مقاله متوسط
رده ناقص
جانبدارانه
نیازمند خلاصه‌سازی

ابن قولویه قمی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
ابن قولویه

زادروز ؟ - قم
درگذشت ۳۶۷ ق
آرامگاه حرم کاظمین
استادان محمد بن یعقوب کلینی
محمد بن حسن صفار
ابن بابویه
شاگردان شیخ مفید
دین اسلام
مذهب شیعه
آثار کامل الزیارات و...

ابن قولِوَیْهْ قمی، ابوالقاسم جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی بن مسرور (درگذشته ۳۶۷ق) [۱] از راویان برجسته شیعه در قرن چهارم هجری و از شاگردان اصلی محمد بن یعقوب کلینی و از برجسته‌ترین استادان شیخ مفید. ابن قولویه از فقهای صاحب فتواست و نظراتش میانگین آرای مکتب حدیثی و مکتب کلامی بوده است. ابن قولویه تألیفات فراوانی دارد. کتاب کامل الزیارات مهم‌ترین اثر اوست.

زندگی‌نامه

مقبره ابن قولویه در حرم كاظمین (ع) قرار دارد

جعفر بن قولویه در شهر قم و در خانواده‌ای اهل علم و تقوا به دنیا آمد. وی از همان كودكی در درس پدر و برادرش كه از راویان شیعه به شمار می‌آمدند، حاضر شد و به فراگیری علم و دانش پرداخت.[۲] شرح‌حال‌نویسان، کنیه وی را ابوالقاسم گفته‌اند.[۳]

ابن قولویه در سال ۳۴۱ قمری به مصر سفر کرد و در درس علمای آن دیار استفاده کرد.[۴] از ابن حجر نقل شده که محمد بن سلیم صابونی در مصر از وی نقل حدیث کرده است.[۵]

ابن قولویه در سال ۳۶۷ هجری درگذشت و در حرم کاظمین در جوار موسی بن جعفر(ع) و امام جواد(ع) به خاک سپرده شد که بعدها شیخ مفید نیز در کنار وی دفن گردید.[۶] افندی اصفهانی قبر او را در قم می‌داند.[۷]

جایگاه

جعفر بن محمد بن قولویه از بارزترین چهره‌های علمی دوران خود بوده و روایات او در طول هزار سال پیوسته در مجموعه‌های روایی بزرگ شیعه نقل شده و به آن استناد می‌شود. علما و فقهای شیعه برای او احترام خاصی قائلند، توثیق و اعتماد به بسیاری از راویان شیعه به دلیل روایت ابن قولویه از آن‌ها است.

نجاشی، یكی از علمای رجال می‌گوید: «هر زیبایی و علم و فقهی كه مردم با آن وصف گردند، ابن قولویه برتر و فوق آن است.»[۸]

شیخ طوسی درباره او می‌نویسد: «ابو القاسم، جعفر بن محمد بن قولویه قمی، شخصیتی مورد اطمینان و دارای تألیفاتی فراوان، به تعداد ابواب فقه می‌باشد.»[۹]

علامه حلّی نقل می‌کند: «ابوالقاسم از اصحاب ثقه و جلیل القدر در حدیث و فقه بوده است.»[۱۰]

شیخ مفید به اول لقب «شیخ صدوق» داده است.[۱۱]

سید ابن طاووس درباره ابن قولویه می‌گوید: وی راوی راستگویی است و همه بر امانت او اتفاق دارند.»[۱۲]

ابن حجر عسقلانی از علمای اهل سنت، او را از بزرگان و علمای مشهور شیعه می‌داند.[۱۳]

اساتید

او در درس عالمان بزرگی شرکت کرده است که عبارتند از:

  1. پدرش محمد بن جعفر بن قولویه
  2. برادرش علی بن محمد بن جعفر بن قولویه‌
  3. محمد بن یعقوب کلینی
  4. محمد بن حسن صفار
  5. ابن بابویه، پدر شیخ صدوق
  6. محمد بن جعفر زراری‌
  7. محمد بن حسن بن ولید‌
  8. محمد بن حسن بن علی بن مهزیار
  9. محمد بن عبد الله حِمیری‌
  10. محمد بن حسن جوهری‌
  11. محمد بن احمد مصری.[۱۴]


