حزب (قرآن)

مقاله نامزد خوبیدگی
از ویکی شیعه
(تغییرمسیر از حزب قرآن)

حِزب از واحدهای تقسیم قرآن است.[۱] هر جزء قرآن به چند حزب تقسیم می‌شود.[۲] در برخی از قرآن‌ها، هر جزء به دو حزب تقسیم شده[۳] که طبق این تقسیم، قرآن دارای ۶۰ حزب خواهد بود.[۴] برخی دیگر هر جزء را به چهار حزب تقسیم کرده‌اند که بر اساس آن، قرآن دارای ۱۲۰ حزب خواهد بود.[۵] همچنین هر حزب به چهار قسمت تقسیم می‌شود كه هر قسمت آن، رُبع نامیده می‌شود.[۶] این تقسیم‌بندی بر اساس آیات انجام شده است.[۷] بنا بر روایتی که برخی از منابع حدیثی اهل‌سنت از عُمَر بن خَطّاب نقل شده اصطلاح حزب در زمان پیامبر(ص) و در تعابیر او بوده است و مسمانان هر روز یک حزب از قرآن می‌خواندند. البته در این روایت به مقدار حزب اشاره‌ای نشده است.[۸]

نشانه شروع یک حزب در قرآن

در برخی کشورها همچون ایران هر حزب قرآن جداگانه چاپ می‌شود به مجموع این چاپ‌ها قرآن صد و بیست پاره می‌گویند. از این قرآن‌ها در مراسم ترحیم استفاده می‌شود.[۹] البته سید محمدحسین تهرانی (درگذشت: ۱۴۱۶ق) با پخش قرآن به صورت جزوه در مجالس ختم مخالف بود. او رواج این روش را از زمان یزید بن معاویه می‌دانست و بر این باور بود که در مجالس ختم، باید از قرآن کامل استفاده شود.[۱۰]

هدف از تقسیم قرآن به جزءها و حزب‌های مختلف، ترغیب قاری به تلاوت بیشتر[۱۱] و سهولت در حفظ[۱۲] و آموزش قرآن دانسته شده است.[۱۳] ایده تقسیم قرآن به جزء و حزب، به مأمون عباسی (درگذشت: ۲۱۸ق) نسبت داده شده؛ اگرچه برخی آن را به حَجّاج بن یوسف ثَقَفی (درگذشت: ۹۵ق) منتسب کرده‌اند.[۱۴] از معایب تقسیم قرآن به جزء و حزب، پایان یافتن تلاوت در اثنای کلام و یا آغاز تلاوت از میانه مطلب عنوان شده است.[۱۵]

به گفته نویسنده کتاب الزیاده و الاحسان فی علوم القرآن، صحابه پیامبر(ص) برای ختم قرآن در یک هفته، آن را به هفت قسمت تقسیم کرده بودند که به هر قسمت آن یک حزب می‌گفتند.[۱۶] این تقسیم بر اساس سوره‌ها انجام شده بود.[۱۷] طبق این نوع تقسیم، حزب اول، شامل سه سوره اول قرآن (با صرف نظر از سوره حمد) می‌شد. حزب دوم پنج سوره بعد، حزب سوم هفت سوره بعد، حزب چهارم نُه سوره بعد، حزب پنجم یازده سوره بعد، حزب ششم سیزده سوره بعد و حزب هفتم که آن را حزب مُفَصَّل می‌نامیدند، مابقی سوره‌ها (از سوره ق تا آخر قرآن) را شامل می‌شد.[۱۸] تقسیم‌بندی هفت‌گانه‌های دیگری نیز از برخی صحابه نقل شده است.[۱۹] به همین مناسبت گفته می‌شود هر بخش از قرآن که شخص خود را ملزم به قرائت آن می‌کند، حزب نامیده می‌شود.[۲۰]

