محاسبة النفس (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
محاسبة النفس
کتاب محاسبة النفس.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: سید بن طاووس
موضوع: اخلاق
زبان: عربی
ناشر: مرتضوی
تاریخ نشر: ۱۳۷۶ ش

مُحاسبةُ النّفس، کتابی به زبان عربی در عرفان عملی و اخلاق، از سید علی بن طاووس حلی، در باب اهمیت آیات و روایات درباره تزکیه انسان. محاسبة النفس، مورد اعتماد علمای شیعه قرار گرفته و در پنج باب و هر باب شامل چند فصل، تهیه و تنظیم شده است.

درباره مؤلف

نوشتار اصلی: سید بن طاووس

سید رضی الدین، علی بن موسی بن جعفر بن طاووس، از نوادگان امام حسن مجتبی(ع) و امام سجاد(ع) در روز ۱۵ محرم سال ۵۸۹ هجری در شهر حله به دنیا آمد. سید ابن طاووس تحصیلات را در حله نزد پدر و جد خود، ورام بن ابی فراس، آغاز کرد. او در سال ۶۶۴ق در ۷۵ سالگی، در بغداد درگذشت. بدنش را به نجف منتقل کردند و در حرم امیرالمؤمنین(ع) به خاک سپردند.

انگیزه تألیف

ابن طاووس، آیات و روایاتی که در موضوع محاسبه نفس مرتبط بوده را در کتاب‌های مختلف آورده، اما نظر به اهمیت این بحث در تزکیه انسان، تصمیم می‌گیرد کتاب مستقلی در این موضوع تألیف کند.[۱]

محتوای کتاب

کتاب، دارای یک مقدمه و ۵ باب است و برخی از ابواب آن مشتمل بر چند فصل است.

ترجمه محاسبة النفس

ابواب کتاب

  • باب اول، حاوی آیاتی از قرآن کریم است درباره لزوم اهتمام به خودنگهداری از گناهان.
  • باب دوم، حاوی روایاتی است که بیانگر ارزش محاسبه نفس در شب و روز برای محفوظ ماندن از خطرهاست.
  • باب سوم، در بیان روزهای معینی (مانند دوشنبه و پنج‌شنبه) است که یادآوری آنها و احتیاط در امر محاسبه و مراقبه در آنها لازم است.
  • باب چهارم، درباره اوقات و مکان‌هایی است که در آنها باید دقت بیشتری در حفظ نفس از بدی‌ها کرد.
  • باب پنجم، در بیان اموری است که مکلف برای احتیاط و یادآوری ارزش محاسبه، به آنها احتیاج دارد.
  • خاتمه، در ذکر عمل و اذکار.[۲]

سید بن طاووس، مطالب کتاب خود را با آیه شریفه وَ إِنَّ عَلَيْكُمْ لَحافِظينَ كِراماً كاتِبينَ يَعْلَمُونَ ما تَفْعَلُون[ انفطار–۱۰-۱۲] آغاز می‎کند و با آیه کریمه فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُوْلَئِكَ الَّذِینَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُوْلَئِكَ هُمْ أُوْلُواْ الْأَلْبَابِ[ زمر–۱۸] به پایان می‌برد.

شرح کتاب محاسبة النفس

شرح، ترجمه و چاپ

«تهذیب نفس از دیدگاه سید بن طاووس» عنوان شرحی است که مصطفی خلیلی بر محاسبة النفس نگاشته و بوستان کتاب آن را منتشر کرده است. وی ابتدا به معرفی مؤلف و کتاب محاسبه النفس پرداخته و سپس محاسبه نفس از منظر آیات و روایات بررسی شده است. ایام محاسبه، مهم‌ترین زمان‌ها و مکان‌های محاسبه، فضیلت محاسبه و مطالب مرتبط از جمله دیگر مباحث کتاب است. در نهایت نیز به جهاد با نفس در کلام بزرگان پرداخته شده است.

این کتاب، بارها تجدید چاپ شده و به دلیل موجز و مفید بودن، مورد استقبال فراوان واقع شده و ترجمه هم شده است.
در اکثر چاپ‌ها، این کتاب به همراه کشف الریبة اثر شهید ثانی و محاسبة النفس ابراهیم بن علی کفعمی در یک مجلد منتشر شده و علامه طباطبایی مقدمه‌ای بر آن نگاشته است.

پانویس

  1. ابن طاووس، محاسبة النفس، ۱۳۷۶ ش، ص ۱۱.
  2. ابن طاووس، محاسبة النفس، ۱۳۷۶ ش، ص ۱۲.

منابع

  • ابن طاووس، علی بن موسی، محاسبة النفس، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۶ ش.
  • مرکز تحقیقات علوم اسلامی نور، کتابشناسی جامع الاحادیث.