منیة المرید فی ادب المفید و المستفید (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
منیة المرید
کتاب منیة المرید.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: شهید ثانی
موضوع: اخلاق
زبان: عربی
ناشر: مکتب الإعلام الإسلامی
تاریخ نشر: ۱۴۰۹ ق

مُنْیةُ المُرید فی أدَبِ المُفیدِ وَ المُسْتَفید کتابی است در حوزه اخلاق اسلامی و به زبان عربی، اثر شهید ثانی (شهادت ۹۶۶ق) در موضوع آداب متقابل شاگرد و استاد و آداب تعلیم و تعلم در اسلام. این اثر منبع بسیاری از آثار پس از خود در این موضوع بوده و به جهت اهمیت و شهرت آن دارای نسخه‌های فراوان، ترجمه، تلخیص و شروح متعددی است. این رساله موجز، از قدیم در کانون توجه طلاب علوم دینی شیعه قرار داشته است.

درباره مؤلف

نوشتار اصلی: شهید ثانی

زین‌الدین بن نورالدین علی بن احمد عاملی جُبَعی معروف به شهید ثانی از نوادگان علامه حلی و از علما و فقهای نامدار شیعه در قرن دهم هجری قمری است. از او تألیفات بسیاری بر جای مانده که کتاب الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه معروف‌ترین آنها در فقه جعفری است. او در سال ۹۶۶ق به دست افراطیون مذهبی به قتل رسید و بدین رو به شهیدثانی شهرت یافت.[نیازمند منبع]

تاریخ تألیف

شهید ثانی، تألیف این رساله کوچک را در روز پنج‌شنبه بیستم ماه ربیع الاول سال ۹۵۴ق یعنی یازده سال پیش از شهادتش و در سن چهل و پنج سالگی به پایان رسانده است.[۱]

ابواب کتاب

ترتیب کتاب به این شکل است:

  1. مقدمه، پیرامون فضیلت علم.
  2. باب اول، در آداب معلم و متعلم.
  3. باب دوم، در آداب فتوا و مفتی و مستفتی.
  4. باب سوم، در مناظره، شروط، آداب و آفات آن.
  5. باب چهارم، آداب کتابت و کتاب و متعلقات آن.
  6. خاتمه، در اقسام علوم شرعی و مراتب علم و ترتیب علوم در فراگیری.
  7. تتمه کتاب شامل نصایح شهید ثانی برای طلاب علوم دینی است.[۲]

سخن بزرگان

میرزای شیرازی در تقریظی بر چاپ اول کتاب می‌نویسد: چقدر شایسته است که اهل علم، مواظبت نمایند به مطالعه این کتاب شریف و متأدب شوند به آداب مزبوره در آن.[۳]

سید محسن امین می‌گوید: منیة المرید شامل آداب و دستورها و فواید زیادی است و کسانی که به آن عمل کنند تهذیب کننده خوبی برای اعمالشان خواهد بود.[۴]

ابن العودی از شاگردان خاص و ملازم شهید ثانی درباره منیة المرید می‌نویسد: کتابی است مشتمل بر مطالب مهم و فوائد سودمند بسیار که خواننده را به منتهای رغبت و شوق به چنگ آوردن فضائل و دوری گزیدن از رذائل می‌رساند و او را به آراسته شدن به خلق و خوی خوبان و عالمان بزرگ وا می‌دارد.[۵]

علی اصغر حکمت در بیان ارج‌گذاری کتاب می‌گوید: کسانی که فریفته ظواهر تمدن اروپا شده‌اند... شاید از علوم و فنون شرعی و اسلامی که بزرگان ما در طول قرون متوالیه در آن تتبع و استقصاء کرده و بحث و مطالعه فرموده و کتاب‌ها به یادگار گذاشته‌اند، غافل بمانند؛ لیکن بر خلاف آن‌ها، طالبین علم و معرفت در اصقاع فرهنگستان ممالک شرقی را مانند ویرانه مملو از گنج‌ها نهفته دانش و دفینه‌های فنون می‌دانند و با شوق بی‌پایان و تحمل انواع صدمات و شداید یا به مسافرت یا به تجسس در کتابخانه‌ها، فضایل مخزونه شرق را از کنج اختفاء بیرون آورده با ترجمه و با حاشیه‌های مشروح طبع و انتشار می‌دهند. از آن جمله وقتی یکی از فضلاء خارجه با بنده نگارنده از کتاب منیه المرید سخن گفت در بنده تأثیر نمود. نسخه‌ای از آن را به دست آوردم و مطالعه نمودم و آن را گنجینه مشحون از جواهر کلم و معارف و مملو از لآلی آداب و فضایل دیدم... مخصوصاً از نقطه نظر تاریخ تربیت دارای مقامی رفیع می‌باشد، و نیز از لحاظ ادبی و اخلاقی. جا دارد که آن کتاب شریف را مطالعه نمایند.[۶]

عالمان و مؤلفان بسیاری نیز افزون بر ستایش بلیغ از کتاب، آن را جزء منابع آثارشان آورده و بدان ارجاع داده‌اند؛ از جمله: صدرالمتألهین در شرح اصول کافی[۷]، سید نعمت الله جزایری در الانوار النعمانیه[۸]، سید محمدحسین عاملی در الأثنی عشریه فی المواعظ العددیه[۹]، مقدس اردبیلی در مجمع الفائده و البرهان[۱۰]، شیخ یوسف بحرانی در الحدائق‌ الناضره[۱۱]، عبدالله مامقانی در مقیاس الهدایه فی علم الدرایه[۱۲][۱۳]

