نیجریه
 | |||
| |||
| اطلاعات عمومی | |||
|---|---|---|---|
| نام رسمی | جمهوری فدرال نیجریه | ||
| جمعیت کل | ۲۱۱٬۴۰۰٬۲۶۹ (۲۰۲۱ م) | ||
| مساحت | ۹۲۳٬۷۶۸ کیلومتر مربع | ||
| حکومت | جمهوری | ||
| پایتخت | آبوجا ۹°۴′ شمالی ۷°۲۹′ شرقی / ۹٫۰۶۷°شمالی ۷٫۴۸۳°شرقی | ||
| ادیان(درصد) | اسلام (۵۰.۴٪)• مسیحیت (۴۸.۲٪) • ادیان دیگر (۱.۲٪) | ||
| زبان رسمی | انگلیسی | ||
| اسلام | |||
| پیشینه اسلام | از قرن هفتم مـیلادی | ||
| جمعیت مسلمانان | ۷۵،۷۲۸،۰۰۰ (مرکز تحقیقات pew در ۲۰۱۰) | ||
| درصد مسلمانان | ۵۰،۴٪ | ||
| اطلاعات شیعی | |||
| جمعیت | ۷.۰۰۰.۰۰۰ (مجمع جهانی اهل بیت در ۲۰۰۸م) • ۳.۹۰۰.۰۰۰ (مرکز تحقیقات pew در ۲۰۰۹م) | ||
| درصد به جمعیت کشور | حدود ۵٪ | ||
| وقایع تاریخی | کشتار شیعیان زاریا در روز قدس ۲۰۱۴م | ||
| احزاب | جنبش اسلامی نیجریه | ||
| فرق | اثناعشری | ||
| مراکز علمی | مدرسه اهلبیت در کانو • مدرسه ایلودین | ||
| مساجد | مسجد شهر کانو • مسجد شهر کادونا • مسجد جامع شهر زاریا | ||
| حسینیهها | حسینیه بقیة الله زاریا • حسینیه لبنانیها در لاگوس | ||
| مؤسسات اجتماعی | مؤسسه حیدر لنشر الاسلام | ||
| مناطق شیعهنشین | زاریا • لاگوس • کانو | ||
نیجریه (به انگلیسی: Nigeria)، با نام رسمی جمهوری فدرال نیجریه، پرجمعیتترین کشور غرب آفریقا با پایتختی آبوجا و بزرگترین شهر لاگوس، تاریخچهای از سکونت از حدود ۹ هزار سال پیش از میلاد دارد و پس از استعمار بریتانیا، در سال ۱۹۶۰م استقلال یافت و در سال ۱۹۹۹م شاهد برگزاری نخستین انتخابات آزاد بود.
به گفته پژوهشگران، اسلام از قرن هفتم میلادی از طریق بازرگانان عرب به این سرزمین وارد شد و قبیله هاوسا از اولین پذیرندگان آن بودند؛ بعدها طریقتهای صوفیه و جنبش شیخ عثمان دن فودیو در قرن هجدهم به گسترش اسلام و تأسیس خلافت فولانی یاری رساندند. این کشور بزرگترین جامعه مسلمانان در آفریقا را داراست که عمدتاً در شمال سکونت دارند و پیرو مذهب مالکی هستند، هرچند گروههای دیگری چون سلفیها و بوکوحرام نیز فعالند.
براساس دادههای آماری، شیعیان نیجریه، بزرگترین گروه شیعی در قاره آفریقا هستند که با جمعیتی بین ۳ تا ۷ میلیون نفر، عمدتاً در زاریا، کانو و لاگوس ساکن هستند. بخش عمده این جامعه (حدود ۹۵٪) طی سه دهه اخیر با گرویدن به تشیع، مستبصر نام گرفتهاند.
خشونتها علیه شیعیان در شمال نیجریه، که ریشه در درگیریهای سیاسی داخلی این کشور دانسته شده است، شامل حملات ارتش به تجمعات مذهبی مانند پیادهروی اربعین بوده که منجر به شهادت و زخمی شدن صدها نفر از جمله ابراهیم زکزاکی (زاده ۱۹۵۳م)، رهبر جنبش اسلامی نیجریه و تخریب اماکن مذهبی نظیر حسینیه بقیةالله زاریا شده است. شیعیان نیجریه همچنین با محدودیتهایی مانند عدم اجازه ساخت مسجد و حسینیه روبرو هستند.
