کاربر:Rezataran: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۱۶ نوامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۰:۴۷

مدخل های نوشته شده

دایره المعارف

مولفان در صفحات نخستین هر جلد، الحیات را اینگونه معرفی می کنند: «دایرة المعارفی اسلامی، علمی، پژوهشی، که روش زندگی فردی و اجتماعی آزاد و پیشرو را ترسیم می کند، و انسانهای سراسر جهان را به پیریزی یک نظام مردمی شایسته فرا می‌خواند.».^[۱] الحیاه سعی در ترسیم سیمای ویژه‌ای از اسلام و تشیع دارد؛ اسلامی که بر محور عدالت در اجتماع و آزادگی در فرد می‌چرخد و تکیه اصلی‌اش در جلدهای اولیه بیشتر بر نشان دادن الگوهای عملی و در جلدهای پایانی تبیین مبانی نظری بوده است. تعالیم اسلام در الحیاه بر پایه قرآن و حدیث گردآوری و تدوین شده است. این گردآوری و تدوین به گونه‌ای عنوان‌گذاری شده تا راه یک زندگی آزاد پیشرو را، هم برای فرد و هم برای جامعه نشان دهد یعنی زندگی برخاسته از متن مذهب. در این کتاب، به چهار رکن عمده، نظر بوده است که یک هدف متعالی را تبیین می‌کند. آن چهار رکن عبارتند از: مذهب، انسان، زمان، زندگی. برادران حکیمی در مجموعه ۱۲ جلدی الحیاه از دریچه قرآن و سنت به این ارکان پرداخته اند.^[۲]

حکیمی می‌گوید اگر اسلام شناسی در مطالعاتش به احادیث معتبر رجوع نکند و آن‌ها را مورد توجه علمی و تعمق فکری و تعقل دینی قرار ندهد، اسلام شناس نیست. زیرا شناخت مرکب، متوقف بر شناخت اجزای آن است و حدیث یکی از دو جزء اسلام است و اگر ما به احادیث معتبر رجوع نکنیم، از معارف بسیاری محروم می‌شویم.^[۳]

وی الحیات را یک کتاب انقلابی است. از نظر حکیمی انقلاب تغییر احوال ملت است، نه تغییر اشخاص دولت. یعنی هر گاه احوال ملت از ظلم به عدل، از بی‌کرامتی به کرامت و از اختناق به آزادی تغییر بیابد، انقلاب پدید آمده است. با این توصیف از نظر وی براستی اسلام دینی انقلابی است و قرآن انقلابی‌ترین کتاب موجود در دست بشر. ملاک پدید آمدن یک انقلاب راستین، ملاکی انسانی است. هر جا حقوق انسان‌ها و عدالت و آزادی متزلزل شود، انسان‌های آزاده و توده مظلوم مردم به حرکت در می‌آید، ایثار می‌کند و حتی شهید می‌دهد تا بنیاد ظلم و بی‌حرمتی را واژگون کند.^[۴]

الحیات به عنوان کتابی انقلابی و انقلاب گرا، دعوت به اجرای عدالت تا حد «منهای فقر» می‌کند و با توجه به احادیث معتبری که فقر را زاییدۀ تکاثر متکاثران و غنای وافر توانگران دانسته است، روشن می‌شود که احادیث اسلام در مسائل فرد سازی و جامعه پردازی، وحدت نظر دارند و به این آثار باید به چشم علمی نگریست نه فقط قدسی.^[۵]

محتوا

در مقدمه ترجمه فارسی، کتاب الحیاه یک جهانبینی و جهانشناسی مرتبط و یک دستگاه فکری-علمی دینی برگرفته از اسلام است و فهرستی از مسائل و نیازهای گوناگون فردی و اجتماعی و مادی و معنوی انسان در زندگی نوین و متحول بشری، به مقصود تاسیس جامعه سالم و متکامل انسانی است. غرض از آن پیشنهاد نیست، بلکه عرضه داشت یک نظام است با ترسیم زمینه اجرای آن.

