سادات طباطبایی
سادات طباطبایی شاخهای از سادات حسنی هستند که نسب خود را از طریق ابراهیم طباطبا به حسن مثنی و امام حسن مجتبی(ع) میرسانند. ابراهیم بن اسماعیل به «طباطبا» شهرت یافت و این لقب به نسل او نیز اطلاق شد.[۱] درباره منشأ این لقب دیدگاههای متفاوتی وجود دارد؛ برخی آن را ناشی از لکنت زبان ابراهیم دانستهاند که هرگاه میخواست «قبا» بگوید، میگفت:«طبا»؛[۲] درحالی که ناصر کبیر «طباطبا» را واژهای نبطی به معنای «سید سادات» یا «خواجه خواجگان» معرفی کرده است.[۳]
براساس منابع، شاخههای مختلف سادات طباطبایی در مناطق گوناگون جهان اسلام پراکنده شدند. از جمله میتوان به بنیاتج در آمل، بنیعساف در اصفهان، بنیمستلحقان، بنیمستجد و بنیکرکی در مصر، بنیالمحل در خوزستان، بغداد، حلب و ارجان، خاندان حکیم در عراق و طباطباییهای زواره اشاره کرد.[۴] به گزارش منابع، گروهی از نوادگان ابراهیم طباطبا به ایران مهاجرت کردند و در طبرستان، دیلم و سپس اصفهان ساکن شدند. شاخهای از آنان با لقب «کیا» در گیلان و مازندران نفوذ مذهبی و سیاسی یافت و از شخصیتهای شناختهشده آن خرمکیا است که آرامگاه وی در لاهیجان قرار دارد.[۵]
همچنین، بخش عمده سادات طباطبایی ایران از نسل یکی از نوادگان ابراهیم هستند که در اواخر قرن سوم هجری در اصفهان اقامت گزید و نسل او بعدها در زواره، اردستان و دیگر مناطق ایران گسترش یافت. گروهی از این خاندان نیز در دوره آققویونلو به تبریز مهاجرت کردند و مناصبی مانند شیخالاسلامی آذربایجان را بر عهده داشتند.[۶] شاخهای دیگر نیز در دوره دیلمیان به شیراز مهاجرت کرد و سادات انجوی شیراز از نسل آنان دانسته شدهاند.[۷]
از شخصیتهای تاریخی این خاندان میتوان به ابن طباطبا، رهبر قیام سال ۱۹۹ق،[۸] قاسم رسی، از ائمه زیدیه و بنیانگذار مذهب فقهی قاسمی،[۹] یحیی بن حسین (هادی الی الحق)، بنیانگذار حکومت زیدیان یمن،[۱۰] ابن طباطبا علوی اصفهانی، نویسنده منتقلة الطالبیة،[۱۱] و ابن طقطقی، مورخ و نویسنده تاریخ فخری،[۱۲] اشاره شده است. همچنین شخصیتهایی مانند علامه بحرالعلوم، آیتالله بروجردی، سید محسن حکیم و علامه طباطبایی از مشهورترین چهرههای منسوب به این خاندان بهشمار میروند.
پانویس
- ↑ برای نمونه علامه طباطبایی، نسبنامه خاندان طباطبایی، ۱۳۹۱ش، ص۱۲.
- ↑ ابنصوفی، المجدی فی أنساب الطالبیین، ۱۴۲۲ق، ص۲۶۰.
- ↑ بخاری، سر السلسلة العلویة، ۱۴۳۲ق، ص۱۶؛ ابنعنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص۱۷۲.
- ↑ ابنعنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص ۱۷۷؛ رجایی، المعقبون، ۱۳۸۵س، ج۱، ص۲۵۲.
- ↑ ستوده، از آستارا تا استارباد، ۱۳۵۱ش، ج۲، ص۹۸-۱۰۰.
- ↑ محیط طباطبایی، «شوخی جدی»، ص۴۱.
- ↑ ابنعنبه، الفصول الفخریه، ۱۳۴۶ش، ص۱۳۰.
- ↑ ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبین، ۱۴۱۹ق، ص۱۹۹و۵۱۸-۵۳۶.
- ↑ ابنعنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص۱۷۵.
- ↑ ابنعنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص۱۷۷.
- ↑ ابنعنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص۱۷۳-۱۷۴.
- ↑ جعفریان، منابع تاریخ اسلام، ۱۳۷۶ش، ص۲۰۷.
منابع
- ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۹ق.
- ابنصوفی، علی بن محمد، المجدی فی أنساب الطالبیین، مرعشین جفی، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی، چاپ دوم، ۱۴۲۲ق.
- ابنعنبه حسنی، احمد بن علی، الفصول الفخریه، به کوشش جلالالدین حسینی ارموی (محدث)، تهران، بینا، ۱۳۴۶ش.
- ابنعنبه حسنی، احمد بن علی، عمدة الطالب فی أنساب آل أبی طالب، قم، انصاریان، ۱۴۱۷ق.
- بخاری، ابو نصر سهل بن عبدالله، سر السلسلة العلویة فی أنساب السادة العلویة، تخقیق: مهدی رجایی، قم، کتابخانه بزرگ حضرت آیتالله العظمی مرعشی نجفی(ره)، ۱۴۳۲ق.
- جعفریان، رسول، منابع تاریخ اسلام، انصاریان، تهران، چاپ صدر، چاپ اول، ۱۳۷۶ش.
- رجایی، سید مهدی، المعقبون من آل ابی طالب، قم، موسسه عاشورا، ۱۳۸۵ش.
- ستوده، منوچهر، از آستارا تا استارباد، تهران، بینا، ۱۳۵۱ش.
- علامه طباطبایی، سید محمدحسین، نسبنامه خاندان طباطبائی (اولاد امیر سراج الدین عبدالوهاب)، گردآورنده: سید هادی خسروشاهی، قم، مؤسسه بوستان کتاب، ۱۳۹۱ش.
- محیط طباطبایی، محمد، «شوخی جدی»، تهران، مجله یغما، شماره ۲۰۱، فروردین ۱۳۴۴ش.