دروازه قرآن
دروازه قرآن بنایی تاریخی در ورودی شهر شیراز است. دروازه قرآن ابتدا در عصر آل بویه ساخته شد و چند بار به صورت کلی یا جزئی تخریب و بازسازی گردید. در سال ۱۳۱۵ش این بنا را برای توسعه راه به کلی تخریب نمودند و بنای کنونی دوازده سال بعد توسط یکی از تجار ساخته شد. در بالای این بنا قرآنهای نفیسی از سده نهم قمری وجود داشته که اکنون در موزهها و مجموعههای تاریخی نگهداری میشوند. این بنا یکی از نمادهای شیراز محسوب میشود و مردم برای تبرکجویی از زیر آن عبور میکردهاند.
| نام | دروازه قرآن |
|---|---|
| کشور | ایران |
| استان | فارس |
| شهرستان | شیراز |
| اطلاعات اثر | |
| نامهای قدیمی | دروازه اصطخر، دروازه اصفهان |
| دیرینگی | از زمان عضدالدوله دیلمی |
| اطلاعات بازدید | |
| امکان بازدید | فعال |
تاریخچه
دروازه قرآن یکی از آثار تاریخی مربوط به سلسله آل بویه در شیراز است که در زمان عضدالدوله دیلمی (امیر آل بویه در سده چهارم) ساخته شد.[۱] این دروازه در زمان کریمخان زند بازسازی و در قسمت فوقانی آن اتاقکی ساخته شد و دو قرآن نفیس در آن قرار داده شد. در زلزله سال ۱۲۳۹ق این دروازه به کلی تخریب شد و سپس توسط محمدزکی خان نوری (وزیر فتحعلی شاه قاجار) بازسازی شد. در سال ۱۳۱۵ش این دروازه را جهت توسعه جاده با دینامیت به کلی تخریب نمودند و قرآنهای آن را به موزه منتقل کردند.[۲] دروازه قرآن کنونی در سال ۱۳۲۷ش به درخواست مردم توسط یکی از بازرگانان و به همت حسین ایگار (معروف به اعتماد التجار که خدماتی اجتماعی در شیراز از خود به جای گذاشت)، در اندازهای بزرگتر از بنای قدیمی ساخته و قرآنی در بالای آن قرار داده شد.[۳]
نامهای متفاوت
این دروازه تا سده هفتم یا هشتم قمری به نام «دروازه اصطخر» خوانده میشده و در زمان حکومت امامقلی خان (امیر فارس در سده یازدهم)، نام آن به «دروازه اصفهان» تغییر یافته است. گفته شده که نام «دروازه قرآن» از زمان صفویه یا زندیه مشهور شده است.[۴]
قرآنهای نفیس
قرآن بایْسُنْقُر میرزا (شاهزاده تیموری سده نهم قمری) تا مدتها در دروازه قرآن شیراز نگهداری میشده اما بعداً به تاراج رفته و اکنون تکههای مختلف آن در موزهها و کتابخانههای جهان پراکنده شده است.[۵] همچنین قرآن معروف به هِفْدَه مَن پس از تخریب دروازه در سال ۱۳۱۵ش به موزه پارس منتقل گردید. گفته میشود این قرآن توسط ابراهیم سلطان (شاهزاده تیموری سده ۹ق) نگاشته شده است.[۶]
تبرکجویی به قرآنهای دروازه
در زمان کریمخان زند، مردم در ابتدای هر ماه از زیر دروازه قرآن عبور میکردند تا از بلایا و خطرات در امان باشند. این رسم تا زمان تخریب دروازه در عصر رضاخان نیز ادامه داشته ولی پس از آن، مردم از نبود قرآنی که از زیر آن بگذرند متأسف بودند.[۷]
یکی از نمادهای شیراز
این دروازه در طول تاریخ مورد توجه جهانگردان بوده و قدیمیترین تصویر از شیراز، منظره این شهر را از زاویه دروازه قرآن ترسیم کرده است.[۸] در برخی از نقاشیهای قدیمی اروپاییان از شیراز، این دروازه نیز به تصویر کشیده شده است.[۹] این دروازه هماکنون نیز به عنوان یکی از نمادهای شیراز به حساب میآید و تصویری هویتمند از این شهر را در ذهن شهروندان ایجاد نموده است.[۱۰]
پانویس
- ↑ خلیلیان و دیگران، «در جستوجوی ورودی شیراز»، ص۸۱-۸۰.