حزب‌های قرآن
شماره حزب جز - حزب از ابتدای آیه تا انتهای آیه
۱ ۱ - ۱ آیه ۱ سوره حمد آیه ۴۳ سوره بقره
۲ ۱ - ۲ آیه ۴۴ سوره بقره آیه ۷۴ سوره بقره
۳ ۱ - ۳ آیه ۷۵ سوره بقره آیه ۱۰۵ سوره بقره
۴ ۱ - ۴ آیه ۱۰۶ سوره بقره آیه ۱۴۱ سوره بقره
۵ ۲ - ۱ آیه ۱۴۲ سوره بقره آیه ۱۷۶ سوره بقره
۶ ۲ - ۲ آیه ۱۷۷ سوره بقره آیه ۲۰۲ سوره بقره
۷ ۲ - ۳ آیه ۲۰۳ سوره بقره آیه ۲۳۲ سوره بقره
۸ ۲ - ۴ آیه ۲۳۳ سوره بقره آیه ۲۵۲ سوره بقره
۹ ۳ - ۱ آیه ۲۵۳ سوره بقره آیه ۲۷۱ سوره بقره
۱۰ ۳ -۲ آیه ۲۷۲ سوره بقره آیه ۱۴ سوره آل‌عمران
۱۱ ۳ - ۳ آیه ۱۵ سوره آل‌عمران آیه ۵۱ سوره آل‌عمران
۱۲ ۳ - ۴ آیه ۵۲ سوره آل‌عمران آیه ۹۲ سوره آل‌عمران
۱۳ ۴ - ۱ آیه ۹۳ سوره آل‌عمران آیه ۱۳۲ سوره آل‌عمران
۱۴ ۴ -۲ آیه ۱۳۳ سوره آل‌عمران آیه ۱۷۰ سوره آل‌عمران
۱۵ ۴ -۳ آیه ۱۷۱ سوره آل‌عمران آیه ۲۰۰ سوره آل‌عمران
۱۶ ۴ -۴ آیه ۱ سوره نساء آیه ۲۳ سوره نساء
۱۷ ۵ -۱ آیه ۲۴ سوره نساء آیه ۵۷ سوره نساء
۱۸ ۵ -۲ آیه ۵۸ سوره نساء آیه ۸۷ سوره نساء
۱۹ ۵ -۳ آیه ۸۸ سوره نساء آیه ۱۱۳ سوره نساء
۲۰ ۵ -۴ آیه ۱۱۴ سوره نساء آیه ۱۴۷ سوره نساء
۲۱ ۶ -۱ آیه ۱۴۸ سوره نساء آیه ۱۷۶ سوره نساء
۲۲ ۶ -۲ آیه ۱ سوره مائده آیه ۲۶ سوره مائده
۲۳ ۶ -۳ آیه ۲۷ سوره مائده آیه ۵۰ سوره مائده
۲۴ ۶ -۴ آیه ۵۱ سوره مائده آیه ۸۱ سوره مائده
۲۵ ۷ -۱ آیه ۸۲ سوره مائده آیه ۱۰۸ سوره مائده
۲۶ ۷ -۲ آیه ۱۰۹ سوره مائده آیه ۳۵ سوره انعام
۲۷ ۷ -۳ آیه ۳۶ سوره انعام آیه ۷۳ سوره انعام
۲۸ ۷ -۴ آیه ۷۴ سوره انعام آیه ۱۱۰ سوره انعام
۲۹ ۸ -۱ آیه ۱۱۱ سوره انعام آیه ۱۴۰ سوره انعام
۳۰ ۸ -۲ آیه ۱۴۱ سوره انعام آیه ۱۶۵ سوره انعام
۳۱ ۸ -۳ آیه ۱ سوره اعراف آیه ۴۶ سوره اعراف
۳۲ ۸ -۴ آیه ۴۷ سوره اعراف آیه ۸۷ سوره اعراف
۳۳ ۹ -۱ آیه ۸۸ سوره اعراف آیه ۱۴۱ سوره اعراف
۳۴ ۹ -۲ آیه ۱۴۲ سوره اعراف آیه ۱۷۰ سوره اعراف
۳۵ ۹ -۳ آیه ۱۷۱ سوره اعراف آیه ۲۰۶ سوره اعراف
۳۶ ۹ -۴ آیه ۱ سوره انفال آیه ۴۰ سوره انفال
۳۷ ۱۰ -۱ آیه ۴۱ سوره انفال آیه ۷۵ سوره انفال
۳۸ ۱۰ -۲ آیه ۱ سوره توبه آیه ۳۳ سوره توبه
