مقاله نامزد خوبیدگی
شناسه ارزیابی نشده

جعده دختر اشعث

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از جعده)
پرش به: ناوبری، جستجو

جَعده(یا جُعده) بنت اَشعَث بن قِیس کِندی همسر امام حسن مجتبی(ع) است که با توطئه و وسوسه معاویه، امام مجتبی(ع) را مسموم کرد و به شهادت رساند. وی از امام(ع) صاحب فرزند نشد. در چگونگی و چرایی وقوع ازدواج امام با او روایت‌های مختلفی وجود دارد.

نام‌ها، ولادت و نسب

در تاریخ، از تولد جعده مطلبی به میان نیامده اما درباره نسب وی آمده است که پدرش «اشعث بن قیس کِندی» از چهره‌های مشهور صدر اسلام و مادرش «ام فروة» خواهر ابوبکر بوده است.[۱]

ابوالفرج اصفهانی نام‎های سکینه، شعثاء و عایشه را برای وی نقل کرده ولی نام صحیح او را جعده ذکر می‎کند.[۲]

چگونگی ازدواج با امام حسن(ع)

بلاذری درباره نقش منافقانه اشعث در این ازدواج می‌نویسد: امام علی(ع) دختر سعید بن قیس به نام «ام عمران» را برای فرزندش حسن(ع) خواستگاری کرد. سعید با برادرش اشعث به مشورت پرداخت و جریان را به او گفت. اشعث از روی نیرنگ به سعید گفت: پس بهتر نیست او را به پسر من محمد که پسر عمویش هست بدهی؟ بدین طریق، اشعث در مشورت خیانت کرد و سپس دختر خودش جعده را برای ازدواج امام حسن(ع) پیشنهاد داد.[۳]

بنابر روایات تاریخی، ازدواج امام حسن(ع) با جعده در زمان حکومت امام علی(ع) و در کوفه بوده است چرا که در برخی از نقل‎ها اشعث امام علی(ع) را «امیرالمؤمنین» خطاب می‌کند[۴] و از سوی دیگر اشعث در زمان عثمان، حاکم آذربایجان بود و پس از جنگ جمل عزل شد و به کوفه آمد. بنابراین، می‌توان گفت که این خواستگاری در کوفه و در فاصله سال‎های ۳۶ تا ۴۰ هجری بوده است.[نیازمند منبع] جعده تا پایان عمر در عقد امام حسن(ع) بود.[نیازمند منبع]

فرزندان امام حسن(ع) از جعده

در تاریخ، هیچ فرزند مشترکی برای امام و جعده ذکر نشده است. شیخ مفید در شمار فرزندان امام حسن(ع)، از ۸ فرزند پسر و ۷ فرزند دختر برای امام(ع) نام می‌برد که نام مادر هیچ کدام از آن‌ها جعده نیست.[۵]

قتل امام حسن(ع)

بنا بر گزارش‌های شیعه و سنی، جعده عامل شهادت امام مجتبی(ع) است. سخاوی به نقل از ابن عبدالبر می‌گوید: جعده به سبب کینه‌ای که از امام حسن(ع) داشت او را مسموم کرد.[۶]

منابع شیعی گفته‌اند معاویه با دسیسه و تطمیع جعده در وعده مالی و ازدواج با فرزند خویش یزید، او را راغب ساخت تا به امام حسن(ع) زهر دهد.[۷]

برخی نوشته‌اند خود معاویه زهر را به جعده داد تا امام(ع) را مسموم کند.[۸]

قطب راوندی روایتی را نقل می‌کند که امام(ع) پس از نوشیدن شربت مسموم، جعده را لعن و نفرین کرد.[۹]

کلینی روایتی را نقل می‌کند که امام صادق(ع) فرمود: اشعث بن قیس در قتل امیرالمؤمنین(ع) شریک است و دخترش جعده، حسن بن علی(ع) را مسموم کرد و محمد پسر اشعث نیز در شهادت حسین بن علی(ع) شرکت داشت.[۱۰]

جعده پس از شهادت امام حسن(ع)

ابوالفرج اصفهانی می‌نویسد: معاویه به وعده مالی عمل کرد و برای جعده صدهزار درهم فرستاد اما برای ازدواج جعده با یزید رضایت نداد.[۱۱] معاویه در این باره می‌گفت: می‌ترسم آنچه را در مسموم کردن فرزند رسول خدا(ص) روا داشتی درباره فرزندم انجام دهی.[۱۲]

ازدواج‌های او پس از امام حسن(ع)