انگیزه تالیف

محمد حکیمی یکی از نویسندگان الحیات می‌گوید که پس از رهایی از زندان درسال۱۳۵۳ با حال سردر گمی به برادرش محمد رضا حکیمی نامه نوشته که چه باید کرد؟ محمدرضا در پاسخ از قصد خود برای تالیف کتابی خبر داده است و سه برادر یعنی محمدرضا، محمد و علی کار الحیات را از کتاب بحارالانوار شروع می‌کنند و در کنار آن به کتاب‌های کافی، وسائل، وافی، تحف العقول و مستدرک هم مراجعه می‌کنند محمد حکیمی گفته است از همان ابتدا پیش بینی کرده بودند جلدهای زیادی تالیف خواهد شد از سال ۱۳۵۳ تا ۱۳۶۵ شش جلد از این مجموعه آماده و منتشر می‌شود تا جلد ششم کارها بصورت گروهی انجام می شد اما از جلد ششم کتاب به بعد، کارها بیشتر فردی انجام می‌گرفت و هرگاه مشکلی پیش می‌آمد سه برادر از هم کمک می گرفتند.^[۶]

محمد حکیمی در مورد هدف نویسندگان از نوشتن الحیات می‌گوید که از همان ابتدا با یک نگاه اجتماعی کار تدوین کتاب را آغاز کرده‌اند واز آن رو که دردهای بشر را می‌دانسته‌اند و جواب مکتب‌های فکری گوناگون از قبیل مارکس و… را خوانده بودند بر آن شدند تا پاسخ اسلام به همۀ درد‌های بشری را به نمایش بگذارند به ویژه در مورد مسائل فقر، مالکیت، بیکاری و کارگری.^[۷]

از نظر او این کتاب، جهت گیری مکتبی قوی و مطابق با نیاز‌های انسان معاصر دارد. وی می‌گوید که راه نجات بشریت، همان راه الحیات است که راه اسلام است. و باز محمد حکیمی گفته است نوعا ایدئولوژی‌هایی که در فرهنگ آن روز مورد توجه و مطالعه نسل تازه بود، اصالت را با عمل می‌دانست نه شناخت و باور. این امر سبب شده است تا محمد در یکی از بحث‌های کتاب، در پاورقی نسبت به برخی مسائل پیرامون شناخت از دیدگاه مکتب‌های جدیداشاره کند اما برادرش محمدرضا گفته بود که الحیات را نوشته‌اند دیگر اینها را ننویسند و بگویند دیگر به نوشته‌های غربی نیازی نداریم. محمد می‌گوید الحیات عرضه عقلانی دین است و در آن از پاره‌ای موارد و مسائل دینی که با تعقل مادی فهمیده نمی‌شود صحبتی نشده و سخنی نیامده است، به طوری که اگر اسم قرآن و پیامبر و ائمه را از آن برداریم همه‌اندیشمندان جامعه، محتوای آن را می‌پذیرند.^[۸]

انتخاب زبان

وی در توضیح انگیزه مولفان از عربی نوشتن جلدهای اولیه کتاب، یادآوری می‌کند که عربی نوشتن کتاب حساسیت حکومت پهلوی را کمتر می‌ساخت و از تیغ سانسور آسانتر گذر می‌کرد. بعد از چاپ شش جلد به زبان عربی، ترجمه این شش جلد به احمد آرام که سوابق زیادی در ترجمه داشتند وبه سه زبان انگلیسی،عربی وفرانسوی مسلط بودند واگذار شد.^[۹]

مروی بر محورهای طرح شده

محتوای مجموعه ۱۲ جلدی الحیاه باب بندی شده است و در هر جلد محتوا در قابل چند باب مطرح شده است.

جلد اول: جلد اول از چهار باب تشکیل شده است. شناخت و اصالت آن، عقیده و ایمان، عمل و امتیازهای جهانبینی الهی باب های این جلد را تشکیل می دهند.
جلد دوم: این جلد شامل باب پنجم تا باب دهم است ، اصول کلی رسالت انبیا، قرآن، رهبران راستین و برخی از ویژگی های ایشان، عالمان، ولایت و حکومت(فلسفه سیاسی) و حاکم اسلامی، تکالیف و مسئولیت های او باب های این جلد است.
جلد سوم تا ششم: بگفته محمدرضا حکیمی این چهار جلد را باید در یک مجلد در نظر گرفت چرا که موضوع آن بررسی آیین اقتصادی اسلام است، حکیمی در گزارشی که از این چهار جلد ارائه کرده است می گوید بدون عدالت اقتصادی نمی توان جامعه ای اسلامی ساخت این چهار جلد در صد فصل ارائه شده است.^[۱۰]

