محمدعلی مدرس افغانی

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از مدرس افغانی)
پرش به: ناوبری، جستجو
محمدعلی مدرس
Modaris.jpg
اطلاعات فردی
نام کامل: محمدعلی غزنوی
لقب: مدرس افغانی
تاریخ تولد: ۱۲۸۴ش/۱۳۲۲ق
زادگاه: جاغوری
محل زندگی: جاغوری، مشهد، نجف و قم
تاریخ وفات: ۱۳۶۵/۶/۵
محل دفن: قم
شهر وفات: قم
خویشاوندان
سرشناس:
آیت‌الله محمد اسحاق فیاض (داماد)
اطلاعات علمی
شاگردان: محمداسحاق فیاض، مسلم قلی‌پور، محمود صادقی، مبشر کاشانی، محسن کدیور
محل تحصیل: مشهد، نجف
اجازه روایت از: سیدمحمدباقر صدر
اجازه اجتهاد از: ابوالحسن اصفهانی، خویی، آقابزرگ تهرانی
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی
اجتماعی: تاسیس مدرسه در نجف برای طلاب افغانستانی
وبگاه رسمی: http://www.almodares.com/fa/

محمدعلی مُدَرِّس افغانی (۱۲۸۴-۱۳۶۵ش) فقیه و استاد ادبیات عرب در حوزه‌های علمیه نجف و قم.

مدرس در نجف نزد اصفهانی، نائینی، کاشف الغطاء، حکیم درس خوانده، و از آنان و نیز از آقابزرگ تهرانی و صدر گواهی اجتهاد یا اجازه روایت دریافت نمود. طلاب از کشورهای ایران، پاکستان، افغانستان، عراق و هند در درس او شرکت می‌کردند. تصحیح جامع المقدمات، قواعد الادبیه و قواعد النحویه در شرح عوامل فی النحو، رفع الغاشیه من غوامض الحاشیه در شرح حاشیه ملاعبدالله و الشواهد المنتخبة شرح سیوطی از کتاب‌های وی است. کتاب المدرس الافضل مدرس مورد توجه الازهر قرار گرفت و پیشنهاد تدریس به او داده شد.

مدرس در ۱۳۵۴ش از عراق اخراج شد و به قم آمد. پیش از آن، او دو بار به توصیه سیدابوالحسن اصفهانی به افغانستان بازگشت و به فعالیت اجتماعی و تدریس و تاسیس مدرسه پرداخت. مدرس در جریان قیام ابراهیم گاوسوار، تلاش نمود بین او و دولت کابل آشتی ایجاد کند. مدرس در ۵ شهریور (سنبله) ۱۳۶۵ش در قم درگذشت.

آغاز و پایان زندگی

محمدعلی غزنوی، مشهور به مدرس افغانی فرزند مرادعلی در ۱۲۸۴ش در جاغوری ولایت غزنی افغانستان متولد شد. پدرش در ارتش افغانستان خدمت می‌کرد.[۱] مدرس افغانی در ۵ شهریور سال ۱۳۶۵ش در ۸۱ سالگی در قم از دنیا رفت و در آرامگاه باغ بهشت در مقبره خانوادگی سید محمدصادق روحانی[۲] به خاک سپرده شد.[۳]

مسير تحصيل

محمدعلی در کودکی همراه پدرش به مشهد آمد و یادگیری علوم حوزوی را آغاز نمود.[۴] او شرح نظام را نزد عبدالجواد، ادیب نیشابوری اول و دیگر متون ادبیات عرب را با محمدتقی هروی، ادیب نیشابوری دوم آموخت. مدرس در ۱۳۰۴ خورشیدی، پس از فوت پدر، به قصد تحصیل در حوزه علمیه نجف و به خاطر نداشتن توان مالی و پاسپورت، پیاده به سوی نجف حرکت کرد.[۵] و یک‌سال بعد به کربلا و سپس نجف رسید.[۶]

