محمد بن اورمه قمی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | محمد |
| کنیه | ابوجعفر |
| لقب | قمی |
| تولد | قرن دوم |
| وفات | تا سال ۲۴۷ در قید حیات |
| مذهب | امامیه |
| صحابی | امام رضا و امام هادی |
| اطلاعات حدیثی | |
| اعتبار | متهم به غلو اما علی التحقیق ثقه |
| تألیفات | الرد علی غلاة. فقهی عقیدتی و ... |
ابوجعفر محمد بن اُوْرَمَه قمی، راوی قرن دوم هجری از اصحاب امام رضا(ع) که دوران امامت امام هادی(ع) را نیز درک کرده است. در کتب روایی شیعه، به خصوص کافی، از او روایاتی نقل شده است.
وی کتابهای متعددی در موضوعات مختلف، به خصوص فقه، تألیف کرده بود که مورد تأیید برخی عالمان قرار داشت. برخی علمای علم رجال محمد بن اورمه را به غلو در عقیده متهم کردهاند؛ در مقابل، برخی این اتهام را نادرست دانسته و گروهی دیگر در این مسئله توقف کرده، دیدگاه قطعی بیان نکردهاند.
تاریخ وفات او نیز دقیق معلوم نیست اما از روایت ابناورمه در مورد مرگ متوکل معلوم میشود که او تا سال ۲۴۷ق زنده بوده است.
معرفی
ابوجعفر محمد بن اورمه قمی، از یاران امام رضا(ع) بود.[۱] طبق گزارش برخی محققان، از توقیع امام هادی(ع) درباره ابناورمه صادر شده، استفاده میشود که وی امام هادی(ع) را نیز درک کرده است. پس میتوان گفت که وی در اواخر قرن دوم هجری متولد شده است.[۲]
تاریخ دقیق وفات وی معلوم نیست، ولی از روایت ابناورمه درباره کشتهشدن متوکل که در «کشف الغمه» آمده، معلوم میشود که وی تا سال ۲۴۷ق (سالمرگ متوکل عباسی) زنده بوده است.[۳]
اعتبار راوی
در منابع رجالی دربارهٔ وثاقت یا ضعف محمد بن اورمه سه دیدگاه وجود دارد:
- شیخ طوسی[۴] و شیخ صدوق، روایات او را ضعیف میدانند و او را متهم به غلو کردهاند، بهویژه آن دسته از احادیثی را که بیواسطه نقل کرده است.[۵] برخی پژوهشگران این ارزیابی را به سبب نقل بیشتر روایات او از راویان مشکوک یا متهم به غلو میدانند.[۶]
- در مقابل، گزارشهایی در رد اتهام غلو وجود دارد: عدم اقدام به قتل او توسط برخی قمییّن با پی بردن به اشتباهشان در مورد تهمت غلو به او، صدور توقیع امام هادی(ع) در بیگناهی ابناورمه، نگارش کتابی در ردّ غلوکنندگان توسط او.[۷] گفتوگوی وی با زندانبان امام هادی(ع) نیز که در کشف الغمه آمده است،[۸] شاهدی بر سلامت اعتقادی اوست.[۹] همچنین گروهی از علمای رجال همچون ابنغضائری[۱۰]، مامقانی[۱۱] و خویی[۱۲]، او را موثق دانسته و تهمت غلو را نادرست شمردهاند.
- در نهایت، علامه حلی در پذیرش یا رد احادیث او توقف کرده است.[۱۳]
تألیفات
ابناورمه کتابهای متعددی در زمینههای مختلف فقهی و عقیدتی تألیف کرده است که نجاشی در رجال خود آنها را ذکر کرده است. موضوعاتی همچون وضو، صلوة، صیام، دعا، زهد، ما نزل من القرآن فی امیر المؤمنین(ع) و از همه مهمتر «الرّدّ علی الغلاة».[۱۴] نجاشی همه کتب وی را صحیح میداند مگر کتابی که در تفسیر باطن است.[۱۵]
پانویس
- ↑ طوسی، رجال الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۳۶۷.
- ↑ ربانی صالح آبادی، «محمد بن اورمه»، ص۱۲۳.
- ↑ ربانی صالح آبادی، «محمد بن اورمه»، ص۱۳۰.
- ↑ طوسی، رجال، ۱۳۷۳ش، ص۴۴۸،
- ↑ طوسی، فهرست، ۱۴۲۰ق، ص۴۰۷.
- ↑ جستارهایی در مدرسه کلامی قم، جمعی از پژوهشگران، ص۳۲.
- ↑ نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۲۲۹.
- ↑ اربلی، کشف الغمة، ۱۳۸۱ق، ج۲، ص۳۹۴.
- ↑ ربانی صالح آبادی، «محمد بن اورمه» ص۱۲۸.
- ↑ ابن غضائری، الرجال، ۱۳۶۴ش، ص۹۳.
- ↑ مامقانی، تنقیح المقال، ۱۳۵۱ق، ج۷، ص۳۱.
- ↑ خوئی، معجم رجال الحدیث، ۱۳۶۹ش، ج۱۵، ص۱۱۷ و۱۱۸.
- ↑ علامه حلی، خلاصة الاقوال، ۱۴۱۷ق، ص۳۹۸.
- ↑ نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۲۲۹ و۲۳۰.
- ↑ نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۲۲۹.
منابع
- آقابزرگ تهرانی،محمدمحسن، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، قم، اسماعیلیان و کتابخانه اسلامیه تهران، ۱۴۰۸ق.
- ابن غضائری، احمد بن حسین، الرجال(لابن الغضائری)، قم، دارالحدیث، چاپ اول، ۱۳۶۴ش.
- اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة( ط- القدیمة)، تبریز، بنیهاشمی، چاپ اول، ۱۳۸۱ق.
- علامة حلی، أبی منصور الحسن بن یوسف بن المطهر الاسدی، خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، قم، نشرالفقاهه، چاپ اول، ۱۴۱۷ق.
- موسوی خوئی، سید ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، قم، مركز نشر آثار شيعه، ۱۳۶۹ش.
- جمعی از پژوهشگران؛ زیر نظر محمدتقی سبحانی، جستارهایی در مدرسه کلامی قم، قم، انتشارات دارالحدیث، چاپ اول، ۱۳۹۵ش.
- حلی، حسن بن علیّ بن داود، الرجال( لابن داود)، تهران، دانشگاه تهران، چاپ اول، ۱۳۴۲ش.
- ربانی صالح آبادی، ابوالحسن، مقاله «محمد بن اورمه»[۱] پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج : ۱۳۸۹/۰۱/۳۱، تاریخ بازدید: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ش.
- طوسی، محمد بن الحسن، رجال الطوسی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجامعة المدرسین، چاپ سوم، ۱۳۷۳ش.
- طوسی، محمد بن الحسن، فهرست کتب الشیعة و أصولهم و أسماء المصنّفین و أصحاب الأصول( ط- الحدیثة)، قم، مکتبة المحقق الطباطبائی، چاپ اول، ۱۴۲۰ق.
- مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، قم، موسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث، ۱۳۸۱ش.
- نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجامعة المدرسین، چاپ ششم، ۱۳۶۵ش.