ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد (کتاب)

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از ایضاح الفوائد)
پرش به: ناوبری، جستجو
إیضاح الفَوائِد فی شرح مُشکلات القَواعد
کتاب ایضاح الفوائد.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: محمد بن حسن حلی مشهور به فخرالمحققین
موضوع: فقه
زبان: عربی
قطع: وزیری
ناشر: اسماعیلیان
مجموعه: ۴ جلد
نوع رسانه: مکتوب

اِیضاح الفَوائِد فی شرح مُشکلات القَواعد یا ثبات الفوائد فی شرح اشکالات قواعد کتابی به زبان عربی نوشته فخرالمحققین در موضوع فقه است. ایضاح الفوائد، شرحی بر کتاب قواعد الاحکام علامه حلی(پدر فخرالمحققین) است. نگارش این کتاب به دستور علامه حلی بوده و در سال ۷۶۰ق به پایان رسیده است.

به اعتقاد شیخ بهایی این کتاب در فقه بی‌نظیر است. آیت الله مرعشی نجفی نیز بر آن مقدمه نوشته است.

ایضاح الفوائد در چهار جلد منتشر شده است و در آن به موضوعات فقهی مانند طهارت، صلاة، خمس، صوم، حج، جهاد، متاجر، دِین، اَمانات، غصب، اجاره، خلع، ظهار، ایلاء، أیمان، نذر، عهود، کفارات، ذبح، اطعمه و اشربه، حدود و دیه پرداخته شده است.

نویسنده

محمد بن حسن حلی معروف به فخرالمحققین(متوفی۷۷۱ق) از علمای حوزه علمیه حله و فرزند علامه حلی است. وی در زمینه فقه، اصول و کلام آثاری همچون جامع الفوائد، تحصیل النجاة، شرح مبادی‌الاصول و شرح نهج المسترشدین را نوشته است.[۱]

معرفی و اهمیت

ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، در شرح کتاب قواعد الاحکام علامه حلی در چهار جلد به چاپ رسیده است.[۲] ایضاح الفوائد به دستور علامه حلی نوشته شده و به عقیده آقابزرگ تهرانی تا اول کتاب نکاح در زمان حیات علامه نوشته شده است.[۳] فخرالمحقیین نگارش این کتاب را در سال ۷۶۰ق به اتمام رساند.[۴]

شیخ بهایی این کتاب را در بین کتب فقهی استدلالی بی‌همتا دانسته است.[۵] نام این کتاب در ابتدا «ثبات الفوائد فی شرح اشکالات القواعد» بوده که بعدها به «ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد» تغییر یافت.[۶] آیت الله مرعشی نجفی بر این کتاب مقدمه‌ای نوشته است.[۷]

محتوا و ساختار

شیوه نگارش این کتاب براساس دو کلمه قوله(گفته‌است) و أقول (می‌گوییم) بوده و جلد اول و دوم این کتاب شرح جلد اول قواعد و جلد سوم و چهارم، شرح جلد دوم کتاب قواعدالاحکام است.[۸] مباحث مطرح شده در این کتاب بدین شرح است:

جلد اول: طهارت، صلاة، زکات، خمس، صوم، اعتکاف، حج، جهاد، متاجر.[۹]

جلد دوم: دِین، اَمانات، غصب، اجاره، وقوف، قرض، رهن، حجر، ضمان، حواله، کفالت، صلح، ودیعه، عاریه، جعاله، مزارعه، مساقات، شرکت، وکالت، اقرار، وصایا.[۱۰]

جلد سوم: نکاح، خلع، ظهار، ایلاء، لعان، عتق، تدبیر، کتابة، استیلاد.[۱۱]

جلد چهارم: اطعمه و اشربه، فرائض، قضاء، حدود، جنایات و دیات، أیمان، نذر و عهود، کفارات، صید و ذباحه.[۱۲]

نسخ خطی و چاپ

صفحه اول نسخه خطی کتاب ایضاح الفوائد

به گزارش کتاب الذریعه، عبدالسمیع ابن فیاض الاسدی در سال ۸۷۶ق کتاب را به خط خود نوشت. همچنین نسخه خطی دیگر در مشهد، کتابخانه رضوی به خط عبدالله بن علی موجود بوده که در سال ۸۵۳ق نوشته شده است.[۱۳]

این کتاب توسط علی‌پناه اشتهاردی، عبدالرحیم بروجردی و موسوی کرمانی بررسی، تصحیح و با نسخه‌های دیگر مقابله و در سال ۱۳۸۷ش به چاپ رسیده است.[۱۴]

پانویس

  1. سبحانی، موسوعه طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۸، ص۱۹۳؛ حسینی دشتی، معارف و معاریف، ۱۳۷۹ش، ج۷، ص۷۴۶.
  2. فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱.
  3. آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۴۹۶و ۴۹۷.
  4. آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۴۹۶و ۴۹۷.
  5. آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۴۹۶و ۴۹۷.
  6. آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق، ج۵، ص۶.
  7. فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، بخش مقدمه، ص۳.
  8. فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۴.
  9. فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۰-۵۲۳.
  10. فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، ج۲، ص۲-۶۴۸.
  11. فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۲-۶۳۵.
  12. فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، ج۴، ص۲-۷۵۲.
  13. آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۴۹۶و ۴۹۷.
  14. فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، بخش مقدمه، ص۴.

منابع

  • آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن بن علی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، بیروت، دارالأضواء، ۱۴۰۳ق.
  • حسینی دشتی، سید مصطفی، معارف ومعاریف، تهران، موسسه آرایه، ۱۳۷۹ش.
  • سبحانی، جعفر، موسوعه طبقات الفقهاء، قم، موسسة الامام الصادق(ع)، ۱۴۱۸ق.
  • فخرالمحقققین حلی، محمد بن حسن، ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، قم، اسماعیلیان، ۱۳۸۷ش.