نقدها

رسول جعفریان در تحلیل ریشه‌های فکری کتاب الحیاه معتقد است با ورود غرب به مناطق اسلامی نظام کهن سیاسی مسلمانی، یعنی خلافت زیر سوال رفت. برخی از مسلمانان معتقد بودند که اگر خلافت اسلامی درست شود، یعنی شریعت اجرا شود، همه چیز حل خواهد شد و ما می‌توانیم عظمت دیرین را برگردانیم و حداقل قدرت رقابت با غرب پیدا کنیم. بر این اساس برخی از اخوانی‌ها طرح حکومت اسلامی داشتند، به خصوص مودودی که‌اندیشه هایش روی سید قطب اثر گذاشت. البته همه اخوانی‌ها این طور فکر نمی‌کردند و برخی به دمکراسی غربی باور داشتند. آثار اخوانی‌ها در میان ایرانی‌ها آمد و تاثیزگذار بود دو گرایش پیدا شد برخی دنبال ولایت فقه بودند و سعی می‌کردند نفس شریعت را درست تبیین کنند و نتیجه بگیرند که اگر شریعت درست بدون تحریف تبیین شود دنیای اسلام اصلاح می‌شود، برخی دنبال ولایت فقیه بودند و معتقد بودند بدون وجود فقیه امکان تحقق حکومت اسلامی نیست. در آموزه‌های شیعی، مورد دوم زمینه بیشتری داشت. از نظر جعفریان کاری که محمدرضا حکیمی در الحیاه کرد یکی از همان طرح‌هایی بود که درباره ارائه یک متن جامع و کامل برای فراهم کردن یک بینش درست اسلامی و فقهی که بتوان با آن به ایده آل مورد انتظار در تحقق جامعه اسلامی رسید، مطرح شد. از نظر او ویژگی کار حکیمی آن است که برای رهایی از التقاط‌های چپ و راست، تلاش می‌کرد این نظام سازی را بر اساس معارف اهل بیت یعنی همین روایات ارائه دهد.^[۱۱]

ابراهیم فیاض الحیاه و اندیشه حکیمی را در ادامه نهضت پاکدینی در ایران می داند که بدنبال پالایش دین از اسلام تاریخی است از نظر وی حکیمی و الحیاه در پدیده ای زماندار می داند که مدت زمان آن به پایان رسیده است و در گوشه ای افتاده و هیچ مساله ای را برنینگیخته است از نظر فیاض نگرش های حکیمی در این کتاب با دیدگاه حقیقت محوری تنظیم شده و هیچ توجهی به واقعیات ندارد و تنها حرکتی دوری ایجاد می کند که نهایتا به رکود ساختار و معرفت می انجامد.^[۱۲]

سید حسن اسلامی الحیاه را نمونه عالی حضور پیش‌فرض‌های زمانه و سلطه تفکر چپ در ایران می داند. وی با ذکر مثالی دیدگاه خود را بیان می کند « شما داستان حضرت موسی و قوم بنی اسرائیل را در قرآن بخوانید. خلاصه‌اش این است که فرعون این قوم را به بردگی کشاند و خداوند موسی را فرستاد تا این قوم را برهاند و از مصر خارج کند. اما هنگامی که به کتاب الحیات مراجعه می‌کنیم، سخن از انقلاب موسی بر ضد طاغوتهای اقتصادی و سیاسی است. گویی موسی می‌خواسته است فرعون را ساقط کند و حکومتی دینی برقرار کند» ^[۱۳]

پانویس

الگوی پانویس غیرفعال شده است. لطفا از الگوی پانوشت استفاده شود

منابع

آرام، احمد، ترجمه فارسی الحیات، ج اول، ۱۳۸۰، چاپخانه دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
روند نگارش الحیات در گفتگو با محمد حکیمی، اسفند۱۳۹۴، شماره ۱۰ مجله فرهنگ امروز.
محمدی‌زاد، امین، کتابخانه حکیم تفکیک، کتاب شناسی علامه محمدرضا حکیمی، مهرنامه، شماره ۴۶، اسفند ۱۳۹۴.
جعفریان، رسول، الحیاه حکیمی، محصول نگرانی‌های دهه چهل وپنجاه، مجله مهرنامه، شماره ۴۶.
حکیمی، محمد رضا،آفاق الحیات، مجله فرهنگ امروز، شماره ۱۰، اسفند ۱۳۹۴.
فیاض، ابراهیم، تفکر حکیمی ضد روش و ضد واقعیت است، مجله مهرنامه، شماره۴۶، ۱۳۹۴.
اسلامی، سید حسن، الحیات نمونه عالی سلطه تفکر چپ در ایران است، مهرنامه، شماره۴۶، اسفند ۱۳۹۴.

