آل ابی‌صفیه

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از آل ابی صفیه)
پرش به: ناوبری، جستجو

آلِ ابی‎صَفیه، خاندانی شیعی در کوفه در قرن اول و دوم هجری قمری که راویان متعددی از آن برخاسته‌اند. سرسلسله این خاندان، دینار ابوصَفیه ثُمالی بوده که از وی اطلاعی در دست نیست. ابوحمزه ثمالی، محمد بن ابی حمزه، علی بن ابی حمزه و حسین بن ابی ‎حمزه مشهورترین چهره‎های آل ابی‎صفیه‌اند.

نسب

از سرسلسله این خاندان، دینار ابوصَفیه ثُمالی، اطلاعی در دست نیست. همین اندازه معلوم است که وی در قرن نخست در کوفه می‎زیسته و روشن نیست که آیا مولای آل مُهَلَّب بوده است یا نه، ولی اغلب نویسندگان شیعی این ولاء را بر وی و خاندانش نپسندیده‎اند. نیز نسبت دینار به ثُماله، مورد گفت و گوست. گروهی (مثل صدوق) گفته‎اند او از طایفه بنب ثُعَل بوده و چون این خاندان در جوار ثُماله می‎زیسته‎اند، ناچار از آنان نسبت گرفته‎اند.

مشهورترین چهره‎ها

ابوحمزه ثُمالی

نوشتار اصلی: ابوحمزه ثمالی

وی دوران چهار امام شیعه علی ‎بن ‎الحسین (ع)، محمد بن علی (ع)، جعفر بن ‎محمد (ع) و به گفته برخی، دوره امامت موسی‎ بن ‎جعفر (ع) را درک کرده و از خاصان مورد اعتماد آنان به شمار می‎آمده است.

هر چند شماری از رجال‌شناسانِ اهل سنّت ابوحمزه را «ضعیف» دانسته‎اند [۱] ولی گروهی از اینان از وی حدیث نقل کرده‎اند و از این رو، او از جمله اندک کسانی از راویان شیعه است که اهل سنت نیز بر وی اعتماد کرده‎اند.

در تاریخ مرگ ابوحمزه اختلاف است. بیشتر وفات او را ۱۵۰ق/۷۶۷م نوشته‎اند.

محمد بن‎ابی حمزه

کَشّی و نجاشی او را در شمار ثقات یاد کرده‎اند. برخی او را از اصحاب امام محمدباقر (ع) و برخی از اصحاب امام جعفرصادق (ع) دانسته‎اند. گرچه نام وی در بیش از ۲۰۰ سلسله سند مذکور است، اما چیزی بیش از این از احوال او دانسته نیست. در کتابهای رجالی، شخصی به همین نام، ولی با نسبت تمیمی یاد شده است که برخی از رجال شناسان با احتیاطِ تمام کوشیده‎اند او را بر محمد ثمالی منطبق کنند. [۲]

علی ‎بن‎ابی حمزه

از اصحاب و راویان امام صادق و امام کاظم علیهماالسلام است. او که نماینده مالی امام کاظم بود، پس از شهادت ایشان با انگیزه تصرف در دارایی‌هایی که نزد او جمع شده بود، منکر وفات آن حضرت شدند و او را آخرین امامی معرفی کردند که غیبت گزیده است و مذهب وقف از اینجا آغاز شد.

حسین ابی‎حمزه

درباره او میان نویسندگان و در کتاب‌های رجالی، اختلاف سختی پیدا شده است. اختلاف ظاهراً از آنجا آغاز شده که کَشّی از حسین ‎بن‎ابی حمزه، فرزند ابوحمزه، نام برده و وی را ثقه دانسته است. ولی نَجاشی حسین دیگری را که فرزند حمزه لَیثی دانسته، ذکر کرده و گوید این حمزه داماد ثابت (ابوحمزه) بوده و در نتیجه، این حسین نواده دختری ابوحمزه است نه فرزند او؛ و از این روست که نجاشی [۳] هنگام برشمردن پسران ابوحمزه، از حسین نام نبرده است. از همین جاست که برخی [۴] هر دو تن را شخص واحدی دانسته‎اند. به هر حال، بیشتر احتمال می‎رود که حسین نواده دختری ابوحمزه باشد. وی را از اصحاب امام صادق (ع) و امام باقر (ع) دانسته‎اند و از راویان موثق به شمار آورده‎اند. گفته‎اند که حسن بن محبوب از وی راویاتی نقل کرده است. گروهی نیز،‎گویی به منظور تفکیک میان دو حسین، مرجع ابن‎محبوب را حسین فرزند ابوحمزه دانسته‎اند. مورخان از ۳ تن دیگر از فرزندان ابوحمزه یاد کرده‎اند که در قیام زید بن‎ علی ‎بن‎ حسین (۷۹-۱۲۲ق/۶۹۸-۷۴۰م) ، که به روزگار حکومت هشام‎ بن‎عبد المَلِک روی داد شرکت کرده و به شهادت رسیده‎اند. آنان عبارتند از نوح، منصور و حمزه.