- ↑ خلیلیان و دیگران، «در جستوجوی ورودی شیراز»، ص۸۳-۸۱.
- ↑ خلیلیان و دیگران، «در جستوجوی ورودی شیراز»، ص۸۴.
- ↑ احمدی، هوایی، «بازشناسی دروازههای شهر شیراز»، ص۴۳.
- ↑ خرمشاهی، بهاءالدین، «چند قرآن نفیس جدید الانتشار»، ص۴۱.
- ↑ هراتی، محمدمهدی، «از کتابت قرآنی خراسان بزرگ تا عصر تیموریان، پانصد سال کتابت قرآن»، ص۴۸ و ۴۹؛ افشار، ایرج، «سفرنامه عباس اقبال به شیراز»، ص۵۹۱؛ میرزا ابوالقاسمی، محمدصادق، «قرآن هفده من»، ص۲۳۵-۲۳۳.
- ↑ خلیلیان و دیگران، «در جستوجوی ورودی شیراز»، ص۸۱ و ۸۳.
- ↑ احمدی، هوایی، «بازشناسی دروازههای شهر شیراز»، ص۴۳ و ۴۴؛ چیزفهم دانشمندیان و بهزادفر، «حفاظت از منظر شهری تاریخی با بهرهگیری از تکنیک سطوح حفاظت بصری (VPS) (مورد کاوی: منظر شهری تاریخی دروازه قرآن شیراز)»، ص۱۴۸.
- ↑ خلیلیان و دیگران، «در جستوجوی ورودی شیراز»، ص۸۱.
- ↑ جمالیان و دیگران، «واکاوی عوامل معماری مؤثر بر بازتولید هویت در ورودیهای شهری (مطالعه موردی دروازه قرآن شیراز)»، ص۲۱.
منابع
- احمدی، محمدرضا و فاطمه هوایی، «بازشناسی دروازههای شهر شیراز» در مجله پژوهشهای مرمت و معماری ایرانی اسلامی، ش۵، زمستان ۱۳۹۸ش.
- افشار، ایرج، «سفرنامه عباس اقبال به شیراز» در مجله یغما، ش۳۲۸، دی ۱۳۵۴ش.
- جمالیان، سمیه و دیگران، «واکاوی عوامل معماری مؤثر بر بازتولید هویت در ورودیهای شهری (مطالعه موردی دروازه قرآن شیراز)» در فصلنامه علمی پژوهشی مدیریت شهری و روستایی، ش۷۵، تابستان ۱۴۰۳ش.
- چیزفهم دانشمندیان، مهسا و مصطفی بهزادفر، «حفاظت از منظر شهری تاریخی با بهرهگیری از تکنیک سطوح حفاظت بصری (VPS) (مورد کاوی: منظر شهری تاریخی دروازه قرآن شیراز)» در فصلنامه علمی پژوهش و برنامه ریزی شهری، ش۴۱، تابستان ۱۳۹۹ش.
- خرمشاهی، بهاءالدین، «چند قرآن نفیس جدید الانتشار»، در مجله پیام جاویدان، ش۷، تابستان ۱۳۸۴ش.
- خلیلیان، سیما و دیگران «در جستوجوی ورودی شیراز»، در مجله منظر، ش۵۷، زمستان ۱۴۰۰ش.
- میرزا ابوالقاسمی، محمدصادق، «قرآن هفده من» در مجله نامه بهارستان، ش۱۷، بهار و تابستان ۱۳۸۹ش.
- هراتی، محمدمهدی، «از کتابت قرآنی خراسان بزرگ تا عصر تیموریان، پانصد سال کتابت قرآن» در مجله کتاب ماه هنر، ش۶۹ و ۷۰، خرداد و تیر ۱۳۸۳ش.