۳۹ ۱۰ -۳ آیه ۳۴ سوره توبه آیه ۵۹ سوره توبه
۴۰ ۱۰ -۴ آیه ۶۰ سوره توبه آیه ۹۲ سوره توبه
۴۱ ۱۱ -۱ آیه ۹۳ سوره توبه آیه ۱۲۱ سوره توبه
۴۲ ۱۱ -۲ آیه ۱۲۲ سوره توبه آیه ۲۵ سوره یونس
۴۳ ۱۱ -۳ آیه ۲۶ سوره یونس آیه ۷۰ سوره یونس
۴۴ ۱۱ -۴ آیه ۷۱ سوره یونس آیه ۵ سوره هود
۴۵ ۱۲ -۱ آیه ۶ سوره هود آیه ۴۰ سوره هود
۴۶ ۱۲ -۲ آیه ۴۱ سوره هود آیه ۸۳ سوره هود
۴۷ ۱۲ -۳ آیه ۸۴ سوره هود آیه ۶ سوره یوسف
۴۸ ۱۲ -۴ آیه ۷ سوره یوسف آیه ۵۲ سوره یوسف
۴۹ ۱۳ -۱ آیه ۵۳ سوره یوسف آیه ۱۰۰ سوره یوسف
۵۰ ۱۳ -۲ آیه ۱۰۱ سوره یوسف آیه ۱۸ سوره رعد
۵۱ ۱۳ -۳ آیه ۱۹ سوره رعد آیه ۹ سوره ابراهیم
۵۲ ۱۳ -۴ آیه ۱۰ سوره ابراهیم آیه ۵۲ سوره ابراهیم
۵۳ ۱۴ -۱ آیه ۱ سوره حجر آیه ۹۹ سوره حجر
۵۴ ۱۴ -۲ آیه ۱ سوره نحل آیه ۵۰ سوره نحل
۵۵ ۱۴ -۳ آیه ۵۱ سوره نحل آیه ۸۹ سوره نحل
۵۶ ۱۴ -۴ آیه ۹۰ سوره نحل آیه ۱۲۸ سوره نحل
۵۷ ۱۵ -۱ آیه ۱ سوره اسراء آیه ۴۹ سوره اسراء
۵۸ ۱۵ -۲ آیه ۵۰ سوره اسراء آیه ۹۸ سوره اسراء
۵۹ ۱۵ -۳ آیه ۹۹ سوره اسراء آیه ۳۱ سوره کهف
۶۰ ۱۵ -۴ آیه آیه ۳۲ سوره کهف آیه ۷۴ سوره کهف
۶۱ ۱۶ -۱ آیه ۷۵ سوره کهف آیه ۲۱ سوره مریم
۶۲ ۱۶ -۲ آیه ۲۲ سوره مریم آیه ۹۸ سوره مریم
۶۳ ۱۶ -۳ آیه ۱ سوره طه آیه ۸۲ سوره طه
۶۴ ۱۶ -۴ آیه ۸۳ سوره طه آیه ۱۳۵ سوره طه
۶۵ ۱۷ -۱ آیه ۱ سوره انبیاء آیه ۵۰ سوره انبیاء
۶۶ ۱۷ -۲ آیه ۵۱ سوره انبیاء آیه ۱۱۲ سوره انبیاء
۶۷ ۱۷ -۳ آیه ۱ سوره حج آیه ۳۷ سوره حج
۶۸ ۱۷ -۴ آیه ۳۸ سوره حج آیه ۷۸ سوره حج
۶۹ ۱۸ -۱ آیه ۱ سوره مؤمنون آیه ۷۴ سوره مؤمنون
۷۰ ۱۸ -۲ آیه ۷۵ سوره مؤمنون آیه ۲۰ سوره نور
۷۱ ۱۸ -۳ آیه ۲۱ سوره نور آیه ۵۲ سوره نور
۷۲ ۱۸ -۴ آیه ۵۳ سوره نور آیه ۲۰ سوره فرقان
۷۳ ۱۹ -۱ آیه ۲۱ سوره فرقان آیه ۷۷ سوره فرقان
۷۴ ۱۹ -۲ آیه ۱ سوره شعراء آیه ۱۱۰ سوره شعراء
۷۵ ۱۹ -۳ آیه ۱۱۱ سوره شعراء آیه ۲۲۷ سوره شعراء
۷۶ ۱۹ -۴ آیه ۱ سوره نمل آیه ۵۵ سوره نمل
۷۷ ۲۰ -۱ آیه ۵۶ سوره نمل آیه ۱۱ سوره قصص
۷۸ ۲۰ -۲ آیه ۱۲ سوره قصص آیه ۵۰ سوره قصص
۷۹ ۲۰ -۳ آیه ۵۱ سوره قصص آیه ۸۸ سوره قصص
