خاندان بحرالعلوم
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| نامهای دیگر | آل بحرالعلوم، طباطبایی |
| وجه نامگذاری | انتساب به لقب سید محمدمهدی بحرالعلوم |
| نسب | امام حسن مجتبی(ع) |
| نژاد | سادات حسنی |
| خاستگاه | بروجرد |
| عصر | سدههای ۱۲ تا ۱۴ قمری |
| مذهب | شیعه امامیه |
| مکان استقرار | ایران، عراق (نجف و کربلا) |
| ویژگی | از خاندانهای برجسته علمی، فقهی و ادبی شیعه |
| شخصیتها | |
| مراجع تقلید | سید محمدمهدی بحرالعلوم، سید محمدرضا بحرالعلوم، سید محمد بحرالعلوم |
| مشاهیر | سید محمدمهدی بحرالعلوم، سید محمدرضا بحرالعلوم، سید جعفر بحرالعلوم، سید محمدصادق بحرالعلوم، سید محمدعلی بحرالعلوم |
خاندان بحرُالعلوم از سادات حسنی و از خاندانهای علمی شیعه امامی است که نسب آن به سید محمدمهدی بحرالعلوم میرسد. براساس منابع، این خاندان پس از اقامت نیاکان خود در بروجرد، در اواخر قرن یازدهم قمری به عراق مهاجرت کرد و در نجف و کربلا استقرار یافت. همچنین، شهرت این خاندان به «بحرالعلوم» برگرفته از لقب سید محمدمهدی بحرالعلوم و انتساب آن به «طباطبایی» بهدلیل نسبشان به ابراهیم طباطبا دانسته شده است.[۱] بنابر گزارشها، آل بحرالعلوم در سدههای دوازدهم تا چهاردهم قمری از خاندانهای برجسته علمی شیعه به شمار میرفت و عالمان و شخصیتهای دینی، ادبی و اجتماعی متعددی از میان آنان برخاستند.
شماری از افراد شناختهشده این خاندان عبارتاند از:
| نام | نسبت | حوزه فعالیت | معرفی |
|---|---|---|---|
| سید محمدمهدی بحرالعلوم (۱۱۵۵–۱۲۱۲ق) | سرسلسله آل بحرالعلوم | فقیه، محدث، حکیم، ادیب، مرجع تقلید | رئیس حوزه علمیه نجف و مرجع شیعیان؛ پس از وحید بهبهانی زعامت علمی نجف را بر عهده گرفت و از سازماندهندگان حوزه علمیه بود. |
| سید محمدرضا بحرالعلوم (۱۱۸۹–۱۲۵۳ق) | فرزند سید محمدمهدی بحرالعلوم | فقیه، اصولی، محدث و رجالی | جانشین پدر در مرجعیت و ریاست حوزه نجف؛ از شاگردان جعفر کاشفالغطاء. |
| سید حسین بحرالعلوم (۱۲۲۱–۱۳۰۶ق) | فرزند سید محمدرضا بحرالعلوم | فقیه، ادیب و شاعر | از عالمان نجف که بیشتر به شعر و ادب شهرت یافت. |
| سید محمدتقی بحرالعلوم (۱۲۱۹–۱۲۸۹ق) | فرزند سید محمدرضا بحرالعلوم | فقیه | از فقیهان نامدار آل بحرالعلوم و پس از پدر، رهبر دینی و اجتماعی عراق. |
| سید علی بحرالعلوم (۱۲۲۴–۱۲۹۸ق) | فرزند سید محمدرضا بحرالعلوم | فقیه، ادیب | از عالمان و ادیبان نجف و نویسنده البرهان القاطع. |
| سید ابراهیم بحرالعلوم (۱۲۴۸–۱۳۱۹ق) | فرزند سید حسین بحرالعلوم | ادیب و شاعر | از شاعران عراق و استاد شماری از شاعران و ادیبان.[۲] |
| سید محمد بحرالعلوم (۱۲۶۱–۱۳۲۶ق) | فرزند سید محمدتقی بحرالعلوم | فقیه و مرجع تقلید | رئیس حوزه نجف، بنیانگذار کتابخانه بحرالعلوم و مؤلف بلغة الفقیه.[۳] |
| سید جعفر بحرالعلوم (۱۲۸۱–۱۳۷۷ق) | فرزند سید محمدباقر بحرالعلوم | فقیه، رجالی و مورخ | از شاگردان سید محمدکاظم یزدی و آخوند خراسانی؛ متخصص رجال و درایه. |
| سید حسن بحرالعلوم (۱۲۸۲–۱۳۵۵ق) | فرزند سید ابراهیم بحرالعلوم | ادیب و شاعر | از ادیبان و شاعران آل بحرالعلوم و صاحب دیوان شعر. |
| سید محمدمهدی بحرالعلوم (۱۲۸۳–۱۳۵۱ق) | فرزند سید حسین بحرالعلوم | عالم دینی و سیاستمدار | از فعالان انقلاب ۱۹۲۰ عراق و وزیر فرهنگ کابینه عبدالرحمان نقیب. |
| سید مهدی بحرالعلوم (۱۳۰۲–۱۳۳۵ق) | فرزند سید محسن بحرالعلوم | فقیه و اصولی | از مدرسان حوزه نجف و مؤلف آثاری در اصول فقه. |
| سید محمدعلی بحرالعلوم (۱۲۸۷–۱۳۵۵ق) | فرزند سید علینقی بحرالعلوم | روحانی و فعال سیاسی | از رهبران مبارزات ضد استعمار انگلیس و عضو مجلس اعیان عراق.[۴] |
| سید علی بحرالعلوم (۱۳۱۴–۱۳۸۰ق) | فرزند سید هادی بحرالعلوم | فقیه | از شاگردان میرزای نائینی و سید ابوالحسن اصفهانی؛ از رهبران دینی و اجتماعی عراق. |
| سید محمدتقی بحرالعلوم (۱۳۱۸–۱۳۹۶ق) | فرزند سید حسن بحرالعلوم | فقیه و اصولی | از مدرسان حوزه نجف و مؤلف حاشیه بر مکاسب و واقعه طف.[۵] |
| سید محمدصادق بحرالعلوم (۱۳۱۵–۱۳۹۹ق) | فرزند سید حسن بحرالعلوم | ادیب، شاعر، محقق و کتابشناس | از پژوهشگران و کتابشناسان برجسته شیعه و شاگرد میرزای نائینی و سید ابوالحسن اصفهانی. |
پانویس
منابع
- امین، سید محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
- بحرالعلوم، محمدمهدی، رجال السید بحر العلوم «المعروف بالفوائد الرجالیة»، تهران، مکتبه الصادق(ع)، ۱۳۶۳ش.
- موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، قم، نشر اسماعیلیان ۱۳۹۰ش.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: دانشنامه جهان اسلام
- دایره المعارف بزرگ اسلامی