جغرافیا، جمعیت و تاریخ سیاسی نیجریه
نیجریه در ساحل غربی آفریقا قرار دارد و پرجمعیتترین کشور این قاره به شمار میآید. پایتخت آن آبوجا، بزرگترین شهرش لاگوس و زبان رسمی آن انگلیسی است. این کشور با مساحت ۹۲۳٬۷۶۸ کیلومتر مربع، از شمال با نیجر، از غرب با بنین و از جنوب با کامرون همسایه است.
آثار سکونت در این سرزمین به حدود ۹ هزار سال پیش از میلاد باز میگردد. در قرن نوزدهم میلادی، نیجریه تحت استعمار بریتانیا قرار گرفت و در سال ۱۹۶۰م استقلال یافت. پس از استقلال، دورههایی از حکومتهای نظامی را تجربه کرد تا اینکه در سال ۱۹۹۹م برای نخستین بار انتخابات آزاد برگزار شد.[۱]
تاریخ ورود اسلام و مسیحیت به نیجریه
اسلام و مسیحیت دو دین اصلی نیجریه هستند و پیروان سایر ادیان نیز در این کشور حضور دارند.
ورود اسلام به نیجریه به قرن هفتم میلادی و از طریق بازرگانان مسلمان عرب که از شمال صحرای آفریقا میآمدند نسبت داده میشود. قبیله هاوسا از نخستین گروههایی بود که در غرب آفریقا اسلام را پذیرفت.[۲] بعدها طریقتهای صوفیه نقش مهمی در گسترش اسلام و شکلگیری امپراتوری فولانی ایفا کردند.[۳]
در قرن هجدهم، جنبشی اسلامی به رهبری شیخ عثمان دن فودیو شکل گرفت که به ایجاد خلافت اسلامی انجامید. این حکومت حدود یک قرن دوام داشت تا سرانجام با حمله نیروهای انگلیسی سقوط کرد.[۴]
ورود مسیحیت نیز همزمان با حضور پرتغالیها در قرن پانزدهم در نیجریه آغاز شد.[۵] از جمله رویدادهای مهم در روابط میان مسلمانان و مسیحیان، درگیریهای ژانویه ۲۰۱۰م است که منجر به کشته شدن شماری از دو طرف شد.[۶]
ترکیب مذهبی و جمعیت مسلمانان نیجریه
نیجریه بزرگترین جامعه مسلمانان در آفریقا را در خود جای داده و تمرکز جمعیتی مسلمانان عمدتاً در شمال کشور است. بیشتر مسلمانان پیرو مذهب مالکی هستند و طریقتهای صوفیه مانند تیجانیه، قادریه و احمدیه نیز در آن فعالاند. همچنین گروههای سلفی و شماری از پیروان وهابیت نیز در کشور حضور دارند.[۷]
گروه تروریستی «بوکوحرام» نیز یکی از جریانهای افراطی فعال در نیجریه است.
براساس آمار، بیش از نیمی از جمعیت حدود ۱۷۰ میلیونی نیجریه را مسلمانان تشکیل میدهند. مرکز تحقیقات Pew در سال ۲۰۱۰ جمعیت مسلمانان این کشور را ۷۵٬۷۲۸٬۰۰۰ نفر اعلام کرده است.[۸] برخی گزارشهای غیررسمی در دهههای گذشته از نسبت ۷۵ درصدی مسلمانان خبر میدادند. شماری از کارشناسان کاهش این نسبت و افزایش جمعیت مسیحیان را نتیجه فعالیتهای تبشیری مبلغان مسیحی میدانند.[۹] همچنین نیجریه نخستین مقصد سفرهای پاپ به آفریقا پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران بوده است.[۱۰]
جامعه شیعیان نیجریه
