جعفریه
جَعفریه نام گروهها و فرقههای متعددی است که در طول تاریخ به دلایل مختلف به این عنوان شناخته شدهاند. به گفته پژوهشگران مهمترین کاربرد این واژه، اطلاق آن بر پیروانی از امام جعفر صادق(ع) است که پس از ایشان، به فرزندش، امام موسی کاظم(ع)، تا امام دوازدهم، حضرت مهدی(عج) گرویدند. گفته شده این معنای جعفریه بر مذهب امامیه منطبق است چون بسیاری از احادیث فقهی شیعه از آن حضرت روایت شده و مستندات فقه شیعه از ایشان بیش از سایر امامان نقل شده، فقه شیعه را فقه جعفری، و مذهب امامیه را مذهبجعفری نامیدهاند.[۱]
براساس گزارش مورخان این عنوان در دوران حیات امام جعفر صادق(ع) نیز بهکار میرفته است؛ چنان که فردی به امام خبر داد که شیعیان را جعفریه مینامند و حضرت یادآوری کردند که تنها معدودی از پیروان من استحقاق این انتساب را دارند.[۲] بر این اساس، بسیاری از کتابهای فقهی یا اصولی یا کلامی که در معرفی یا اثبات عقاید این مذهب نوشته شده، نام جعفریه را در عنوان خود دارد.[۳]
از عنوان جعفریه به گروهی از غالیان شیعه نیز اطلاق میشود که به پیروی از عبدالرحمان بن محمد، معتقد به غیبت و رجعت امام صادق(ع) بوده و شهادت آن حضرت را انکار کردند؛ این گروه در تاریخ به «جعفریه واقفه» مشهور هستند.[۴] عبدالحسین امینی، صاحب الغدیر، غالیانی مانند مغیره بن سعید و بیان بن سمعان را نیز در زمره جعفریه ذکر کرده است.[۵]
همچنین، عنوان «جعفریه» بر پیروان جعفر بن حرب همدانی (متوفی ۲۳۶) و جعفر بن مبشر ثقفی (متوفی ۲۳۴) اطلاق شده[۶] و برخی ملل و نحل نویسان[۷] معتقد به امامت جعفر کذّاب (متوفی ۲۷۱)، برادر امام حسن عسکری(ع)، را نیز جعفریه نامیدهاند.[۸] شاخهای از بهرۀ داوودیه، از اسماعیلیانی که به مذهب اهل سنت روی آوردند، منسوب به فردی به نام جعفر از اهالی شیراز در قرن نهم، نیز جعفریه خوانده شده و عنوان «جعفری» بر فرزندان و نوادگان جعفر طیار نیز اطلاق گردیده است.[۹]
پانویس
- ↑ برای نمونه رجوع کنید به: طبری آملی، دلائلالامامة، ۱۴۱۳ق، ص۲۴۷؛ ابنعَطیه، المناظرات بین فقهاء السنة و فقهاء الشیعة، ۱۴۱۹ق، ص۶۳؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۷، ص۹؛ کاشفالغطاء، کتاب أدوار علم الفقه و أطواره، ۱۳۹۹ق، ص۱۰۰ـ۱۰۴.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۷۷؛ کشی، اختیار معرفه الرجال، ۱۴۰۴ق، ص۲۵۵؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۶۵، ص۱۶۶؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۶۳۶؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۱،ص۲۵۱.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: بغدادی، هدیة العارفین، ۱۳۳۰ش، ج۱، ص۲۵۶.
- ↑ رجوع کنید به ابوحاتِم رازی، کتاب الزینة، قسم ۳، ص۲۸۹ـ ۲۹۰؛ شهرستانی، الملل و النحل، ۱۳۶۸ق، ج۱، ص۲۷۱ـ۲۷۳.
- ↑ امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۲۱۱.
- ↑ بغدادی، الفرق بین الفرق، مکتبة محمدعلی صبیح و اولاده، ص۱۶۷.
- ↑ برای نمونه رجوع کنید به: اشعری، کتاب المقالات و الفرق، ۱۳۶۱ش، ص۱۰۱.
- ↑ نیز رجوع کنید به شیخ صدوق، کمالالدین و تمامالنعمة، ۱۳۶۳ش، ص۵۵.
- ↑ برای نمونه رجوع کنید به: سمعانی، الانساب، ۱۳۸۲ق، ج۳، ص۲۹۰.
منابع
- ابو حاتم رازی، احمد بن حمدان، کتاب الزینة، بیروت، الجمل، ۲۰۱۵م.
- ابنعطیه، المناظرات بین فقهاء السنة و فقهاء الشیعة، بیروت، چاپ صالح وردانی، ۱۴۱۹ق.
- اشعری، سعدبن عبدالله، کتاب المقالات و الفرق، تهران، چاپ محمدجواد مشکور، ۱۳۶۱ش.
- امینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب، قم، مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیة، ۱۴۱۶ق.
- بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین: اسماء المؤلفین و آثار المصنفین، تصحیح: محمدمهدی خرسان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۳۳۰ش.
- بغدادی، عبدالقاهر بن طاهر، الفرق بین الفِرق، قاهره: مکتبة محمدعلی صبیح و اولاده، بیتا.
- شهرستانی، محمدبن عبدالکریم، الملل و النحل، قاهره، چاپ احمد فهمی محمد، ۱۳۶۸ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، كمالالدين و تمام النعمة، قم، چاپ علیاکبر غفاری، ۱۳۶۳ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، مَن لا یَحضَرُهُ الفقیه، تحقیق و تصحیح علیاکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزهٔ علمیه قم، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
- طبری آملی، محمد بن جریر، دلائل الإمامة، قم، بنیاد بعثت. واحد تحقیقات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
- کاشفالغطاء، علی، أدوار علم الفقه وأطواره، بیروت، دار الزهراء، ۱۳۹۹ق.
- کشی، محمد بن عمر، اختیار معرفة الرجال المعروف برجال الکشی، قم، مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث، ۱۴۰۴ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح: علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۴۰۷ق.
- مجلسی، محمدباقر، بِحارُ الاَنوارِ الجامعةُ لِدُرَرِ اَخبارِ الاَئمةِ الاَطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: دانشنامه جهان اسلام