پانویس

  1. امین، ج۴، ص۹-۱۱.
  2. بخصوص نکـ امین، ج۵، ص۴۶۴.
  3. ص ۴۰.
  4. خاصه علّامه حلّی، ص ۲۶۹

منابع

  • آقابزرگ، الذریعه.
  • ابن‎ابی حاتم رازس، محمدبن‎ادریس، الجرح والتعدیل، بیروت، داراحیاءالتراث‎العربی، ۱۳۷۱ق، صص ۴۵۰-۴۵۱.
  • ابن‎حجر عسقلانی، احمدبن‎علی، تهذیب‎التهذیب، بیروت، دارصادر، ۲/۵-۸.
  • ابن‎سعد، محمد، الطبقات‎الکبری، به کوشش احسان عباس، بیروت، دارصادر، ۶/۳۶۴.
  • ابن ‎ندیم، محمدبن‎اسحاق، الفهرست، بیروت، دارالمعرفه، ۱۳۹۸ق، صص ۵۰-۵۱.
  • استرآبادی، محمد، منهج‎المقال، ۱۳۰۴ق، صص ۷۳-۷۴.
  • امین، محسن، اعیان ‎الشیعة، بیروت، دارالتعارف، ۱۴۰۳ق، ۲/۸۹، ۴/۱۲، ۵/۴۶۴.
  • بحرالعلوم، محمد مهدی، رجال (معروف به الفوائدالرجالیه) ، تهران، مکتبه‎الصادق، ۱۳۶۳ش، ۱/۲۵۸-۲۶۳.
  • بغدادی، اسماعیل پاشا، ایضاح‎المکنون، استانبول، ۱۳۶۴ق، ۱/۳۰۴، ۵۶۲، ۲/۳۰۱، ۳۴۷.
  • حلّی، حسن ‎بن ‎یوسف، خلاصه‎الاقوال‎فی‎معرفه‎الرجال، تهران، ۱۳۱۰ق، ص ۲۶.
  • خویی، ابوالقاسم، معجم رجال‎الحدیث، بیروت، ۱۴۰۳ق، ۳/۳۸۱-۳۸۸، ۵/۲۲۵-۲۲۶، ۱۱/۲۳۲، ۱۴/۲۳۷-۲۴۲، ۲۳/۶۶.
  • زرکلی، خیرالدین، الاعلام، بیروت، ج ۲، بی‎تا، ۲/۸۱.
  • صدر، حسن، تأسیس‎ الشیعه، شرکه‎النشر والطباعه‎العراقیه، ۱۳۵۴ق، ص ۳۲۷.
  • طوسی، محمدبن‎حسن، اختیار معرفه‎الرجال، به کوشش حسن مصطفوی، دانشگاه مشهد، ۱۳۴۸ش.
  • همو، الفهرست، به کوشش محمود رامیار، دانشگاه مشهد، ۱۳۵۱ش، صص ۷۱-۷۲.
  • همو، رجال، نجف، المکتبه‎الحیدریه، ۱۳۸۱ق، ص ۳۰۹.
  • غروی حایری، محمدبن‎علی، جامع‎الرواه، بیروت، دارالأضواء، ۱۴۰۳ق، ۱/۱۳۴-۱۳۸، ۲۳۷-۲۳۸.
  • کحاله، عمررضا، معجم‎المؤلفین، بیروت، داراحیاءالتراث‎العربی، ۳/۱۰۰.
  • مامقانی، محمدحسن، تنقیح‎المقال، نجف، مرتضویه، ۱۳۵۲ق، ۱/۱۸۹-۱۹۱، ۳۱۶-۳۱۷، ۳۷۲، ۲/۵۹-۶۰، ۲۶۳.
  • مجلسی، محمدباقر، الوجیزه، تهران، ۱۳۱۰ق، ص ۱۴۷.
  • نجاشی، احمدبن‎علی، رجال، قم، مکتبه‎الداوری، ۱۳۸۹ق، ص ۲۵۴.

پیوند به بیرون