شیعیان نیجریه، پرجمعیتترین گروه شیعی در آفریقا هستند و بخش قابل توجهی از آنها (حدود ۹۵ درصد) طی سه دهه اخیر با گرویدن به تشیع، مستبصر نام گرفتهاند. مرکز فعالیت شیعیان در شهر زاریا (ایالت کادونا) قرار دارد و علاوهبر شیعیان بومی، مهاجران لبنانی نیز در این جامعه حضور دارند. شیعیان دوازده امامی عمدتاً در شهرهای کانو، لاگوس و زاریا ساکن هستند.[۱۱]
فعالیتهای مذهبی شیعیان شامل برگزاری مراسم باشکوهی مانند دستههای عزاداری چند هزار نفری در روز عاشورا میشود. همچنین، این جامعه در تولید محتوای فرهنگی و مذهبی شامل روزنامه، مجله، کتاب و تولیدات صوتی و تصویری به زبانهای بومی نیجریه، با محوریت اهل بیت(ع) و ائمه معصومین(ع) نیز فعال هستند.[۱۲]
آمار شیعیان نیجریه
آمار دقیقی از جمیت شیعیان نیجریه در دست نیست، ولی برآوردها حاکی از آن است که در نیجریه حدود سه تا هفت میلیون شیعه زندگی میکنند. شبکه BBC انگلیس نیز آمار شیعیان این کشور را تا هفت میلیون تن اعلام کرده است.[۱۳]
| جمعیت کل | جمعیت مسلمانان | جمعیت شیعیان | درصد شیعیان | منبع | سال |
|---|---|---|---|---|---|
| ۱۱۷.۱۷۰.۹۴۸ | نسبت به جمعیت کشور: ۱۷.۱ درصد | دائرةالمعارف امام حسین(ع) | ۲۰۰۰م | ||
| ۱۴۰.۰۰۰.۰۰۰ | ۷.۰۰۰.۰۰۰ | درصد تقریبی شیعیان نسبت به جمعیت کشور: ۵ درصد | مجمع جهانی اهلبیت | ۲۰۰۸م | |
| ۱۴۰.۰۰۰.۰۰۰ | ۷۸.۰۵۶.۰۰۰ | کمتر از۳.۹۰۰.۰۰۰ | نسبت به جمعیت مسلمان کشور: کمتر از ۵ درصد | انجمن دین و زندگی اجتماعی مؤسسه PEW | سال ۲۰۰۹م[۱۴] |
شخصیتها
- ابراهیم یعقوب زکزاکی (زاده ۱۹۵۳م)، رهبر جنبش اسلامی نیجریه است. وی دانش آموخته رشتهٔ اقتصاد است. فعالیتهای زاکزاکی، منجر به گرویدن شماری از بومیان نیجریه به مذهب اهل بیت(ع) شده است.
- شیخ حافط محمد سعید؛ رئیس مؤسسه حیدر لنشر الاسلام است و در گذشته پیرو مذهب مالکی بوده است.
نهادهای شیعی
- جنبش اسلامی نیجریه؛ در ۱۹۸۰م ابراهیم زاکزاکی بهعنوان معاون امور بین الملل انجمن اسلامی سودان در نخستین مراسم سالگرد امام خمینی در ایران شرکت کرد. او پس از بازگشت از ایران با همکاری دوستانش جنبش اسلامی نیجریه را راهاندازی کرد.[۱۵]
- مؤسسه حیدر لنشر الاسلام؛ با هدف تربیت مبلغان و مدرسان بومی نیجریه، توسط شیخ حافظ محمد سعید اداره میشود. راهاندازی و گسترش مدارس اسلامی در ایالات مختلف نیجریه از فعالیتهای این مؤسسه است.[۱۶]
مناطق شیعهنشین
- شهر زاریا (ایالت کادونا)؛ این شهر که میزبان دانشگاه احمدوبلو است، بهعنوان یکی از کانونهای فعالیت شیعیان در نیجریه شناخته میشود. نیروهای ارتش بارها به مراسمهای مذهبی شیعیان در این شهر، از جمله روز قدس و اربعین، حمله کردهاند.[۱۷]
- کانو دومین شهر بزرگ نیجریه و مرکز استانی به همین نام است. کانو با جمعیتی حدود ده میلیون نفر، یکی دیگر از مراکز مهم حضور شیعیان در این کشور محسوب میشود و در سال ۲۰۱۳ به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام معرفی شده است.
- لاگوس؛ پرجمعیتترین شهر نیجریه است که تعدادی از شیعیان نیز در آن سکونت دارند.