به گزارش منابع تاریخی، جعده پس از امام مجتبی(ع) دو بار ازدواج کرد. نخست با یعقوب بن طلحه بن عبیدالله ازدواج کرد[۱۳] و برای او سه پسر به نام‌های اسماعیل، اسحاق و ابوبکر به دنیا آورد که اسماعیل و اسحاق به هنگام حیات پدر از دنیا رفتند.[۱۴] پس از کشته شدن یعقوب بن طلحه در واقعه حره در سال ۶۳ ق[۱۵] [۱۶] با عباس بن عبدالله بن عباس فرزند ارشد ابن عباس ازدواج کرد و برای او پسری به نام محمد و دختری به نام قریبه به دنیا آورد که از این دو نیز نسلی باقی نماند.[۱۷]

فرزندان جعده را «بنی مسمة الازواج» می‌خواندند یعنی: فرزندان زنی که شوهرانش را مسموم می‌سازد.[۱۸] [۱۹]

اشعار نجاشی درباره جعده

قیس بن عمرو بن مالک معروف به نجاشی از شاعران شیعی در نکوهش جعده، قصیده‌ای را سروده که در کتب تاریخی بدان اشاره شده است.[۲۰] [۲۱]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ابن اعثم، کتاب الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج ۱، ص۶۸.
  2. ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالببین، ۱۳۸۵ق، ص۳۲.
  3. بلاذری، انساب الاشراف، ج ۳، ص ۱۴-۱۵.
  4. ر.ک: ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج ۹، ص۱۳۸-۱۳۹.
  5. مفید، الارشاد، ۱۴۱۴ق، ج ۲، ص۲۰.
  6. سخاوی، التحفه اللطیفه، ج ۱، ص۲۸۳.
  7. مفید، الارشاد، ۱۴۱۴ق، ج ۲، ص۱۶.
  8. طبرسی، الاحتجاج، ۱۳۸۶ق، ج ۲، ص۱۳.
  9. راوندی، الخرائج و الجرائح، ۱۴۰۹ق، ج ۱، ص۲۴۲.
  10. کلینی، اصول کافی، ۱۳۶۳ش، ج ۸، ص۱۶۷.
  11. ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ۱۳۸۵ق، ص۴۸.
  12. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۳۷۸ق، ج ۱۶، ص۱۱.
  13. بلاذری، انساب الاشراف، ج ۳، ص۱۵.
  14. ابن سعد، طبقات کبری، ج ۵، ص۱۶۵.
  15. زرکلی، الاعلام، ۱۹۸۰م، ج ۸، ص۱۹۹.
  16. ابن حبان، الثقات، ۱۳۹۳ق، ج ۵، ص۵۵۳.
  17. ابن سعد، طبقات کبری، ج ۵، ص۳۱۵.
  18. مفید، الارشاد، ۱۴۱۴ق، ج ۲، ص۱۶.
  19. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۳۷۸ق، ج ۱۶، ص۴۹.
  20. ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۳، ص۲۸۴.
  21. مزی، تهذیب الکمال، ۱۴۰۶ق، ج۶، ص۲۵۳.

منابع

  • ابن ابی الحدید،عبدالحمید بن هبة الله، شرح نهج البلاغه،‌ بیروت، دار احیاء الکتب العربیة، ۱۳۷۸ق.
  • ابن اعثم، احمد، کتاب الفتوح، بیروت، دارالاضواء، ۱۴۱۱ق.
  • ابن حبان، محمد، الثقات، حیدر آباد هند، مجلس دائرة المعارف العثمانیة، ۱۳۹۳ق.
  • ابن سعد، محمد بن منیع، الطبقات الکبری، بیروت،‌ دار صادر، بی‌تا.
  • ابن عساکر، علی بن حسن، تاریخ مدینه دمشق، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵ق.
  • ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، نجف، مکتبةُ الحیدریة، ۱۳۸۵ق.
  • بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق محمد باقر محمودی، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، بی تا.
  • راوندی، قطب الدین، الخرائج و الجرائح، قم، مؤسسة الامام المهدی، ۱۴۰۹ق.
  • زرکلی، خیرالدین، الاعلام، بیروت،‌ دار العلم للملایین، ۱۹۸۰م.
  • سخاوی، محمد بن عبدالرحمن، التحفة اللطیفة فی تاریخ المدینة الشریفة، بیروت،‌دار الکتب العلمیة، بی‌تا.
  • طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، نجف،‌ دار النعمان، ۱۳۸۶ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، تحقیق علی اکبر غفاری، تهران،‌ دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۶۳ش.
  • مزی، یوسف، تهذیب الکمال فی اسماء الرجال، بیروت، مؤسسة الرسالة، ۱۴۰۶ق.
  • مفید، محمد بن محمد بن نعمان، الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، بیروت،‌ دار المفید، ۱۴۱۴ق.