جنگ یمامه
| بخشی از جنگهای رِدّه | |
 | |
| زمان | سال ۱۱ق یا آغاز سال ۱۲ق |
|---|---|
| مکان | یَمامه، شرق شبهجزیره عربستان |
| نتیجه | پیروزی مسلمانان، کشتهشدن مُسَیلمه کذّاب، شکست بنیحنیفه و زمینهسازی برای گردآوری قرآن |
| علت جنگ | ادعای پیامبری مُسَیلمه کذّاب و ارتداد قبیله بنیحنیفه |
| جنگندگان | |
| طرفین جنگ | مسلمانان طرفداران مُسَیلمه کذّاب (بنیحنیفه) |
| فرماندهان | |
| فرماندهان جنگ | خالد بن ولید مُسَیلمه کذّاب |
| نیروها | |
| حدود ۴۵۰۰ نفر حدود ۴۰٬۰۰۰ نفر | |
| تلفات | |
| خسارات | حدود ۱۲۰۰ کشته؛ از جمله ۷۰۰ حافظ قرآن کشتهشدن مُسَیلمه کذّاب و شکست سپاه او |
جنگ یَمامه در دوران خلافت ابوبکر و در منطقه یمامه (در شرق شبهجزیره عربستان)، میان مسلمانان و طرفداران مُسَیلمه کذّاب که ادعای پیامبری کرده بود، رخ داد.[۱] به گفته مورخان، قبیله بنیحنیفه که پس از رحلت پیامبر(ص) در حمایت از مسیلمه از اسلام بازگشته بودند، در کنار او جنگیدند؛[۲] ازاینرو، جنگ یمامه از جنگهای رِدّه، بهشمار آمده است.[۳]
گفته شده برخی وقوع جنگ یمامه را در سال ۱۱ق دانستهاند،[۴] درحالیکه برخی دیگر وقوع آن را در آغاز سال ۱۲ق گزارش کردهاند.[۵] برخی نیز احتمال دادهاند که نبرد در اواخر سال ۱۱ق آغاز شده و در اوایل سال ۱۲ق پایان یافته باشد.[۶]
بنابر گزارشهای تاریخی، ابوبکر در آغاز عِکرِمه بن ابیجهل را برای نبرد با مسیلمه اعزام کرد، اما او شکست خورد. پس از آن، خالد بن ولید را با سپاهی حدود ۴۵۰۰ نفره به یمامه فرستاد.[۷] گفته شده است که در برابر سپاه مسلمانان، حدود ۴۰ هزار نفر از پیروان مسیلمه حضور داشتند.[۸] همچنین گزارش شده است که در آغاز نبرد، طرفداران مسیلمه در پاسخ به این پرسش که «عقیده شما چیست؟» گفتند: «باید یک پیامبر از ما و یک پیامبر از شما باشد.»[۹] شعار مسلمانان در این نبرد نیز «یا محمداه» گزارش شده است.[۱۰]
به گفته مورخان، پس از برتری نسبی مسلمانان، مسیلمه همراه یارانش به باغی پناه برد. گزارش شده است که ابودجانه انصاری، با ورود از دیوار باغ، راه را برای ورود سپاه اسلام گشود و سرانجام مسلمانان یمامه را فتح کردند و مسیلمه نیز به دست وحشی، قاتل حمزه، کشته شد.[۱۱] گفته میشود این باغ به سبب کثرت کشتهشدگان، «باغ خون»[۱۲] و «حدیقةالموت» (باغ مرگ)[۱۳] نام گرفت.
گفته شده است که شمار کشتهشدگان مسلمانان در جنگ یمامه هزار و دویست نفر بود که هفتصد نفر از آنان حافظ قرآن بودند.[۱۴] به گفته مورخان، در همین سال، هنگامی که در نبرد یمامه شمار زیادی از قاریان قرآن کشته شدند، ابوبکر به زید بن ثابت دستور داد قرآن را گردآوری و کتابت کند.[۱۵]
پانویس
- ↑ طبری، تاریخ الامم و الملوک، دار التراث، ج۳، ص۳۱۳.
- ↑ واقدی، الرده، ۱۴۱۰ق، ص۴۹-۵۰.
- ↑ پاکتچی، «پژوهشی در کتابشناسی جنگهای رده»، ص۲۶۱-۲۶۲.
- ↑ ذهبی، تاریخ الاسلام، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۴۰.
- ↑ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، دار صادر، ج۲، ص۱۳۱.
- ↑ ذهبی، سير اعلام النبلاء، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۲۹۸.
- ↑ طبری، تاریخ الامم و الملوک، دار التراث، ج۳، ص ۲۴۹.
- ↑ کرمی، «واکاوی نبرد یمامه»، ص۱۱۰.
- ↑ ذهبی، تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۴۰.
- ↑ ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج۲، ص۳۶۴.
- ↑ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، دارصادر، ج۲، ص۱۳۱.
- ↑ لسان الملک، ناسخ التواریخ (رحلی)، ص۱۰۰، به نقل از: محمدی اشتهاردی، زندگی پرافتخار ابوایوب و ابودجانه انصاری، ۱۳۹۶ش، ص۱۱۴.
- ↑ قمی، سفینة البحار، نشر اسوه، ج۳، ص۲۵.
- ↑ ابناعثم کوفی، الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۳۴.
- ↑ ذهبی، تاریخ الاسلام، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۷۹.
منابع
- ابناثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۵ق.
- ابناعثم کوفی، محمد بن علی، الفتوح، بیروت، دار الأضواء، ۱۴۱۱ق.
- بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، بیروت، دار و مکتبة الهلال، ۱۹۸۸م.
- پاکتچی، احمد، «پژوهشی در کتابشناسی جنگهای رده»، مقالات و بررسیها، ش۶۶، ۱۳۷۸ش.
- ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، تحقیق عمر عبد السلام تدمری، بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
- ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، بیروت، مؤسسة الرسالة، چاپ سوم، ۱۴۰۵ق.
- طبری، محمد بن جریر بن یزید، تاریخ الأمم و الملوک، بیروت، دار التراث، چاپ دوم، ۱۳۸۷ق.
- قمی، عباس، سفينة البحار و مدينة الحکم و الآثار، تهران، نشر اسوه، ۱۴۱۴ق.
- کرمی، فاطمه و علیرضا رئیسیان، «واکاوی نبرد یمامه»، دانشنامه علوم قرآن و حدیث، شماره ۴، پاییز و زمستان ۱۳۹۴ش.
- محمدی اشتهاردی، محمد، زندگی پر افتخار ابوایوب و ابودجانه انصاری؛ دو الگوی مقاومت، مشهد مقدس، ایران، آستان قدس رضوی شرکت به نشر، ۱۳۹۶ش.
- یعقوبی، احمد بن ابییعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دارصادر، بیتا.