حوزه نجف

مدرس افغانی در کلاس درس

شیخ مدرس در نجف با وجود شروع تحصیل، تا حدود دو سال موفق به سکونت در مدرسه و دریافت شهریه نشد.[۷] او بعدها در نجف، مدرسه‌ای برای اسکان و تحصیل طلاب افغانستانی تأسیس کرد.[۸] مدرس اولین شهریه را از سید ابوالحسن اصفهانی گرفت.[۹] و تا سال ۱۳۱۸ش دروس سطح و عالی حوزه را با محمد رشتی، بادکوبه‌ای، اصفهانی، حکیم، عراقی، نائینی، کاشف الغطاء، خویی و کاظمی فراگرفت.[۱۰] در این سال، ابوالحسن اصفهانی از او خواست که به افغانستان بازگردد و فعالیت کند.[۱۱]

بازگشت به جاغوری

شیخ مدرس در زادگاه خود، جاغوری غزنی، مدرسه علمیه بنا نهاد و تا ۵ سال به تدریس و تربیت طلاب دینی پرداخت.‍[۱۲] او در حل و رفع دعاوی مردم نیز داوری می‌کرد. از رخ‌دادهای مشهور زمان او، قیام ابراهیم گاوسوار بود که مدرس در تلاش برای آشتی او و دولت کابل، مشارکت داشت.[۱۳]

تدریس در نجف

اخلاق شخصی

مدرس کمی شوخ‌طبع بود و در حال مطالعه و تکرار مطالب. در مجالس عمومی، چندان در صدر نمی‌نشست. به دیدار علما و حتی برخی شاگردان خود می‌رفت. از طلاب فقیر، وجه اندک تدریس خود را نمی‌گرفت. درس وی از حلاوت و طراوت خاصی برخوردار بود. در ماه رمضان، باب حادی عشر و برخی کتب اعتقادی دیگر را تدریس می‌کرد. حالت درویشی و ساده‌زیستی داشت.

جواهرالکلام، تربت پاکان قم، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۱۷۵۹-۱۷۶۱.

او پس از بازگشت به عراق،‌ با توصیه سیدابوالحسن اصفهانی، برای تدریس، به سامراء رفت و بعد از ۲ سال، به‌عنوان وکیل تام‌الاختیار او در افغانستان، سفر دوباره‌ای به وطن نمود.[۱۴] محمدعلی غزنوی یکسال پس از فوت اصفهانی، در ۱۳۲۶ش مقیم نجف گردیده و تدریس را در پیش گرفت.[۱۵]. پس از چندی، از سوی طلاب و شاگردان معروف به «مدرس» شد.[۱۶] تدریس و تعداد شاگردان مدرس هم‌رتبه خویی و حکیم دانسته شده است.[۱۷] آیت‌الله مدرس همراه با تدریس دروس دیگر، و پس از مشاهده ضعف عمومی حوزویان و استادان در ادبیات عرب،[۱۸] تمرکز خود را بر نقد و بررسی نظریات نویسندگان صرف و نحو و لغت عرب گذاشت.[۱۹] در ۱۳۵۳ش، نیروهای دولت بعث عراق، مدرس را زندانی کرده و پس از یک‌ماه اذیت و آزار، و از بین‌بردن برخی نوشته‌ها و کتاب‌های وی، او را مجبور به خروج از عراق کردند.[۲۰]

تایید اجتهاد

سیدابوالحسن اصفهانی، سیدابوالقاسم خویی، آقابزرگ تهرانی و سیدمحمدباقر صدر اجتهاد مدرس را تایید و گواهی کرده‌اند. آیت الله خوئی در اجازه‌نامه خود، مدرس را دانشمند فاضل، ادیب كامل، عماد علمای اعلام و برگزیده فضلای كرام مورد خطاب داده است.[۲۱] آقابزرگ تهرانی در اجازه‌نامه خود به عربی، عناوین محقق مدقق و معلم، استاد فائق، مصنف ماهر و ثقة سند بکاربرده است.[۲۲] هم‌چنین صدر برای او پس از رفتن به قم، اجازه روایت فرستاد.[۲۳]

