ابن‌ ابی‌الخطاب

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
ابن ابی الخطاب
اطلاعات یاران امامان
نام کامل: محمد بن حسین بن ابی‌الخطاب زید زَیّات همدانی کوفی
خویشاوندان
سرشناس:
عبدالعزیز بن المهتدی بن محمد بن عبدالعزیز الاشعری القمی
وفات: ۲۶۲ق
از یاران: امام جواد (ع)امام هادی(ع)امام عسکری(ع)
آثار: کتاب التوحید • کتاب المعرفة و البداء• کتاب الرد علی اهل القدر • کتاب الامامة • کتاب اللؤلؤة• کتاب وصایا الائمة علیهم السّلام • کتاب النّوادر

محمد بن حسین بن ابی‌الخطاب زید زَیّات همدانی کوفی معروف به اِبْن اَبی‌الْخَطّاب ۲۶۲قمحدّث ایرانی راوی شیعی است. وی از اصحاب سه تن از امامان شیعه به شمار می‌آید.

نام و نسب

او از نوادگان عبدالعزیز بن المهتدی بن محمد بن عبدالعزیز الاشعری القمی است.[۱]

کلینی (د ۳۲۸ یا ۳۲۹ق) نام او را در مواضع مختلف از اصول کافی "محمد بن الحسین " و ابن قولویه[۲] "محمد بن الحسین بن ابی الخطاب " آورده‌اند.

نجاشی نام و عنوان و کنیه او و پدرش و نیز نسبت وی را بدین گونه یاد کرده است: "محمد بن الحسین بن ابی الخطاب ابوجعفر الزَّیات الهمدانی"[۳]

علامه حلّی نیز نام او را به همین صورت آورده جز اینکه ظاهراً به اشتباه به جای "الحسین "، "ابی الحسین " آورده است[۴] اما آنچه عموم مؤلفان متقدم و متأخر بر آن تأکید کرده‌اند، نوشته نجاشی است.

مصاحبت سه امام

به نوشته مامقانی وی از اصحاب امام جواد(ع)، امام هادی(ع) و امام حسن عسکری(ع)، بوده است و سلسله روات وی گاه با سه واسطه و‌ گاه با شش واسطه به امامان پیشین شیعه و سرانجام به امیرالمومنین علی(ع) می‌رسد.[۵]

وثاقت

نجاشی روایات او را مورد اعتماد می‌داند و در پی اسم و عنوان او می‌افزاید: از اجلّه محدّثان شیعه، کثیر الروایه، ثقه و سرشناس و دارای تصانیف نیکو بود.[۶]

طول عمر

به ملاحظه کثرت روایات و احادیث وی و درک حضور سه امام شیعه، در پاره‌ای از منابع، وی را از سالخوردگان عصر خود به شمار آورده‌اند.[۷] آقابزرگ تهرانی طول عمر ابن ابی الخطاب را حدود یکصد سال می‌داند.[۸]

آثار

نجاشی این آثار را به وی نسبت داده است:

  1. کتاب التوحید
  2. کتاب المعرفة و البداء
  3. کتاب الرد علی اهل القدر
  4. کتاب الامامة
  5. کتاب اللؤلؤة
  6. کتاب وصایا الائمة علیهم السّلام
  7. کتاب النّوادر.[۹]

از خود ابن ابی الخطاب روایت شده که تألیفات دیگری نیز داشته است.[۱۰]

پانویس

  1. طوسی، الفهرست، ص۱۸۳.
  2. ابن قولویه، کامل الزیارات، ص۳۷.
  3. نجاشی، رجال، ص۲۳۶.
  4. حلی، کتاب الرجال، ص۲۸۵.
  5. مامقانی، تتقیح المقال، ص۱۰۶
  6. نجاشی، رجال، ص۲۳۶.
  7. مامقانی، تتقیح المقال، ص۱۰۶
  8. آقابزرگ، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۲، ص۳۳۴.
  9. نجاشی، رجال، ص۲۳۶.
  10. خویی، معجم رجال الحدیث، ج۱۵، ص۲۹۱.

منابع

  • آقابزرگ، الذریعة الی تصانیف الشیعة، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت، ۱۴۰۳ق.
  • ابن قولویه، جعفر، کامل الزیارات ، به کوشش عبدالحسین امینی تبریزی، نجف، ۱۳۵۶ق /۱۹۳۷م.
  • حلی، حسن، کتاب الرجال ، به کوشش جلال الدین حسینی ارموی، تهران، ۱۳۴۲ش.
  • خویی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث ، بیروت، ۱۴۰۳ق /۱۹۸۳م.
  • طوسی، محمد، الفهرست ، به کوشش محمود رامیار، مشهد، ۱۳۵۱ش.
  • کلینی، محمد، اصول کافی ، به کوشش علی اکبر غفاری، بیروت، ۱۴۰۱ق /۱۹۸۱م.
  • مامقانی، عبدالله، تتقیح المقال ، نجف، ۱۳۵۰ق /۱۹۳۱م.
  • نجاشی، احمد، رجال ، بمبئی، ۱۳۱۷ق.

پیوند به بیرون