مقاله نامزد خوبیدگی

مصباح الزائر (کتاب)

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از مصباح الزائر)
پرش به: ناوبری، جستجو
مصباح الزائر


نویسنده: سید بن طاووس
موضوع: دعا و زیارت
زبان: عربی
ناشر: آل البیت
محل نشر: قم
تاریخ نشر: ۱۳۷۵ش
سری: یک جلد

مِصْباحُ الزّائر کتابی به زبان عربی نوشته عالم شیعه سید بن طاووس (متوفای ۶۶۴ق) است. این کتاب به بیان آداب سفر و همچنین زیارت معصومان، فرزندان آنها و دیگر بزرگان دینی می‌پردازد. وی به سند و منبع زیارتنامه‌ها اشاره نکرده اما مدعی است که آنها را از روایات گرفته است.

نام کتاب

آقابزرگ تهرانی نام کتاب را «مصباح الزائر و جناح المسافر» یاد می‌کند[۱] و در شرح حال سید بن طاووس نیز این نام ذکر شده؛[۲] اما در نسخه‌های چاپی، فقط عنوان «مصباح الزائر» بر روی جلد ثبت شده است. برخی نام «منهاج الزائر» را نیز برای کتاب، احتمال داده‌اند و گفته‌اند منهاج و مصباح، دو عنوان برای یک تألیف است.[۳]

محتوا

مؤلف در مصباح الزائر به بیان مقدمات سفر و آداب آن و زیارت ائمه اطهار(ع) و اولاد ایشان و مؤمنین می‌پردازد.[۴] سید بن طاووس در این کتاب هر فصلی را با ذکر احادیث آغاز کرده و سپس به بیان چگونگی زیارت و اعمال پرداخته است. وی اسناد احادیث را نمی‌آورد، چرا که به گفته او بنا بر اختصار بوده است.[۵]

کتاب با مقدمه‌ای کوتاه در بیان آثار رحمت الهی، وجوب اطاعت از رسول خدا و لزوم بزرگداشت ائمه و قبور ایشان به دلایل عقلی آغاز می‌شود. سپس با استناد به دو روایت، ضرورت و ثواب زیارت قبور ائمه(ع) و سفرهای زیارتی بیان می‌شود و وارد موضوع اصلی کتاب می‌گردد.[۶]

فهرست کتاب

کتاب در بیست فصل نگاشته شده است:

پایان بخش کتاب، نقل احادیثی در موضوع کتاب، نماز زیارت امام حسین(ع) و نقل حکایتی در کرامت امیرالمؤمنین(ع) است.[۷]

روش

سید بن طاووس در بیشتر موارد، منابع را ذکر نمی‌کند و اگر نامی از مؤلفی به میان بیاورد، اشاره‌ای به تألیف آن ندارد. مثلا متن زیارتی که در کنار قبر امام حسین باید خوانده شود را از قول سید مرتضی نقل می‌کند؛ اما نام کتاب او را نمی‌گوید، یا هنگام نقل سخنی از العمری، از کتاب او یادی نمی‌کند. مجلسی هم در بعضی موارد، یقین نمی‌کند که ابن طاووس برای یک دعای مخصوص از چه منابعی بهره برده است؛ با این حال ابن طاوس، تصریح می‌کند که متون ادعیه و زیارات را از روایات گرفته است.[۸]

انتقادات

محمدباقر خوانساری در روضات الجنات، به این روش سید بن طاووس انتقاد می‌کند که او در مصباح الزائر بر این باور است حق دارد آداب اماکن زیارتی مانند مسجد کوفه و مانند آن را وضع کند، در حالی که در تألیفات پیشین شیعی نیامده و منطبق بر سخنان هیچکدام از ائمه نبوده است.[۹] میرزا حسین نوری در مقام دفاع از سید تأکید می‌کند که همه دستوراتی که در زائر آمده، دیگرانی چون شیخ مفید در کتاب المزار و ابن مشهدی در المزار الکبیر آورده‌اند.[۱۰]

نسخ و چاپ

سه نسخه از این کتاب در کتابخانه مرعشی نجفی در قم موجود است. نسخه‌هایی که در سال‌های ۱۰۲۴ق و ۱۰۷۸ق نسخ شده و نسخه‌ای هم بدون تاریخ است.[۱۱]

تنها چاپ این کتاب به تحقیق مؤسسه آل البیت در قم منتشر شده است. این تحقیق بر اساس سه نسخه موجود در کتابخانه مذکور، تصحیح و متن زیارت و ادعیه، اِعْراب‌گذاری شده‌ است.[۱۲]

پانویس

  1. تهرانی، الذریعه، ج۲۱، ص۱۰۷.
  2. ابن طاووس، اقبال الاعمال، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۱۵؛ ابن طاووس، کشف المحجة، ۱۳۷۰ق، ص۱۳۹.
  3. کلبرگ، کتابخانه ابن طاووس، ۱۳۷۱ش، ص۸۲.
  4. ابن طاووس، مصباح الزائر، ۱۳۷۵ش، ص۹.
  5. پایگاه حدیث نت.
  6. پایگاه حدیث نت.
  7. ابن طاووس، مصباح الزائر، ۱۳۷۵ش، ص۵۴۱-۵۴۶.
  8. کلبرگ، کتابخانه ابن طاووس، ۱۳۷۱ش، ص۸۵.
  9. خوانساری، روضات الجنات، ج۴، ص۳۳۰.
  10. کلبرگ، کتابخانه ابن طاووس، ۱۳۷۱ش، ص۸۵.
  11. ابن طاووس، مصباح الزائر، ۱۳۷۵ش، ص۹و۱۰.
  12. پایگاه حدیث نت.

منابع

  • ابن طاووس، علی بن موسی، مصباح الزائر، قم، آل البیت، ۱۳۷۵ش.
  • ابن طاووس، علی بن موسی، کشف المحجة، نجف، المطبعة الحیدریة، ۱۳۷۰ق.
  • ابن طاووس، علی بن موسی، اقبال الاعمال، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۱۴ق.
  • تهرانی، آقا بزرگ، الذریعة الی تصانیف الشیعة، بیروت، دارالاضواء.
  • خوانساری، محمد باقر، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، قم، اسماعیلیان.
  • کلبرگ، اتان، کتابخانه ابن طاووس، ترجمه قرایی و جعفریان، قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی، ۱۳۷۱ش.