↑ آرام، احمد، ترجمه فارسی الحیات، ج اول، ۱۳۸۰، ص۱.
↑ محمدی‌زاد، امین، مجله مهرنامه، شماره ۴۶، اسفند ۱۳۹۴.
↑ حکیمی، محمد رضا،آفاق الحیات، مجله فرهنگ امروز،ش ۱۰، اسفند ۱۳۹۴.
↑ حکیمی، محمد رضا،آفاق الحیات، مجله فرهنگ امروز،ش ۱۰، اسفند ۱۳۹۴.
↑ حکیمی، محمد رضا،آفاق الحیات، مجله فرهنگ امروز،ش ۱۰، اسفند ۱۳۹۴.
↑ حکیمی، محمد، ۱۳۹۴، مجله فرهنگ امروز، شماره ۱۰.
↑ حکیمی، محمد، ۱۳۹۴، مجله فرهنگ امروز، شماره ۱۰.
↑ حکیمی، محمد، ۱۳۹۴، مجله فرهنگ امروز، شماره ۱۰.
↑ حکیمی، محمد، ۱۳۹۴، مجله فرهنگ امروز، شماره ۱۰.
↑ حکیمی، محمدرضا، ۱۳۸۳، ص ۳۸و ۳۹.
↑ جعفریان، رسول، الحیاه حکیمی، مجله مهرنامه، شماره ۴۶.
↑ فیاض، ابراهیم، شماره ۴۶ مجله مهرنامه، ۱۳۹۴.
↑ اسلامی، سید حسن، مهرنامه، شماره۴۶، اسفند ۱۳۹۴.

[1] آرام، احمد، ترجمه فارسی الحیات، ج اول، ۱۳۸۰، ص۱.

[2] محمدی‌زاد، امین، مجله مهرنامه، شماره ۴۶، اسفند ۱۳۹۴.

[3] حکیمی، محمد رضا،آفاق الحیات، مجله فرهنگ امروز،ش ۱۰، اسفند ۱۳۹۴.

[4] حکیمی، محمد رضا،آفاق الحیات، مجله فرهنگ امروز،ش ۱۰، اسفند ۱۳۹۴.

[5] حکیمی، محمد رضا،آفاق الحیات، مجله فرهنگ امروز،ش ۱۰، اسفند ۱۳۹۴.

[6] حکیمی، محمد، ۱۳۹۴، مجله فرهنگ امروز، شماره ۱۰.

[7] حکیمی، محمد، ۱۳۹۴، مجله فرهنگ امروز، شماره ۱۰.

[8] حکیمی، محمد، ۱۳۹۴، مجله فرهنگ امروز، شماره ۱۰.

[9] حکیمی، محمد، ۱۳۹۴، مجله فرهنگ امروز، شماره ۱۰.

[10] حکیمی، محمدرضا، ۱۳۸۳، ص ۳۸و ۳۹.

[11] جعفریان، رسول، الحیاه حکیمی، مجله مهرنامه، شماره ۴۶.

[12] فیاض، ابراهیم، شماره ۴۶ مجله مهرنامه، ۱۳۹۴.

[13] اسلامی، سید حسن، مهرنامه، شماره۴۶، اسفند ۱۳۹۴.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

@@ خط ۱۱۶: / خط ۱۱۶: @@
 *جلد اول: جلد اول از چهار باب تشکیل شده است. شناخت و اصالت آن، عقیده و ایمان، عمل و امتیازهای جهانبینی الهی باب های این جلد را تشکیل می دهند.
 *جلد دوم: این جلد شامل باب پنجم تا باب دهم است ، اصول کلی رسالت انبیا، قرآن، رهبران راستین و برخی از ویژگی های ایشان، عالمان، ولایت و حکومت(فلسفه سیاسی) و حاکم اسلامی، تکالیف و مسئولیت های او باب های این جلد است.
-*جلد سوم: تنها باب یازدهم در این جلد آمده است و بصورت تفصیلی به خطوط کلی اقتصاد اسلامی پرداخته است.
+*جلد سوم تا ششم: بگفته محمدرضا حکیمی این چهار جلد را باید در یک مجلد در نظر گرفت چرا که موضوع آن بررسی آیین اقتصادی اسلام است، حکیمی در گزارشی که از این چهار جلد ارائه کرده است می گوید بدون عدالت اقتصادی نمی توان جامعه ای اسلامی ساخت این چهار جلد در صد فصل ارائه شده است.<ref>حکیمی، محمدرضا، ۱۳۸۳، ص ۳۸و ۳۹.</ref>
+*
 ==نقدها==