میر محمدصالح خاتون‌آبادی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

میر محمد صالح خاتون آبادی (۱۰۵۸ق ۱۱۲۶ق) فقیه، محدّث امامی قرن یازدهم و دوازدهم، شاگرد و داماد محمد باقر مجلسی است. پس از درگذشت مجلسی امام جمعه و شیخ الاسلام اصفهان شد.

ولادت و درگذشت

میر محمدصالح فرزند عبدالواسع در ۱۰۵۸ق در خانواده‌ای مشهور در اصفهان به دنیا آمد.

سال وفاتِ میر محمدصالح خاتون آبادی، در برخی منابع[۱]۱۱۱۶ق ذکر شده، اما در تتمیم وقایع السنین و الاعوام، در ذکر رویدادهای سال‌های ۱۱۲۴ق تا ۱۱۲۶ق از او نام برده شده[۲] و بنابراین به نظر می‌رسد که تاریخ وفات او ۱۱۲۶ق است و سال فوت میر اسماعیل خاتون آبادی، از عموزادگان او، ۱۱۱۶ق بوده است. میرمحمدصالح در اصفهان درگذشت و در نجف به خاک سپرده شد.[۳]

اساتید

خاتون آبادی فقه و حدیث را نزد محمدبن حسن شِروانی، معروف به ملامیرزا (متوفی ۱۰۹۸ق) فراگرفت. بیست سال نزد آقا حسین خوانساری (متوفی ۱۰۹۸ق) درس خواند و شرح اشارات، شفا و شرح لمعه را از او فراگرفت. سی سال نیز نزد محمدباقر مجلسی (متوفی ۱۱۱۰ق) شاگردی و از او اجازه نقل حدیث داشت.[۴]

وی ابتدا به حکمت و علوم عقلی گرایش داشت، اما بعدها با تأثیرپذیری از محمدباقر مجلسی، بیشتر به تحصیل و تحقیق در فقه و حدیث روی آورد[۵] و در کلام و تفسیر قرآن نیز تبحر یافت.[۶]

شاگردان

آثار علمی

آثار حدیثی و فقهی

  1. شرح کتاب مَن لایحضُرُه الفقیه
  2. شرح الاستبصار
  3. رساله اسرار الصلوة
  4. رساله التهلیلیة
  5. چندین رساله درباره رؤیت هلال[۸]

آثار تفسیری

  1. تفسیر سورةالاخلاص
  2. تفسیر سورةالفاتحه[۹]

آثار کلامی

  1. الایمان و الکفر
  2. الجامع فی الاصول و العقاید یا اصول العقاید
  3. رسالةٌ فی عصمة الانبیاء[۱۰]

متفرقه

  1. حدائق المقرّبین را درباره ملائکه و سرگذشت انبیا
  2. ائمه و علما
  3. رَوادع النفوس در علم اخلاق
  4. ذریعةالنجاح درباره ادعیه[۱۱]
  5. التقویم الشرعی یا منتخب تقویم المؤمنین؛ که یکی از مباحث آن، روزهای خوش یمن و بد یمن سال است.[۱۲]

داماد علامه مجلسی

خاتون آبادی، داماد محمدباقر مجلسی و بسیار مورد احترام و اعتماد او بود.[۱۳] چنانچه هنگام وفات مجلسی، هشت مجلد از بحارالانوار به صورت مُسَوَّده و پیش‌ نویس و بدون توضیح باقی مانده بود، و مجلسی، اتمام آن را به میرمحمدصالح وصیت کرد. همچنین مجلسی از وی خواسته بود شرح ناتمام او بر کافی، با نام مرآة العقول را به پایان رساند.[۱۴]

مناصب

خاتون آبادی پس از درگذشت مجلسی، با وجود عالمان بزرگی مانند فاضل هندی (متوفی ۱۱۳۷ق) و آقا جمال الدین خوانساری (متوفی ۱۱۲۲ق)، امام جمعه و سرپرست حوزه علمی اصفهان شد[۱۵] و پس از وفات جعفر بن عبداللّه کمَرِه‌ای (شیخ الاسلام اصفهان) در ۱۱۱۵ق، شیخ الاسلام شهر شد.[۱۶]