۸۰ ۲۰ -۴ آیه ۱ سوره عنکبوت آیه ۴۵ سوره عنکبوت
۸۱ ۲۱ -۱ آیه ۴۶ سوره عنکبوت آیه ۳۰ سوره روم
۸۲ ۲۱ -۲ آیه ۳۱ سوره روم آیه ۲۱ سوره لقمان
۸۳ ۲۱ -۳ آیه ۲۲ سوره لقمان آیه ۳۰ سوره سجده
۸۴ ۲۱ -۴ آیه ۱ سوره احزاب آیه ۳۰ سوره احزاب
۸۵ ۲۲ -۱ آیه ۳۱ سوره احزاب آیه ۵۹ سوره احزاب
۸۶ ۲۲ -۲ آیه ۶۰ سوره احزاب آیه ۲۳ سوره سبأ
۸۷ ۲۲ -۳ آیه ۲۴ سوره سبأ آیه ۱۴ سوره فاطر
۸۸ ۲۲ -۴ آیه ۱۵ سوره فاطر آیه ۲۷ سوره یس
۸۹ ۲۳ -۱ آیه ۲۸ سوره یس آیه ۲۱ سوره صافات
۹۰ ۲۳ -۲ آیه ۲۲ سوره صافات آیه ۱۴۴ سوره صافات
۹۱ ۲۳ -۳ آیه ۱۴۵ سوره صافات آیه ۵۱ سوره ص
۹۲ ۲۳ -۴ آیه ۵۲ سوره ص آیه ۳۱ سوره زمر
۹۳ ۲۴ -۱ آیه ۳۲ سوره زمر آیه ۷۵ سوره زمر
۹۴ ۲۴ -۲ آیه ۱ سوره غافر آیه ۴۰ سوره غافر
۹۵ ۲۴ -۳ آیه ۴۱ سوره غافر آیه ۸ سوره فصلت
۹۶ ۲۴ -۴ آیه ۹ سوره فصلت آیه ۴۶ سوره فصلت
۹۷ ۲۵ -۱ آیه ۴۷ سوره فصلت آیه ۲۶ سوره شوری
۹۸ ۲۵ -۲ آیه ۲۷ سوره شوری آیه ۲۳ سوره زخرف
۹۹ ۲۵ -۳ آیه ۲۴ سوره زخرف آیه ۱۶ سوره دخان
۱۰۰ ۲۵ -۴ آیه ۱۷ سوره دخان آیه ۳۷ جاثیه
۱۰۱ ۲۶ -۱ آیه ۱ سوره احقاف آیه ۹ سوره محمد
۱۰۲ ۲۶ -۲ آیه ۱۰ سوره محمد آیه ۱۷ سوره فتح
۱۰۳ ۲۶ -۳ آیه ۱۸ سوره فتح آیه ۱۳ سوره حجرات
۱۰۴ ۲۶ -۴ آیه ۱۴ سوره حجرات آیه ۳۰ سوره ذاریات
۱۰۵ ۲۷ -۱ آیه ۳۱ سوره ذاریات آیه ۲۵ سوره نجم
۱۰۶ ۲۷ -۲ آیه ۲۶ سوره نجم آیه ۵۵ سوره قمر
۱۰۷ ۲۷ -۳ آیه ۱ سوره الرحمن آیه ۷۴ سوره واقعه
۱۰۸ ۲۷ -۴ آیه ۷۵ سوره واقعه آیه ۲۹ سوره حدید
۱۰۹ ۲۸ -۱ آیه ۱ سوره مجادله آیه ۱۰ سوره حشر
۱۱۰ ۲۸ -۲ آیه ۱۱ سوره حشر آیه ۱۴ سوره صف
۱۱۱ ۲۸ -۳ آیه ۱ سوره جمعه آیه ۱۸ سوره تغابن
۱۱۲ ۲۸ -۴ آیه ۱ سوره طلاق آیه ۱۲ سوره تحریم
۱۱۳ ۲۹ -۱ آیه ۱ سوره ملک آیه ۵۲ سوره قلم
۱۱۴ ۲۹ -۲ آیه ۱ سوره حاقه آیه ۲۸ سوره نوح
۱۱۵ ۲۹ -۳ آیه ۱ سوره جن آیه ۵۶ سوره مدثر
۱۱۶ ۲۹ -۴ آیه ۱ سوره قیامت آیه ۵۰ سوره مرسلات
۱۱۷ ۳۰ -۱ آیه ۱ سوره نبأ آیه ۲۹ سوره تکویر
۱۱۸ ۳۰ -۲ آیه ۱ سوره انفطار آیه ۱۷ سوره طارق
۱۱۹ ۳۰ -۳ آیه ۱ سوره اعلی آیه ۱۱ سوره ضحی
۱۲۰ ۳۰ -۴ آیه ۱ سوره شرح آیه ۶ سوره ناس

