دروازه قرآن
 | |
| نام | دروازه قرآن |
|---|---|
| کشور | ایران |
| استان | فارس |
| شهرستان | شیراز |
| اطلاعات اثر | |
| نامهای قدیمی | دروازه اصطخر، دروازه اصفهان |
| دیرینگی | آلبویه |
| اطلاعات بازدید | |
| امکان بازدید | فعال |
دروازه قرآن بنایی تاریخی در ورودی شهر شیراز است که در دوره حکومت عضدالدوله دیلمی (از آل بویه، ۳۳۸-۳۷۲ق) بنا شده است.[۱] این دروازه تا سده هفتم یا هشتم قمری «دروازه اصطخر» نامیده میشد؛ سپس در سده یازدهم هجری، در دوران حکومت امامقلیخان (امیر فارس)، نام آن به «دروازه اصفهان» تغییر یافت. گفته میشود نام «دروازه قرآن» از دوران صفویه یا زندیه رواج یافته است.[۲]
این بنا در زمان کریمخان زند (۱۱۶۳-۱۱۹۳ش) بازسازی شد و در بالای آن اتاقکی برای نگهداری دو نسخه از قرآن ساخته شد. دروازه در زلزله سال ۱۲۳۹ق، تخریب و سپس به دستور محمدزکیخان نوری، وزیر فتحعلیشاه قاجار، بازسازی گردید. در سال ۱۳۱۵ش، به منظور تعریض جاده، بهطور کامل تخریب و قرآنهای آن به موزه منتقل شد.[۳] بنای کنونی در سال ۱۳۲۷ش به همت حسین ایگار، معروف به اعتمادالتجار، و در ابعادی بزرگتر از بنای پیشین ساخته شد و بار دیگر قرآنی بر بالای آن قرار گرفت.[۴]
بر بدنه بنا، آیاتی از قرآن به خطوط ثلث و نسخ نقش بسته است؛ از جمله: آیه «إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَهْدي لِلَّتي هِيَ أَقْوَم»[۵] در پیشانی شمالی، آیه «قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ…»[۶] در پیشانی جنوبی، و آیات «إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْر»[۷] و «وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُون»[۸] در گوشههای غربی و شرقی طاق.[۹]
از جمله آثار ارزشمندی که زمانی در دروازه قرآن نگهداری میشد، «قرآن بایْسُنْقُر میرزا» (نگاشتهشده توسط این شاهزاده تیموری در سده نهم قمری) بود؛ اما این اثر پس از تاراج شدن، قطعاتی از آن در موزهها و کتابخانههای مختلف جهان پراکنده گشت.[۱۰] همچنین، «قرآن هفده من» که گفته میشود توسط ابراهیم سلطان (شاهزاده تیموری، سده نهم قمری) نگاشته شده است، پس از تخریب دروازه در سال ۱۳۱۵ش به موزه پارس منتقل و گفته میشود که توسط ابراهیم سلطان، شاهزادهٔ تیموری سدهٔ نهم قمری، کتابت شده است.[۱۱]
در دورهٔ کریمخان زند، مردم در آغاز هر ماه از زیر دروازهٔ قرآن عبور میکردند تا تبرک جویند و از بلاها در امان بمانند. این رسم تا زمان تخریب دروازه در دورهٔ رضاشاه ادامه داشت، اما پس از آن، با نبود قرآن، کمکم از میان رفت.[۱۲]
دروازهٔ قرآن همواره مورد توجه جهانگردان بوده و قدیمیترین تصویر شهر شیراز از چشمانداز آن ترسیم شده است.[۱۳] این بنا در برخی نقاشیهای قدیمی اروپاییان از شیراز نیز به تصویر کشیده شده است.[۱۴]
پانویس
- ↑ خلیلیان و دیگران، «در جستوجوی ورودی شیراز، بررسی تغییرات منظر ورودی شهر شیراز - دروازه قرآن - از پیش از قاجار تا امروز»، ص۸۱-۸۰.
- ↑ احمدی، هوایی، «بازشناسی دروازههای شهر شیراز»، ص۴۳.
- ↑ خلیلیان و دیگران، «در جستوجوی ورودی شیراز، بررسی تغییرات منظر ورودی شهر شیراز - دروازه قرآن - از پیش از قاجار تا امروز»، ص۸۳-۸۱.