پژوهش‌های پیرامون کتاب

خلاصه

کتاب منیة المرید توسط مؤلف آن، خلاصه شده و آن را«بغیة المرید» نام نهاده است.[۱۴]

ترجمه و شرح

علاوه بر ترجمه و شرح، یک بار هم به صورت منظوم درآمده که ذیلا به آنها اشاره می‌شود:

  1. سراج المبتدئین فی علوم آل محمد المعصومین (ترجمه و شرح فارسی کتاب است از سید محمود دهسرخی اصفهانی در سال ۱۳۷۴ هجری).
  2. ترجمه شیخ محمد باقر ساعدی خراسانی در سال ۱۳۶۹ق.
  3. آداب تعلیم و تعلم در اسلام ترجمه سید محمد باقر حجتی در سال ۱۴۰۰ق که تا کنون بیش از ۱۴ بار توسط دفتر نشر فرهنگ اسلامی تجدید چاپ شده است.
  4. محاسن الآداب، که شرح منظوم منیة المرید است و توسط شیخ عبدالرحیم شوشتری متولد ۱۳۱۳ق به نظم درآمده است.[۱۵] این کتاب با این ابیات شروع می‌شود:[۱۶]
أعوذ باللّه من الشیطان و من شقاء النفس فی الطغیان
یقول بسم اللّه للتعظیم لربّه الرحمن و الرحیم
مستنصرا، نجل محمّد علی عبد الرحیم، رق طه و علی
سمّیتها «محاسن الآداب» للطالبین من أولی الألباب
حوت لباب «منیة المرید» و هو کتاب شیخنا الشهید

و با این ابیات به پایان می‌رسد:

و هاهنا قد تمّت الرسالة فی غایة السرعة و العجاله
فی مأتین بعد ألف وقعا بعدهما تسعون حیث اجتمعا

بازنویسی

سید محمدرضا طباطبایی به بازنویسی کتاب پرداخته و آن را «المراد فی منیة المرید» نامیده است. این کتاب توسط حمید رضا شریعتمداری با عنوان «آیین دانشوری» به فارسی ترجمه شده است.

ترجمه منیة المرید توسط سید محمدباقر حجتی
کتاب آیین دانشوری ترجمه حمیدرضا شریعتمداری

چاپ

کتاب منیة المرید بارها در کشورهای اسلامی، از جمله ایران، عراق و هند به چاپ رسیده است. تحقیق کتاب در چاپ ایران توسط رضا مختاری صورت گرفته و مقدمه‌ای مفصل نیز در ابتدای کتاب آمده است. در پاورقی کتاب کلیه آیات و روایات از منابع و مصادر اولیه آدرس داده شده و برای بسیاری از روایات بیش از یک منبع ذکر شده است. روایاتی هم که در متن فقط به آنها اشاره شده از منابع استخراج شدهاند. همچنین توضیح کلمات مشکل از کتب لغت، از دیگر امتیازات این چاپ است. در پایان کتاب نیز، علاوه بر فهرست مطالب، فهرست‌های گوناگونی از قبیل مصادر تحقیق، آیات، احادیث، اشعار و اَعلام آمده است.[۱۷]

پانویس

  1. شهید ثانی، منیة المرید، ۱۴۰۹ق، ص۵۵.
  2. شهید ثانی، منیة المرید، ۱۴۰۹ق، فهرست کتاب.
  3. شهید ثانی، منیة المرید، ص۵۵.
  4. شهید ثانی، منیة المرید، ۱۴۰۹ق، ص۵۵.
  5. شهید ثانی، منیة المرید، ۱۴۰۹ق، ص۵۵.
  6. شهید ثانی، منیة المرید، ۱۴۰۹ق، ص۵۶.
  7. ملاصدرا، شرح اصول کافی، ص۱۵۵ و ۱۵۶
  8. جزایری، الانوار النعمانیه، ج۳، ص۳۳۸، ۳۸۰
  9. عاملی، الاثنی عشریة فی مواعظ العددیة، فصل‌های ۹ و ۱۰ و ۱۱ از باب دوازدهم
  10. اردبیلی، مچمع الفائدة، ج۵، ص۳۹۸
  11. بحرانی، الحدائق‌ الناضره، ج ۱۸، ص۱۰ و ۱۱
  12. شهید ثانی، منیة المرید، ۱۴۰۹ق، ص۵۷ - ۵۹.
  13. محمدعلی مهدوی‌راد، تصحیح تازه منیة المرید، ۱۳۶۹ش.
  14. تهرانی، الذریعه، ج۲۰، ص۲۱۲.
  15. شهید ثانی، منیة المرید، ۱۴۰۹ق، ص۶۲.
  16. الذریعه، ج۲۰، ص۱۲۴ و ۱۲۵.
  17. شهید ثانی، منیة المرید، ۱۴۰۹ق، ص۶۰ و ۶۱.

منابع

  • شهید ثانی، زین الدین بن علی، منیة المرید، تحقیق رضا مختاری، قم، مکتب الإعلام الإسلامی، ۱۴۰۹ق.
  • تهرانی، آقا بزرگ، الذریعه، بیروت، دارالاضواء.
  • مهدوی‌راد، محمدعلی، تصحیح تازه منیة المرید، آینه پژوهش، مرداد و شهریور ۱۳۶۹ش، شماره ۲.
  • بحرانی، یوسف، الحدائوق الناضرة، قم، جامعه مدرسین.

پیوند به بیرون