین می‌پندارند، در حالی که نسبت به بدعت‌های ناپسند و زشتی که چهره دین را نامطلوب می‌نمایانند و محسنات آن را پنهان می‌سازند، چشم می‌بندند.

محتوای کتاب

• فصل اول: اندوه و گریه بر شهادت امام حسین(ع): در این فصل، ادله جواز و رجحان گریه بر عزای سیدالشهداء تبیین شده است. امین ابتدا به اصل اباحه استناد کرده و می‌گوید مادام که سوگواری مشتمل بر حرام نباشد، این فعل مباح است. سپس به پدیده‌های طبیعی پس از عاشورا که نشان‌دهنده غضب الهی بود، همچون سرخی آسمان و گریه سنگریزه‌ها، استناد می‌کند. در ادامه، نمونه‌های فراوانی از گریه پیامبران، پیامبر اکرم(ص) و امامان را ذکر می‌کند. همچنین به روایاتی استناد می‌کند که امامان، سوگواری و گریه در روز عاشورا را توصیه کرده‌اند.

• فصل دوم: سرودن شعر و مرثیه‌سرایی بر مردگان؛ در این فصل، مراثی فراوانی که در زمان حیات پیامبر و پس از وفات او سروده شده، گردآوری شده است. همچنین سروده‌های صحابه و تابعین و مسلمانان پس از آنان در مصیبت‌هایشان، به‌عنوان دلیلی بر جواز و رجحان مرثیه‌سرایی ارائه شده است. مرثیه‌های صحابه و نیز سروده‌هایی در رثای سیدالشهداء و اصحابش در این فصل ذکر شده است.

• فصل سوم: بزرگداشت درگذشتگان؛ سید محسن امین بزرگداشت اموات را سیره عقلاء دانسته و مثال‌هایی از فرهنگ‌های دیگر ذکر می‌کند. سپس به رفتار رسول خدا(ص) در بزرگداشت حمزه سیدالشهدا، رثای حضرت زهرا(س) در وفات پیامبر و رفتار مشابه سایر صحابه استناد می‌کند.

• فصل چهارم: شرکت در مجالس سوگواری و اظهار حزن؛ در این فصل کوتاه، به چندین روایت از فعل پیامبر اکرم پس از شنیدن خبر شهادت جعفر و ابن رواحه و نیز قراء استناد شده است.

• فصل پنجم: انفاق برای مردگان و اهدای ثواب آن به آن‌ها؛ در این فصل نیز مانند فصل‌های پیشین، به روایاتی که عمدتاً از منابع عامه نقل شده، برای اثبات مدعا استناد گردیده است.

• فصل ششم: فواید دینی و دنیوی برپایی مجالس امام حسین(ع)؛ امین ابتدا به سیره عقلاء در یادبود سالیانه بزرگان اشاره می‌کند و سپس فواید برگزاری سالیانه مجالس سوگواری را برمی‌شمارد. همدردی و مواسات با پیامبر و اهل بیت او، یاری حق و زنده نگه داشتن آن و خوار کردن باطل و از بین بردن آن، شناخت فضائل اخلاقی و صفات پسندیده و تشویق به آنها، آشنایی با قرآن، تاریخ و دیگر معارف در این مجالس، ذکر اخبار و حفظ و ضبط تاریخ عاشورا، فراموش نشدن این واقعه، ترقیق قلب و تقویت حس همدردی و شفقت، شنیدن موعظه و ارشاد و ترغیب به امر به معروف و نهی از منکر، گردآمدن مؤمنان و فواید اجتماعی این گردهمایی، ایجاد پایگاه تبلیغی و تبشیری دین و معرفی آن به دیگران، تسلی‌دهی به مؤمنان در مصیبت‌هایشان و... از جمله فوایدی است که سید محسن امین برای برپایی عزای سیدالشهداء برشمرده است.

• فصل هفتم: اسرار شهادت امام حسین(ع) در گفتار موسیو ماربین آلمانی و دکتر جوزف فرانسوی؛ سید محسن امین در این فصل، دو رساله کوتاه از دو پژوهشگر اروپایی را نقل می‌کند.

• فصل هشتم: چکیده کتاب؛ در این فصل، به طور خلاصه نتیجه مباحث پیشین ذکر شده و به صورت گذرا به اشکالات سودانی پاسخ داده می‌شود.

چاپ و ترجمه

این کتاب نخستین بار در سال ۱۳۴۴ق در صیدا توسط مطبعة العرفان به چاپ رسید. در سال ۱۴۱۸ق به کوشش محمود بدری در مؤسسه معارف اسلامی در قم مجدداً منتشر شد. در ۱۳۸۹ش، علی زُهراب اقناع اللائم را با عنوان «آیین سوگواری» به فارسی ترجمه کرد.

منابع

• امین عاملی، سید محسن، اعیان الشیعة، بیروت، دار التعارف، ۱۴۲۱ق.
• امین، سید محسن، اقناع اللائم علی اقامة المآتم، مؤسسه المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۸ق، قم
• امین، سید محسن، آیین سوگواری ترجمه کتاب اقناع اللائم، ترجمه علی زهراب، نشر حبیب، قم، ۱۳۸۹ش.
• جدل و مواقف فی الشعائر الحسینیة، عدة من المؤلفین، دارالهادی، بیروت.