آیه ۷ سوره حمد: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات آیه | عنوان =آیه ۷ سوره حمد | تصویر =آیه 7 سوره حمد.png | توضیح تصویر = | اندازه تصویر = | نام آیه =آیه ۷ سوره حمد | واقع در سوره =حمد | شماره سوره =۱ | شماره آیه =۷ | جزء =۱ | شأن نزول =ندارد | مکان نزول...» ایجاد کرد |
(بدون تفاوت)
|
نسخهٔ ۱۸ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۵۸
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه ۷ سوره حمد |
| واقع در سوره | حمد |
| شماره آیه | ۷ |
| جزء | ۱ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | ندارد |
| مکان نزول | مکه و مدینه |
| موضوع | اعتقادی |
| درباره | درخواست هدایت از خدا |
| آیات مرتبط | آیه ۶۹ سوره نساء؛ آیه ۶ سوره فتح؛ آیه ۹۰ سوره آل عمران؛ آیه ۴۱-۵۶ سوره واقعه |
آیه ۷ سوره حمد راه مستقيم را راه كسانى معرّفى میكند كه مورد نعمت الهى واقع شدهاند. این آیه بعد از درخواست قرار گرفتن در مسیر کسانی که خداوند به آنها نعمت داده است، از خداوند تقاضا دارد كه او را در مسير غضبشدگان و گمراهان قرار ندهد. بنابراین انسان در اين آیه، عشق و علاقه و تولّاى خود را به انبياء و صدیقین و شهدا و صالحان و راه آنان، ابراز داشته و از مغضوبان و گمراهان تاريخ نيز برائت و دورى میجويد و اين آیه مصداق تولّى و تبرّى است.
متن و ترجمه آیه
آیه هفتم سوره حمد ترسیم واضح و روشنى است از «صراط مستقیم»، یعنی راه کسانىکه مشمول نعمتهاى او شدهاند، و از راه کسانیکه مورد خشم خدا و گمراه هستند جدا است.[۱]
صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ
راه کسانی [چون پیامبران، صدّیقان، شهیدان و صالحان که به خاطر لیاقتشان] به آنان نعمتِ [ایمان، عمل شایسته و اخلاق حسنه] عطا کردی، هم آنان که نه مورد خشم تواند و نه گمراهاند.
آیه ۷ سوره حمد
جایگاه
آیه هفتم از سوره حمد آخرین آیه از این سوره است و این آیه مصداق روشن از تولی و تبری است.[۲] نکته مهمی که در این آیه وجود دارد این است که دعا و درخواست از خداوند بعد از شناخت خداوند و محبت و عشق و عبادت او که در آیات قبل آمده است مطرح شده است و این کار ادب دعا کردن را به ما میآموزد.[۳]
محتوا
به گفته مکارم شیرازی در حقيقت خدا در آیه هفتم سوره حمد به ما دستور مىدهد طريق و خط پيامبران و نيكوكاران و آنها كه مشمول نعمت و الطاف او شدهاند را بخواهيم و به ما هشدار مىدهد كه در برابر شما هميشه دو خط انحرافى غضبشدگان و گمراهان قرار دارد.[۴] طبرسی در تفسیر مجمع البیان منظور از کسانی که خداوند به آنها نعمت داده است را بر اساس آیه ۶۹ سوره نساء، انبياء، صدّيقين، شهدا و صالحين میداند.[۵] و قمی نیز در تفسیر قمی منظور از کسانی که خداوند به آنها نعمت داده است را بر اساس روایات حضرت محمد(ص) و اهل بیت(ع) او و همچنین شیعیان حضرت علی(ع) معرفی میکند.[۶]در تفاسیر مقصود از غضب شدگان و گمراهان را موارد متعددی بیان کردهاند به عنوان مثال عیاشی در تفسیر عیاشی غضب شدگان را یهود و گمراهان را نصاری معرفی میکند.[۷]طبرسی غضب شدگان را بر اساس آیه ۶۰ سوره مائده قوم یهود میداند و این نظر را نیز به همه مفسران نسبت میدهد.[۸] و گمراهان را نیز بر اساس آیه ۷۷ سوره مائده مسیحیان میداند.[۹] به گفته مغنیه در تفسیر کاشف، در بعضی از روایات مغضوب علیهم یهود معرفی شدهاند و ضالین هم نصاری، ولی در این آیه هر کسیکه مطیع دستورات الهی باشد نعمت و رحمت خداوند شامل حال او میشود و هر کسی معصیت خداوند را بکند گمراه و مورد غضب خوداوند واقع میشود.[۱۰]
