آیه ۱۵ سوره احقاف
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | احقاف |
| شماره آیه | ۱۵ |
| جزء | ۲۶ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مکه |
| درباره | احسان به والدین/ سختیهای دوران بارداری و شیردهی |
| آیات مرتبط | آیه رضاع • آیه احسان به والدین |
آیه ۱۵ سوره احقاف به احسان به والدین تأکید دارد و برای مادر به دلیل تحمل سختیهای بارداری و شیردهی جایگاه ویژهای قائل شده است.[۱] مفسران براساس این آیه، رفتار شایسته با والدین را واجب[۲] تشکر از آنان را مقدمهای بر شکرگزاری خداوند میدانند.[۳] آیه همچنین به انجام عمل صالح، دعا و طلب توفیق شکرگزاری اشاره دارد.[۴] در تفسیر القمی جمله «أَصْلِحْ لی فی ذُرِّیتی» دعائی منسوب به امام حسین(ع) دانسته شده که اجابت شده است.[۵]
در تفسیر مجمع البیان در تفسیر جمله «بَلَغَ أَرْبَعینَ سَنَةً» آمده است که رسیدن انسان به چهلسالگی، بلوغ فکری و عقلانی او را نشان میدهد.[۶] گفته شده پیامبران غالباً در چهلسالگی به نبوت مبعوث شدهاند.[۷] شیخ صدوق با استناد به روایتی از امام باقر(ع) بیان کرده که پس از چهل سال، عذر انسانی برای گناه پذیرفته نیست.[۸]
﴿وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ ١٥﴾ [احقاف:15]|﴿و انسان را [نسبت] به پدر و مادرش به احسان سفارش کردیم مادرش با تحمل رنج به او باردار شد و با تحمل رنج او را به دنیا آورد و باربرداشتن و از شیرگرفتن او سی ماه است تا آنگاه که به رشد کامل خود برسد و به چهل سال برسد میگوید پروردگارا بر دلم بیفکن تا نعمتی را که به من و به پدر و مادرم ارزانی داشتهای سپاس گویم و کار شایستهای انجام دهم که آن را خوش داری و فرزندانم را برایم شایسته گردان در حقیقت من به درگاه تو توبه آوردم و من از فرمانپذیرانم ١٥﴾
مفسران از ترکیب این آیه با آیه رضاع نتیجه گرفتهاند که حداقل زمان بارداری شش ماه است.[۹]به گفته سید هاشم بحرانی، امام علی(ع) با استناد به این آیه زنی را که ششماهه وضع حمل کرده بود از سنگسار نجات داد.[۱۰]
برخی روایات آیه را مرتبط با ولادت امام حسین(ع) و خبر شهادت او دانستهاند؛[۱۱] روایت دیگر بیان میکند که فاطمه(س) ابتدا نسبت به زایمان فرزند خود اکراه داشت، تا آنکه جبرئیل مژده امامت در ذریه حسین(ع) را داد.[۱۲] علامه طباطبایی این شأن نزول را نمیپذیرد و آن را تطبیق میداند.[۱۳]
آیه ۱۵ سوره احقاف در فهرست آیات الاحکام قرار دارد و فقیهان شیعه با استناد به آن، احسان به والدین و مدت زمان شیردهی را بررسی قرار کردهاند.[۱۴]
پانویس
- ↑ مغنیه، تفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۷، ص۴۵.
- ↑ ایروانی، دروس تمهیدیة فی تفسیر آیات الأحکام، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۹۰۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۱، ص۳۲۵.
- ↑ طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۸، ص۲۰۲.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۲۹۸.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۹، ص۱۳۰.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۱، ص۳۲۸.
- ↑ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۵۴۵.
- ↑ طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۸، ص۲۰۱.
- ↑ بحرانی، البرهان، ۱۴۱۶ق، ج۵، ص۴۲-۴۳.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۶۴، حدیث ۳.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۶۴، حدیث ۴.
- ↑ علامه طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۸، ص۲۰۸.
- ↑ مکارم شیرازی، کتاب النکاح، ۱۳۸۰-۱۳۸۱ش، ج۷، ص۱۴۷.
منابع
- ایروانی، باقر، دروس تمهیدیة فی تفسیر آیات الأحکام، قم، دار الفقه للطباعة و النشر، ۱۴۲۸ق.
- بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، تهران، بنیاد بعثت، چاپ اول، ۱۴۱۶ق.
- صدوق، محمد بن علی، اَلخِصال، تحقیق علىاکبر غفاری، قم جامعهٔ مدرسین، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
- طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، جامعه مدرسین، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- فیاض، محمد، اعجاز آیات القرآن فی بیان خلق الانسان، قاهره، دار الشروق، ۱۴۲۰ق.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، دارالکتاب، چاپ چهارم، ۱۳۶۷ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، قم، مدرسة الامام علی بن ابیطالب، ۱۳۸۰-۱۳۸۱ش.