قبیله بجیله
| شناسنامه خاندان | |
|---|---|
| نام خاندان | بجیله |
| وجه نامگذاری | انتساب به بجیله بنت صعب بن سعد |
| موقعیت | |
| خاستگاه | یمن |
| مکان استقرار | یمن، حجاز، عراق، شام |
| افراد سرشناس | |
| مشاهیر | جریر بن عبدالله بجلی، نافع بن هلال بجلی، زهیر بن قین بجلی، رفاعه بن شداد بجلی، عبدالرحمن بن ابی خشکاره بجلی، عبدالله بن ابی حصین ازدی بجلی |
| عالمان | صفوان بن یحیی بجلی، خالد بن جریر بجلی |
| سایر اطلاعات | |
بَجیله از قبایل مشهور عرب قحطانی که با قبیلهٔ خَثْعَم از منشعبات أَنمار به شمار میآید[۱] نام این قبیله - که فرزدق نیز در اشعار خود از آن یاد کرده.[۲] - برگرفته از نام بجیله، دختر صعب بن سعد العشیره است.[۳]
قبیلهٔ بجیله نسب خود را به انمار بن اراش از قبیلهٔ خثعم نسبت میدهند. تاریخچهٔ این قبیله با نبردهایی چون واقعهٔ جبله میان ایرانیان و اعراب در عام الفیل بود.[۴] در دورهٔ شاپور دوم، بجیلیان بههمراه قبایل دیگر به عراق حمله کردند، اما شکست خوردند.[۵] بجیله از جمله قبایلی به شمار میرفت که پس از فتح مکه، مسلمان شدند. گفتهاند جریر بن عبدالله بجلی به نمایندگی از بجیله و به همراه تنی چند از افراد قبیله نزد پیامبر اکرم(ص) آمد و اسلام آورد[۶] و از طرف آن حضرت مأمور شد تا بت ذوالخلصه را که بت مشترک قبایل دوس، خثعم و بجیله بود، نابود کند.[۷]
جریر نیز در نبرد قادسیه فرماندهی نیروهای بجیله را بر عهده داشت.[۸] در زمان امام علی (ع)، بجیلیان در جنگهای جمل و صفین شرکت کردند. هرچند در جنگ صفین گروهی از آنان با سپاه علی(ع) و گروهی دیگر با سپاه شام همراه بودند.[۹]
برخی از افراد مشخور قبیله بجیله:
- جریر بن عبدالله بجلی صحابی پیامبر و از یاران امام علی(ع) و فرستاده او به سوی معاویه
- نافع بن هلال بجلی از یاران امام علی(ع) و امام حسین(ع) و از شهدای کربلا
- زهیر بن قین بجلی از یاران و بزرگان سپاه امام حسین(ع) بود که در واقعه عاشورا در کربلا به شهادت رسید.
- خالد بن جریر بجلی راوی و محدث شیعی در قرن دوم و از اصحاب امام صادق(ع)
- صفوان بن یحیی بجلی کوفی (درگذشت ۲۱۰ق) از یاران امام کاظم(ع)، وکلای امام رضا(ع) و امام جواد(ع) و اصحاب اجماع.
- رفاعه بن شداد بجلی (درگذشته ۶۶ق) از یاران حضرت علی(ع)، مختار و از رهبران توابین.
- عبدالرحمن بن ابی خشکاره بجلی (کشته شده در ۶۶ ق)، از لشکریان عمر بن سعد در واقعه کربلا. به دستور مختار کشته شد.
- عبدالله بن ابی حصین ازدی بجلی از لشکریان عمر بن سعد در واقعه کربلا
پانویس
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: ابنقتیبه، المعارف، ۱۹۶۰م، ص۶۴؛ ابندرید، الاشتقاق، ۱۳۷۸ق، ص۵۱۵.
- ↑ فرزدق، دیوان الفرزدق، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۳۷۱.
- ↑ سمعانی، الانساب، ۱۳۸۲ق، ج۲، ص۹۱؛ قلقشندی، صبح الاعشی، دار الکتب العلمیة، ج۱، ص۳۲۹.
- ↑ ابوعبید، معجم مااستعجم، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۶۲.
- ↑ رجوع کنید به مفضل ضبی، دیوان المفضلیات، ۱۹۲۰م، ج۱، ص۱۱۵.
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۳۴۷.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: طبری، تاریخ الطبری، ۱۳۷۸ق، ج۳، ص۱۵۸.
- ↑ ابناثیر، اسد الغابه، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۲۷۹.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ۱۳۷۸ق، ج۳، ص۵۰۰.
منابع
- ابوعبید بکری، عبدالله بن عبدالعزیز، معجم ما استعجم من أسماء البلاد و المواضع، تخقیق: مصطفی سقا، بیروت، عام الکتب، ۱۴۰۳ق.
- ابناثیر، علی بن محمد، أسد الغابة فی معرفة الصحابة، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹ق
- ابندرید، محمد بن حسن، الاشتقاق، بیروت، به کوشش عبدالسلام محمد هارون، ۱۳۷۸ق.
- ابنسعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، ۱۴۱۰ق.
- ابنقتیبه، عبدالله بن مسلم، المعارف، قاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب، ۱۹۶۰م.
- سمعانی، عبدالکریم بن محمد، الأنساب، تصحیح: عبدالرحمن بن یحیی معلمی، حیدرآباد دکن، مطبعة مجلس، دائرةالمعارف العثمانیة، ۱۳۸۲ق.
- طبری، محمد بن جریر بن یزید، تاریخ الأمم و الملوک، بیروت، دار التراث، چاپ دوم، ۱۳۸۷ق.
- فرزدق، همتم بن غالب، دیوان الفرزدق، بیروت، بینا، ۱۴۱۴ق.
- قلقشندی، احمد بن علی، صبح الأعشی فی صناعة الإنشاء، شارح: محمد حسین شمسالدین، بیروت، دار الکتب العلمیة، بیتا.
- مفضل ضبی، مفضل بن محمد، دیوان المفضلیات و هی نخبة من قصائد الشعراء المقلین فی الجاهلیة و أوائل الإسلام، تصحیح: کارلوس یعقوب لایل، بیروت، ستاد بزرگ ارتشتاران. اداره روابط عمومی. تاریخ و آرشیو نظامی، ۱۹۲۰م.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: مدخل بجیله در دایرة المعارف بزرگ اسلام و دانشنامه جهان اسلام