پس از مدتی مناسبات او با شاه سلطان حسین (حکومت: ۱۱۰۵۱۱۳۵ق)، که از ابتدا نیز رغبت چندانی به انتصاب او در این سِمَت نداشت، تیره گشت و در ربیع الآخر ۱۱۲۴ق عزل شد ولی بار دیگر در ۱۱۲۵ق، با وساطت مریم بیگم عمه شاه، به این سمت منصوب شد.[۱۷]

پانویس

  1. آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج ۲، ص۴۸
  2. خاتون آبادی، عبدالحسین ص۵۶۵۵۶۷
  3. آقابزرگ طهرانی، طبقات، ص۳۶۸؛ حسینی اشکوری، ص۱۱۱
  4. خاتون آبادی، محمدصالح، ۲۳۲-۲۳۴؛ حسینی اشکوری، ص۱۱۱
  5. خاتون آبادی، محمدصالح، ۲۳۳ - ۲۳۴
  6. موسوعة طبقات الفقهاء، ج ۱۲، ص۳۸۴
  7. امین، ج ۲، ص۴۸۰ ؛ حسینی اشکوری، ص۱۲۱۳، ۱۱۱
  8. آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج ۲، ص۴۸، ج ۴، ص۵۱۶، ج ۶، ص۲۷۲، ج ۱۱، ص۱۶۰، ۲۳۰، ۳۰۹، ج ۱۳، ص۸۴، ج ۱۴، ص۹۴، ج ۲۵، ص۲۳۹
  9. آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج ۴، ص۳۳۵، ۳۳۹
  10. آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج ۲، ص۱۹۷و۱۹۸، ۵۱۵و۵۱۶، ج ۵، ص۲۸، ج ۱۵، ص۲۷۳
  11. آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج ۶، ص۲۸۹، ج۱۰، ص۳۲۳۳، ج ۱۱، ص۲۵۶
  12. آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج ۴، ص۳۹۷، ۴۰۳، ج ۲۲، ص۳۸۷و۳۸۸ و ج ۱، ص۳۰۶، ج ۲، ص۴۴۰، ج ۳، ص۴۴۷، ج ۷، ص۱۰۷، ۲۴۲، ج ۱۱، ص۴۱-۴۲، ج ۲۰، ص۳۱۹
  13. خوانساری، ج ۲، ص۳۶۴؛ نوری، ص۱۴۸
  14. خاتون آبادی، محمدصالح، ص۲۳۳ ؛ آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج ۴، ص۴۱۵
  15. خوانساری، ج ۲، ص۳۶۴؛ حبیب آبادی، ج ۲، ص۳۱۵، ۳۱۸و۳۱۹؛ امین، ج ۹، ص۲۵۳
  16. خاتون آبادی، عبدالحسین، ص۵۵۳-۵۵۵
  17. خاتون آبادی، عبدالحسین، ص۵۶۵

منابع

  • آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، چاپ علی نقی منزوی و احمدمنزوی، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳
  • آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعة: الکواکب المنتشرة فی القرن الثانی بعدالعشرة، چاپ علی نقی منزوی، تهران ۱۳۷۲ش
  • امین، محسن، اعیان الشیعة، بیروت، ۱۴۰۳ق
  • حبیب آبادی، محمدعلی، مکارم الآثار، اصفهان ۱۳۶۲ش
  • حسینی اشکوری، احمد، تلامذةالعلامة المجلسی و المجازون منه، چاپ محمود مرعشی، قم ۱۴۱۰
  • خاتون آبادی، عبدالحسین بن محمدباقر، وقایع السنین و الاعوام، یا، گزارشهای سالیانه از ابتدای خلقت تا سال ۱۱۹۵ هجری، چاپ محمدباقر بهبودی، تهران ۱۳۵۲ش
  • خاتون آبادی، محمدصالح، حدائق المقربین، نسخه خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی،ش ۳/۵۵۰۱
  • خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، چاپ اسداللّه اسماعیلیان، قم، ۱۳۹۲ق
  • موسوعة طبقات الفقهاء، اشراف جعفر سبحانی، قم: مؤسسة الامام الصادق، ۱۴۱۸۱۴۲۴
  • نوری، حسین، فیض قدسی: زندگینامه علامه محمدباقر مجلسی (۱۰۳۷۱۱۱۰ه‍.ق)، ترجمه جعفر نبوی، تهران ۱۳۷۴ش

پیوند به بیرون