شاگردان

چهره‌های علمی فراوانی در درس او حاضر شده و از او آموخته‌اند. از جمله:

  1. شیخ مفید: وی از ممتازترین شاگردان ابن قولویه است که درباره استادش می‌گوید: خداوند شیخ مورد اعتماد ما ابوالقاسم جعفر بن محمد بن قولویه را تأیید فرماید.[۱۵]
  1. حسین بن عبیدالله غضائری پدر ابن غضائری
  2. احمد بن محمد بن عیاش
  3. حیدر بن محمد بن نعیم سمرقندی
  4. علی بن بلال مهلبی
  5. احمد بن عبدون‌
  6. تلعكبری‌
  7. ابن عزور‌
  8. محمد بن سلیم صابونی‌[۱۶]

روایات

کامل الزیارات اثر ابن قولویه قمی

تعداد روایات وی در فقه حدود ۵۰۰ روایت است. آیت الله خویی می‌گوید: نام ابن قولویه در اسناد روایی ۴۶۵ روایت، با تعبیر «جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی» و در ۲۸ روایت نیز با تعبیر «جعفر بن محمد بن قولویه» آمده است.[۱۷]

تألیفات

ابن قولویه، آثار فراوانی تالیف کرده که عبارتند از:

  • تاریخ الشهور
  • مداواة الجسد‌
  • الصلاة‌
  • الجمعة و الجماعة‌
  • قیام اللیل‌
  • الرضاع‌
  • الصداق‌
  • الأضاحی[۱۸]

پانویس

  1. ابن قُولُویَه یا ابن قولِوَیْهْ (ر.ک: دهخدا، لغتنامه دهخدا، ذیل واژه ابن قولویه).
  2. ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۴۱۷ق، مقدمه کتاب.
  3. طوسی، رجال طوسی، ۱۴۱۵ق، ص۴۱۸.
  4. ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۴۱۷ق، مقدمه کتاب.
  5. ابن حجر، لسان المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۱۲۵.
  6. قمی، الکنی و الالقاب، ۱۳۹۷ق، ج۱، ص۳۹۱.
  7. افندی، ریاض العلماء، مطبعة الخیام، ج۶، ص۳۲.
  8. نجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶ق، ص۱۲۳.
  9. طوسی، الفهرست، ۱۴۱۷ق، ص۹۱.
  10. حلی، خلاصة الاقوال، ۱۴۱۷ق، ص۸۸.
  11. احمدی، تاریخ حدیث شیعه در سده‌های چهارم تا هفتم، ۱۳۸۹ش، ص ۶۷.
  12. ابن طاووس، اقبال الاعمال، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۳۴.
  13. ابن حجر، لسان المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۱۲۵.
  14. ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۴۱۷ق، ص۹–۱۳.
  15. مامقانی، تنقیح المقال، آل البیت، ج۱۵، ص۳۳۴.
  16. ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۴۱۷ق، ص۱۳، ۱۴.
  17. خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۳ق، ج۵، ص ۶۷، ۶۸.
  18. ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۴۱۷ق، ص۱۵–۱۷.

منابع

  • ابن طاووس، علی بن موسی، اقبال الاعمال، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۱۴ق.
  • احمدی، مهدی، تاریخ حدیث شیعه در سده‌های چهارم تا هفتم هجری، قم، موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۹ش.
  • افندی، عبدالله بن عیسی، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، قم، مطبعة الخیام، بی‌تا.
  • حلی، حسن بن یوسف، خلاصة الاقوال، نشر الفقاهة، ۱۴۱۷ق.
  • خویی، سید ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، بی جا، مرکز النشر الثقافة الاسلامیة، ۱۴۱۳ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، تحقیق جواد قیومی، بی‌جا، نشر الفقاهه، ۱۴۱۷ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، رجال طوسی، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۵ق.
  • عسقلانی، ابن حجر، لسان المیزان، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۳۹۰ق.
  • قمى، عباس، الكنى و الالقاب، تهران، مكتبه صدر. ۱۳۹۷ق.
  • قمی، ابن قولویه، کامل الزیارات، نشر الفقاهة، ۱۴۱۷ق.
  • مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، قم، آل البیت، بی‌تا.
  • نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۶ق.

پیوند به بیرون