پانویس

  1. طیار، المحرر فی علوم القرآن، ۱۴۲۹ق، ص۲۴۹.
  2. صالح، مباحث فی علوم القرآن، ۱۳۷۲ش، ص۹۷.
  3. زرقانی، مناهل العرفان، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۴۰۳.
  4. جرمی، معجم علوم القرآن، ۱۴۲۲ق، ص۱۴.
  5. مستفید، تقسیمات قرآنی، ۱۳۸۴ش، ص۴۱.
  6. زرقانی، مناهل العرفان، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۴۰۳.
  7. دخیل، اقراء القران الکریم، ۱۴۲۹ق، ص۱۲۰-۱۲۱.
  8. مالک، الموطا، ۱۴۲۵ق، ج۲، ص۲۸۰.
  9. دهخدا، لغعت‌نامه، ذیل واژه صدو بیست پاره.
  10. «دیدگاه علاّمه طهرانی نسبت به برگزاری محافل جشن و عروسی و ترحیم»، مکتب وحی.
  11. سیوطی، الاتقان فی علوم القرآن، ۱۳۹۴ق، ج۱، ص۲۲۲؛ مصری، فقه قراءة القرآن، ۱۴۱۸ق، ص۱۵.
  12. خضیری، تفسیر التابعین، ۱۴۲۰ق، ج۲، ص۱۱۴۵.
  13. مستفید، تقسیمات قرآنی، ۱۳۸۴ش، ص۴۱.
  14. معرفت، التمهید، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۳۶۰.
  15. طیار، المحرر فی علوم القرآن، ۱۴۲۹ق، ص۲۴۹.
  16. عقیله، الزیاده و الاحسان، ۱۴۲۷ق، ج۲، ص۲۵۳.
  17. دخیل، اقراء القران الکریم، ۱۴۲۹ق، ص۱۲۰-۱۲۱.
  18. حداد، التجدید فی الاتقان و التجوید، ۱۴۲۴ق، ص۶۵.
  19. مستفید، تقسیمات قرآنی، ۱۳۸۴ش، ص۳۰-۳۲.
  20. مجیدی، اذهاب الحزن، دار الایمان، ص۴۲۹.

منابع

  • جرمی، ابراهیم، معجم علوم القرآن، دمشق، دار القلم، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
  • حداد، محمد بن علی، التجدید فی الاتقان و التجوید، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۴ق.
  • خضیری، محمد بن عبدالله، تفسیر التابعین، ریاض، دار الوطن للنشر، ۱۴۲۰ق.
  • دخیل، عبدالله، اقراء القرآن الکریم، جده، مرکز الدراسات و المعلومات القرآنیه بمعهد الامام الشاطبی، ۱۴۲۹ق.
  • دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامه.
  • «دیدگاه علاّمه طهرانی نسبت به برگزاری محافل جشن و عروسی و ترحیم»، مکتب وحی، بازدید: ۹ آبان ۱۴۰۲ش.
  • زرقانی، محمد عبدالعظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۴ق.
  • سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، المحقق: محمد أبو الفضل إبراهيم، الناشر: الهيئة المصرية العامة للكتاب، الطبعة: ۱۳۹۴ق ۱۹۷۴ مو
  • صالح، صبحی، مباحث فی علوم القرآن، قم، الشریف الرضی، ۱۳۷۲ش.
  • طیار، مساعد بن سلیمان، المحرر فی علوم القرآن، جده، مرکز الدراسات و المعلومات القرآنیه بمعهد الامام الشاطبی، چاپ دوم، ۱۴۲۹ق.
  • عقیله، محمد بن احمد، الزیاده و الاحسان فی علوم القرآن، شارقه، مرکز پژوهش‌ها و مطالعات دانشگاه شارقه، چاپ اول، ۱۴۲۷ق.
  • فاضل موحدی لنکرانی، محمد، مقدمات بنیادین علم تفسیر، تهران، بنیاد قرآن، ۱۳۸۱ش.
  • مالک بن انس، الموطا، تحقیق: محمد مصطفی الأعظمی، مؤسسة زاید بن سلطان آل نهیان للأعمال الخیریة والإنسانیة - أبوظبی - الإمارات، چاپ اول، ۱۴۲۵ق.
  • مجیدی، عبدالسلام، اذهاب الحزن و شفاء الصدر السقیم، اسکندریه، دار الایمان، بی‌تا.
  • مستفید، محمدرضا، تقسیمات قرآنی و سور مکی و مدنی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۴ش.
  • مصری، سعید، فقه قراءة القرآن، قاهره، مکتبة القدسی، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.
  • معرفت، محمدهادی، التمهید فی علوم القرآن، قم، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید، ۱۳۸۸ش.