مقاله ضعیف
بدون جعبه اطلاعات
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع مردود
بدون استناد
شناسه ارزیابی نشده

کفایة الاصول (کتاب)

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از کفایه الاصول)
پرش به: ناوبری، جستجو

کِفایَةُ الاُصول کتابی از آخوند ملا محمدکاظم خراسانی (متوفای ۱۳۲۹ ق)، حاوی یک دوره درس اصول فقه. آخوند خراسانی از تربیت‌شدگان مکتب اصولی شیخ مرتضی انصاری است. کتاب کفایة الأصول، دربردارنده نظریات و بیان‌هایی ابداعی است و چون به طور موجز تألیف شده، شروح و تعلیقات و تقریرات بسیاری بر آن نوشته‌ شده است. این کتاب مدت‌هاست به عنوان آخرین متن آموزشی علم اصول در سطح عالی حوزه‌های علمیه شیعه تدریس می‌شود.

جايگاه كتاب در حوزه‌ علمیه

نظام درسی حوزه

مقدمات
ادبیات عرب صرف ساده
الهدایة فی النحو
الصمدیه
البهجة المرضیه فی شرح الالفیه
مغنی الادیب
مختصر المعانی
اصول فقه: الموجز فی اصول الفقه
اصول الفقه
منطق: المنطق
عقاید: شیعه در اسلام

تاریخ اسلام: فروغ ابدیت
سیره پیشوایان

درس‌های دیگر: آداب المتعلمین
منیة المرید
سطح
فقـه المکاسب
اصـول فقه : فرائد الاصول
کفایة الاصول

تفسیر: جوامع الجامع
المیزان

رجال: کلیات فی علم الرجال
درایه:
درس خارج
فـقه ترتیب بر اساس متن العروة الوثقی
جواهر الکلام

اصول فـقه : ترتیب بر اساس متن کفایة الاصول
دیگر کتاب‌ها :


کتاب کفایه از مهم‌ترین و رایج‌ترین تالیفات حوزه علمیه در عصر حاضر است که در دو جلد و به زبان عربی نوشته شده و از آنجا که بسیار موجز و دقیق به رشته تحریر درآمده و خالی از مطالب علمی و فلسفی و حِکمی و الهی نیست، لذا درک محتویات آن برای کسانی که اهل فن نباشند، مشکل است؛ زیرا خواننده باید از مقدمات علمی فراوانی بهره‌مند باشد.

کتاب کفایه گرچه همه کتاب‌های اصولی پیش از خود را منسوخ نکرده است، با این حال بیش از سایر کتاب ها مورد توجه و استفاده قرار گرفته و حتّی کتاب‌های پس از خود را تحت‌الشعاع قرار داده است.

آخوند خراسانی دو سال روی کفایه کار کرده و آن را در سال‌های آخر عمر خود در نجف نوشته است. تدریس مطالب کفایه قبل از تدوین آن ۶ سال طول می کشید امّا بعدها که کتاب به طبع رسید، این مدت تقریباً نصف شد.

کفایة‌ الاصول، در دوره سطوح عالی حوزه و بعد از «اصول فقه» مرحوم مظفر و «قوانین الاصول» میرزای قمی و «رسائل» شیخ انصاری خوانده می‌شود و متن کتاب درس خارج اصول بسیاری از علما نیز هست.

مباحث كتاب

کفایة الاصول با عباراتی موجز و دقیق، یک دوره کامل مباحث اصولی را در کنار جدیدترین آرای اصولی تا عصر مؤلف (مانند دیدگاه‌های اصولی شیخ انصاری) و نقد و بررسی آن‌ها در بر دارد.[۱] آخوند خراسانی این کتاب را با یک مقدمه، هشت مقصد (بخش) و خاتمه (بخش پایانی) تدوین کرده است.

  • مقدمه(سیزده قسمت): شامل مباحثی چون موضوع علم، موضوع علم اصول، چگونگی و انواع وضع لغات و معانی، استعمال حقیقی و مجازی و علامت هر یک، اشتراک و ترادف، حقیقت شرعیه، صحیح و اعم، و مشتق اصولی.
  • مقصد اول (سیزده فصل): اوامر (مانند این که حقیقت امر مطلق طلب است یا طلب وجوبی).
  • مقصد دوم (سه فصل): نواهی (مانند این که آیا انجام امری که در یک عبادت یا عقد شرعی نهی شده است موجب بطلان کل آن عبادت یا معامله می‌شود).
  • مقصد سوم(پنج فصل): مفاهیم (مانند مفهوم شرط، وصف، غایت، استثنا و عدد در جمله).
  • مقصد چهارم (سیزده فصل): عام و خاص.
  • مقصد پنجم(چهار فصل): مطلق و مقید، مجمل و مبین.
  • مقصد ششم: امارات معتبر شرعی یا عقلی (مانند احکام قطع و ظن، اجماع، خبر واحد، قیاس).
  • مقصد هفتم(چهار فصل): اصول عملیه (برائت، تخییر، احتیاط و استصحاب).
  • مقصد هشتم(نه فصل): تعارض ادله شرعیه (= تعادل و تراجیح).
  • خاتمه: اجتهاد و تقلید.

چاپ و نشر

کفایه الاصول.jpg

نسخه اصلی کفایه‌الاصول که به خط آخوند خراسانی است در کتابخانه مجلس شورای اسلامی نگهداری می‌شود که توسط میرزا احمد کفایی (فرزند سوم آخوند خراسانی) به این کتابخانه هدیه داده شده است.

کفایه در زمان حیات آخوند خراسانی چندین بار چاپ شد و تا کنون نیز متن عربی آن بیش از صد بار چاپ شده است. همچنین این اثر به فارسی، اردو، انگلیسی و ژاپنی نیز ترجمه شده است.

شرح‌ها و تعلیقه‌ها

نکته قابل توجه و شگفت‌آور این است که حدود ۷۳ نفر بر این کتاب حاشیه نوشته‌‌اند از جمله: سید ابراهیم حسینی نجفی، شیخ محمد ابراهیم کلباسی، میرزا ابوالحسن مشکینی، فرزند آخوند، میرزا محمد، میرزا باقر زنجانی و...

و حدود ۱۷ نفر بر این کتاب شرح نوشته‌اند از جمله: سید حسن رضوی قمی، میرزا ابوالحسن مشکینی، شیخ علی قوچانی، سید حسن اشکوری یزدی و...

و حدود ۱۳ نفر بر این کتاب تقریر زده‌اند از جمله: شیخ ابوتراب ساروی، شیخ علی قوچانی، شیخ علی گنابادی، شیخ عبدالله گلپایگانی و...

شيخ آقا بزرگ تهرانی در الذریعة[۲] ده‌ها شرح و حاشيه آن را معرفی کرده است.

پانویس

  1. محمدى، شرح كفایة الاصول‏، ۱۳۸۵ش، ج۱، مقدمه، ص۴.
  2. الذریعه، ج۶، ص۱۸۶-۱۸۸.

منابع