- ↑ خلیلیان و دیگران، «در جستوجوی ورودی شیراز، بررسی تغییرات منظر ورودی شهر شیراز - دروازه قرآن - از پیش از قاجار تا امروز»، ص۸۴.
- ↑ سوره اسراء، آیه ۹.
- ↑ سوره اسراء، آیه ۸۸.
- ↑ سوره حجر، آیه ۹.
- ↑ سوره حجر، آیه ۹.
- ↑ «مجموعه عکس/ دروازه قرآن شیراز در گذر ایام»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ خرمشاهی، بهاءالدین، «چند قرآن نفیس جدید الانتشار»، ص۴۱.
- ↑ هراتی، محمدمهدی، «از کتابت قرآنی خراسان بزرگ تا عصر تیموریان، پانصد سال کتابت قرآن»، ص۴۸ و ۴۹؛ افشار، ایرج، «سفرنامه عباس اقبال به شیراز»، ص۵۹۱؛ میرزا ابوالقاسمی، محمدصادق، «قرآن هفده من»، ص۲۳۵-۲۳۳.
- ↑ خلیلیان و دیگران، «در جستوجوی ورودی شیراز، بررسی تغییرات منظر ورودی شهر شیراز - دروازه قرآن - از پیش از قاجار تا امروز»، ص۸۱ و ۸۳.
- ↑ احمدی، هوایی، «بازشناسی دروازههای شهر شیراز»، ص۴۳ و ۴۴؛ چیزفهم دانشمندیان و بهزادفر، «حفاظت از منظر شهری تاریخی با بهرهگیری از تکنیک سطوح حفاظت بصری (VPS) (مورد کاوی: منظر شهری تاریخی دروازه قرآن شیراز)»، ص۱۴۸.
- ↑ خلیلیان و دیگران، «در جستوجوی ورودی شیراز، بررسی تغییرات منظر ورودی شهر شیراز - دروازه قرآن - از پیش از قاجار تا امروز»، ص۸۱.
منابع
- احمدی، محمدرضا و فاطمه هوایی، «بازشناسی دروازههای شهر شیراز» در مجله پژوهشهای مرمت و معماری ایرانی اسلامی، شماره۵، زمستان ۱۳۹۸ش.
- افشار، ایرج، «سفرنامه عباس اقبال به شیراز» در مجله یغما، شماره۳۲۸، دی ۱۳۵۴ش.
- جمالیان، سمیه و دیگران، «واکاوی عوامل معماری مؤثر بر بازتولید هویت در ورودیهای شهری (مطالعه موردی دروازه قرآن شیراز)» در فصلنامه علمی پژوهشی مدیریت شهری و روستایی، شماره۷۵، تابستان ۱۴۰۳ش.
- چیزفهم دانشمندیان، مهسا و مصطفی بهزادفر، «حفاظت از منظر شهری تاریخی با بهرهگیری از تکنیک سطوح حفاظت بصری (VPS) (مورد کاوی: منظر شهری تاریخی دروازه قرآن شیراز)» در فصلنامه علمی پژوهش و برنامه ریزی شهری، شماره۴۱، تابستان ۱۳۹۹ش.
- خرمشاهی، بهاءالدین، «چند قرآن نفیس جدید الانتشار»، در مجله پیام جاویدان، شماره۷، تابستان ۱۳۸۴ش.
- خلیلیان، سیما و دیگران «در جستوجوی ورودی شیراز، بررسی تغییرات منظر ورودی شهر شیراز - دروازه قرآن - از پیش از قاجار تا امروز»، در مجله منظر، شماره۵۷، زمستان ۱۴۰۰ش.
- میرزا ابوالقاسمی، محمدصادق، «قرآن هفده من» در مجله نامه بهارستان، شماره۱۷، بهار و تابستان ۱۳۸۹ش.
- هراتی، محمدمهدی، «از کتابت قرآنی خراسان بزرگ تا عصر تیموریان، پانصد سال کتابت قرآن» در مجله کتاب ماه هنر، ش۶۹ و ۷۰، خرداد و تیر ۱۳۸۳ش.
- «مجموعه عکس/ دروازه قرآن شیراز در گذر ایام»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ش.