مراکز اجتماع شیعیان
حسینیه بقیة الله محل تجمع و کانون فعالیت شیعیان نیجریه بود. نیروهای ارتش نیجریه در سال ۱۴۳۷ق (۲۱ آذر ۱۳۹۴ش) آن را تخریب کردند.[۱۸]
خشونتها و محدودیتهایی ضد شیعی
خشونتها علیه شیعیان در شمال نیجریه به درگیریهای سیاسی داخلی این کشور مرتبط است. در ژوئیه ۲۰۰۷م، پس از قتل یک روحانی سنی در سوکوتو، حملاتی به شیعیان صورت گرفت که منجر به شهادت و زخمی شدن تعدادی از آنان و تخریب خانهها و مرکز شیعیان شد. شیعیان نیجریه به جز موارد معدودی، اجازه ساخت مسجد و حسینیه ندارند.[۲۰]
ارتش نیجریه نیز بارها به راهپیماییهای شیعیان در شهرهای مختلف حمله کرده و در جریان این حملات، تعدادی از شیعیان از جمله چهار فرزند شیخ زاکزاکی شهید و حسینیه بقیة الله و اماکن دیگر متعلق به آنان تخریب شده است.[۲۱]
کشتار شیعیان در پیادهروی اربعین
در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۶م، ارتش نیجریه در شهر کانو به آیین پیادهروی نمادین اربعین حسینی حمله کرد[۲۲] و با تیراندازی، حدود ۱۰۰ نفر از شیعیان، شامل زنان و کودکان را به شهادت رساند. این حمله که توسط جنبش اسلامی نیجریه برگزار شده بود، با تعقیب خانهبهخانه نیز همراه بود و واکنشهای بینالمللی متعددی را در پی داشت.[۲۳] در پی این رخداد، کمیسیون ملی حقوق بشر نیجریه،[۲۴] وزارت امور خارجه ایران[۲۵] صافی گلپایگانی از مراجع تقلید در قم[۲۶] دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم[۲۷] و حزبالله لبنان[۲۸] با صدور بیانیههایی واکنش نشان دادند.
متعاقباً، در راهپیمایی اربعین سال ۱۳۹۷ش در ابوجا، تظاهراتی در اعتراض به زندانی بودن ابراهیم زکزاکی برگزار شد که مورد حمله ارتش قرار گرفت و بیش از ۴۰ تن از شیعیان در این حمله شهید شدند.[۲۹]
بوکوحرام
بوکو حَرام (به زبان هوسه به معنی تحصیل غربی حرام است) با نام رسمی (به عربی: جماعة أهل السنة للدعوة والجهاد) گروه شورشی در شمال نیجریه است که خواستار تعطیلی تمامی مدارس نوین و تحمیل شریعت اسلامی بر ۳۶ ایالت نیجریه است.
پانویس
- ↑ گلی زواره، سرزمین اسلام؛ شناخت کشورهای اسلامی، ۱۳۷۷ش، ص۴۲۱-۴۱۵.
- ↑ مزروعی، «اسلام در نیجریه»، ص۱۷.
- ↑ شیخی، «گذری بر جهان اسلام/ اسلام در نیجریه»، ص۱۲۲-۱۱۹.
- ↑ مزروعی، «اسلام در نیجریه»، ص۱۷.
- ↑ مزروعی، «مسیحیت در نیجریه»، ص۲۸
- ↑ ایپکچی، «بررسی نظریههای جنبشهای اسلامی در آفریقا»، ص۱۱۶.
- ↑ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۶۳.
- ↑ مرکز تحقیقات pew
- ↑ خسروشاهی، «اسلام در قاره سیا»، ص۸۰.
- ↑ مزروعی، «مسیحیت در نیجریه»، ص۲۸.
- ↑ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۶۴.
- ↑ مجله گنجینه مجمع، «ویژه نامه فاجعه خونین روز قدس در زاریا - نیجریه»، ص۴-۵.
- ↑ گزارش BBC از وضعیت شیعیان نیجری
- ↑ سایت مجمع جهانی اهل بیت
- ↑ مصاحبه با زاکزاکی، مجله حضور، بهار ۱۳۸۴، شماره ۵۲.
- ↑ خبرگزاری ایکنا.
- ↑ خبرگزاری ابنا.؛ خبرگزاری فارس؛ بیش از ۳۰۰ شیعه هم شهید شدند.؛ رهیافت؛حمله ارتش نیجریه به حسینیه شیعیان در زاریا در روز شهادت امام رضا
- ↑ خبرگزاری ابنا؛ حسینیه بقیة الله(عج) شهر زاریا قبل و بعد از تخریب
- ↑ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۶۴.
- ↑ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۶۴.
- ↑ حسینیه بقیة الله(عج) شهر "زاریا" قبل و بعد از تخریب ؛ خبرگزاری ابنا
- ↑ گزارش: تصاویری از کشتار شیعیان نیجریه به دست پلیس، پرس تی وی، ۲۶ آبان ۱۳۹۵.