مکارم شیرازی در تفسیر نمونه میگوید «مغضوب عليهم» مرحلهاى سختتر و بدتر از «ضالين» است، و به تعبير ديگر «ضالين» گمراهان عادى هستند، و مغضوب عليهم، گمراهان لجوج و يا منافق، و به همين دليل در بسيارى از موارد، غضب و لعن خداوند در مورد آنها ذكر شده است و این تعریف از غضبشدگان و گمراهان را جامع تمام معانیای که در تفاسیر برای این دو گروه معرفی کردهاند میداند.[۱۱]
قرائتی در تفسیر نور افرادی همانند فرعون و قارون و ابولهب و امّتهايى همچون قوم عاد، ثمود و بنیاسرائيل، را از مصادیق غضبشدگان در این آیه بیان میکند، و افرادی از قبیل ابليس، فرعون، سامرى، مشركان، كفار، عصيانگران، دوست بد، رؤسا و نياكان منحرف را نیز به عنوان مصادیق افراد گمراه معرّفى میکند،[۱۲] به گفته قرائتی، انسان در اين آیه، عشق و علاقه و تولّاى خود را به انبياء و شهدا و صالحان و راه آنان، ابراز داشته و از مغضوبان و گمراهان تاريخ نيز برائت و دورى میجويد و اين مصداق تولّى و تبرّى است.[۱۳] زیرا وقتی ميگوييم «صراط الذين انعمت عليهم» تولی خود را با اولياء الهی بيان میكنيم و وقتی میگوييم «غير المغضوب عليهم»، تبری خود را از دشمنان خداوند كه مورد غضب خداوند و گمراه هستند بيان میكنيم.[۱۴]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۷.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۳۹.
- ↑ حسنی، «آموزش ادبِ ستایش در سوره حمد»، سایت خبرگزاری بین المللی قرآن.
- ↑ مکارم شیرازی، برگزیده تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۵۲.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۵۰-۱۳۶۳ش، ج۱، ص۴۹.
- ↑ قمی، تفسیر قمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۱۱۴-۱۱۵.
- ↑ عیاشی، التفسیر، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۲۲.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۵۰-۱۳۶۳ش، ج۱، ص۵۰.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۵۰-۱۳۶۳ش، ج۱، ص۵۰.
- ↑ مغنیه، کاشف، دار النوار، ج۱، ص۳۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۵۴.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۳۸-۴۰.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۳۹.
- ↑ جوادی آملی، «تفسیر سوره حمد جلسه ۳۸»، سایت اسراء.
منابع
- قرآن کریم، ترجمه حسین انصاریان.
- جوادی آملی، عبدالله، «تفسیر سوره حمد جلسه ۳۸»، سایت اسراء، تاریخ درج مطلب: ۸ بهمن ۱۳۶۳، تاریخ بازدید: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۳.
- حسنی، سعید، «آموزش ادبِ ستایش در سوره حمد»، سایت خبرگزاری بین المللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۱ مرداد ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه: هاشم رسولی، بهتحقیق: ابراهیم میرباقری و دیگران، تهران، فراهانی، ۱۳۵۰-۱۳۶۳ش.
- عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، بهتحقیق: هاشم رسولی، تهران، مکتبه العلمیه الاسلامیه، چاپ اول، ۱۳۸۰ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مركز فرهنگى درسهايى از قرآن، چاپ اول، ۱۳۸۸ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، دارکتاب، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
- مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، بیروت، دارالنوار، چاپ چهارم، بیتا.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش.