دانش‌نامه اهل‌بیت (کتاب)

دانش‌نامه اهل‌بیت(ع) دانش‌نامه‌ای اختصاصی در موضوع اهل‌بیت(ع) است که به صورت الفبایی و در چارچوب قواعد و ضوابط دانش‌نامه‌ای، به معرفی اهل‌بیت(ع)، معارف و دیگر موضوعات مربوط به ایشان می‌پردازد. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی، تدوین این دانشنامه را در سال ۱۳۹۲ش به پژوهشکده تاریخ و سیره خود واگذار و اولین جلد آن را در سال ۱۴۰۳ش به چاپ رساند. امور علمی و اجرایی این دانش‌نامه را یک گروه علمی با همین نام ذیل پژوهشکده یادشده و به کمک یک شورای علمی و سه کارگروه علمی - اجرایی به عهده دارد.

معرفی

دانش‌نامه اهل‌بیت(ع)، مجموعه مقالاتی درباره تاریخ اهل‌بیت(ع)، معارف، مفاهیم و مصطلحات گوناگون قرآنی، کلامی، اخلاقی، فقهی، سیاسی و اجتماعی و خاندان‌ها، اماکن، کتب، شخصیت‌ها، فرقه‌ها، جریان‌ها، قبایل، آداب و رسوم مربوط به ایشان است که به صورت الفبایی تدوین و نخستین جلد آن در بیش از ۸۰۰ صفحه و دربرگیرنده مداخل حضرت محمد(ص)، امام علی(ع)، حضرت فاطمه(س) و امام حسن(ع) در سال ۱۴۰۳ش به چاپ رسید.

اهداف و سیاست‌ها

دانش‌نامه اهل‌بیت(ع) با اهدافی همچون تبیین مستند شخصیت اهل‌بیت(ع)، بازآرایی تعالیم ایشان با توجه به نیازهای معاصر، زدودن غبار جهل و خرافات از آموزه‌های اهل‌بیت(ع)، تبیین جایگاه ایشان در علوم، پاسخگویی روشمند و علمی به سوالات و شبهات مطرح شده درباره اهل‌بیت(ع)، سیاستِ محورْ قراردادنِ اهل‌بیت(ع) را در تقریب و وحدت اسلامی دنبال می‌کند.

ویژگی‌های دانش‌نامه اهل‌بیت(ع)

از مهم‌ترین ویژگی‌‌های دانش‌نامه اهل‌بیت(ع) می‌توان به تنظیم و ارائه به صورت الفبایی، ایجاد شبکه‌ای از اطلاعات موجود در هر موضوع، تلاش برای حفظ قلمرو موضوعی هر مقاله و پرهیز از خروج موضوعی، امکان تکمیل مطالب هر مقاله در ویراست‌های بعدی، استنادسازی همه مطالب ارائه‌شده و نیز استناد به منابع دست اول، بررسی تطور موضوع و گزارش مستند از دانش انبوه تولیدشده در هر موضوع، دسته‌بندی اطلاعات موجود در هر موضوع، پرهیز از زیاده‌نویسی‌های بیهوده در عین جامعیت و غنای محتوا، امکان نوآوری و تحلیل جدید برای مولف، مرجع‌بودن برای پژوهشگران و اهل فضل و دانش به علت سهولت و سرعت دسترسی به اطلاعات مورد نیاز خود و آگاهی مخاطبان از منابع دست اول و تک‌نگاشته‌های مهم در هر موضوع اشاره کرد.

از جمله ویژگی‌های شکلی این دانش‌نامه نیز قطع وزیری، ارجاعات به صورت پاورقی، معرفی مداخل مرتبط در ابتدا و پیشینه تحقیق در انتهای هر مدخل و قراردادن مداخل ۱۴ معصوم(ع) خارج از ترتیب الفبایی و در سه جلد نخست است.

سازمان علمی و اجرایی

دانش‌نامه اهل‌بیت(ع) در قالب یک گروه ویژه ذیل پژوهشکده تاریخ و سیره اهل‌بیت(ع) از پژوهشکده‌های پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی در سال ۱۳۹۲ش تاسیس شد.

سیاست‌گذاری‌ها، گزینش و تایید نهایی مداخل دانش‌نامه اهل‌بیت(ع) بر عهده شورای علمی دانش‌نامه و رئیس این شورا، همزمان مدیر گروه دانش‌نامه است که یک مدیر اجرایی با پست همزمان دبیری شورای علمی او را یاری می‌دهد.

سه کارگروه «تاریخ و سیره»، «کلام و اندیشه سیاسی و اجتماعی» و «فقه و اخلاق» که هر کارگروه دارای یک مدیر، یک کارشناس و چند عضو است، فرایند واگذاری، نظارت، ارزیابی و تایید مداخل تالیف‌شده را عهده‌دار هستند. دانش‌نامه اهل‌بیت(ع) دارای پایگاهی اینترنتی است که فهرست مدخل‌ها، تحقیقات مرتبط و اخبار دانش‌نامه را پوشش می‌دهد.