- ↑ Nigeria: Death toll mounts after army attacks peaceful marchers, Islamic Human Rights Commission, 15 NOVEMBER 2016.
- ↑ تحقیق کمیسیون ملی حقوق بشر درباره کشتار شیعیان نیجریه، باشگاه خبرنگاران جوان، ۲۶ آبان ۱۳۹۵.
- ↑ ایران کشتار عزاداران حسینی در نیجریه را محکوم کرد، پایگاه اطلاعرسانی دولت، ۲۵ آبان ۱۳۹۵.
- ↑ کشتار عزاداران حسینی در نیجریه مایه ننگ و ذلت دنیاست، خبرگزاری مهر، ۲۶ آبان ۱۳۹۵.
- ↑ بیانیه دفتر تبلیغات اسلامی در محکومیت کشتار شیعیان نیجریه، خبرگزاری حوزه، ۲۶ آبان ۱۳۹۵.
- ↑ حزبالله دربارۀ انفجار کربلا و کشتار شیعیان نیجریه چه گفت؟، سایت شبکه العالم، ۲۶ آبان ۱۳۹۵.
- ↑ «شمار شهدای شیعیان عزادار اربعین حسینی در نیجریه به ۴۲ نفر رسید»، خبرگزاری ابنا، تاریخ درج مطلب: ۹ آبان ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۱۲ آبان ۱۳۹۷ش.
منابع
- مجله گنجینه مجمع، ویژه نامه فاجعه خونین روز قدس در زاریا - نیجریه، پنج شنبه، ۱۶ مرداد، ۱۳۹۳.
- مصاحبه با زاکزاکی، مجله حضور، بهار ۱۳۸۴، شماره ۵۲.
- جعفریان، رسول، اطلس شیعه، انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۸۷ش.
- ایپکچی، محمدحسین، بررسی نظریههای جنبشهای اسلامی در آفریقا (مطالعه موردی: نیجریه)، مطالعات آفریقا، بهار و تابستان ۱۳۸۹ - شماره ۲۱.
- شیخی، محمدرضا، گذری بر جهان اسلام/ اسلام در نیجریه، مجله مشکوة، تابستان ۱۳۷۰ - شماره ۳۱ (از صفحه ۱۱۹ تا ۱۳۴).
- مزروعی، محمدحسن، اسلام در نیجریه، کیهان فرهنگی، فروردین ۱۳۶۶ - شماره ۳۷، (۵ صفحه - از ۱۷ تا ۲۱)
- مزروعی، رجب علی، مسیحیت در نیجریه، مجله کیهان فرهنگی، آذر ۱۳۶۶ - شماره ۴۵ (از صفحه ۲۸ تا ۳۰).
- خسروشاهی، سیدهادی، اسلام در قاره سیا(۲): مشکلات مسلمانان در نیجریه، درسهایی از مکتب اسلام، دی ۱۳۴۶، سال نهم - شماره ۲، (۴ صفحه - از ۸ تا ۱۱)
- مجله گنجینه مجمع، ویژه نامه فاجعه خونین روز قدس در زاریا - نیجریه، پنج شنبه، ۱۶ مرداد، ۱۳۹۳، ص۴-۵.
- گلی زواره، غلامرضا، سرزمین اسلام؛ شناخت کشورهای اسلامی، دفتر تبلیغات اسلامی،قم، ۱۳۷۷ش.
پیوند به بیرون
تشیع در آفریقا | ||
|---|---|---|
| کشورها | آفریقای جنوبی • آفریقای مرکزی • آنگولا • اتیوپی • اریتره • الجزایر • اوگاندا • بروندی • بنین • بتسوانا • بورکینافاسو • تانزانیا • توگو • تونس • جیبوتی • حبشه • چاد • زامبیا • زیمبابوه • ساحل عاج • سنگال • سوازیلند • سودان • سومالی • سیرالئون • صحرای غربی • غنا • کامرون • کنگو برازاویل • کنگو کینشازا • کنیا • گامبیا • گابن • گینه بیسائو • گینه کوناکری • لیبریا • لیبی • ماداگاسکار • مالی • مالاوی • مراکش • مصر • موزامبیک • موریتانی • موریس • نامیبیا • نیجریه • نیجر |  |
| شهرها و مناطق | ||
| شخصیتهای تأثیرگذار | ||
| مؤسسات | ||
| امامزادگان | ||
| سلسلهها و خاندانها | ||
| فِرَق و گروهها | ||
| بناها | ||
| مرتبط | ||