مهاجرت به قم

مدرس در محرم سال ۱۳۵۴ش، وارد مشهد شد و به تقاضای برخی از مراجع قم، به این شهر رفته، و به تدریس مشغول شد.[۲۴] تعداد جلسات درس روزانه مدرس، به ۱۰ جلسه می‌رسید.[۲۵] او را در ادبیات عرب توانا و زبده دانسته‌اند. [۲۶] شاگردان وی از طلاب ایران، پاکستان، عراق، افغانستان، سوریه، عربستان، کویت، لبنان و هندوستان بودند.[۲۷]

متن اجازه آیت‌الله خویی به مدرس افغانی

آثار

نخستین کتاب‌های مدرس بنام‌های الکلام المفید للمدرس و المستفید (شرح صمدیه)، مکررات المدرس (شرح سیوطی) و المدرس الافضل فیها یرمز و یشار الیه (شرح مطول) اولین بار در سال‌های ۱۳۴۳تا۱۳۴۶ در نجف چاپ و منتشر شد.[۲۸] تصحیح و تعلیق جامع المقدمات، کتاب‌های قواعد الادبیه و قواعد النحویه (هر دو در توضیح و شرح عوامل فی النحو)، رفع الغاشیه من غوامض الحاشیه (شرح حاشیه ملاعبدالله)، اعراب سورة الفاتحه و الشواهد المنتخبة (شرح سیوطی) از دیگر آثار او است.[۲۹]

مدرس با تأسیس موسسه‌ای در قم برای تولید و پخش نوارهای صوتی درس‌های خود، حدود ۳ هزار نوار درسی در ادبیات عرب برجای گذاشت.[۳۰] شرح و توضیح دروس امثله، صرف میر، عوامل جرجانی، عوامل ملاحسن، منطق کبری، شرح انموذج، شرح جامی، مغنی اللبیب و معالم دین از جمله درس‌های ضبط شده وی است.[۳۱]

به گفته یکی از شاگردان مدرس، دانشگاه الازهر مصر، پس از انتشار کتاب المدرس الافضل، ضمن تمجید، آن را چندبار چاپ کرده و با فرستادن هیات رسمی به نجف برای دیدار با مدرس، جهت دعوت رسمی از وی برای پذیرفتن ریاست بخش ادبیات عرب آن دانشگاه اقدام کردند و مجموعه‌ای از نوارهای صوتی درس وی را با خود بردند.[۳۲]

پانویس

  1. فصیحی، شریفی، «عالمان شیعه غزنی»، ۱۳۹۳، ص۳۹۱-۳۸۴.
  2. پایگاه اینترنتی اثار استاد مدرس افغانی، «زندگی‌نامه»
  3. جواهرالکلام، تربت پاکان قم، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۱۷۵۹-۱۷۶۱.
  4. ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص ۲۱۹-۲۱۱.
  5. فصیحی، شریفی، «عالمان شیعه غزنی»، ۱۳۹۳، ص۳۹۱-۳۸۴.
  6. جواهرالکلام، تربت پاکان قم، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۱۷۵۹-۱۷۶۱.
  7. فصیحی، شریفی، «عالمان شیعه غزنی»، ۱۳۹۳،
  8. امینی، معجم رجال الفکر و الادب، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۸۱.
  9. ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص ۲۱۹-۲۱۱.
  10. خدابنده‌لو، «مدرس افغانی، محمدعلی»، ص۲۱۹.
  11. ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص ۲۱۹-۲۱۱.
  12. ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص ۲۱۹-۲۱۱.
  13. ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص ۲۱۹-۲۱۱.
  14. فصیحی، شریفی، «عالمان شیعه غزنی»، ۱۳۹۳، ص۳۹۱-۳۸۴.
  15. معصومی، گوهر ادب، پرتوی از حیات علمی، عملی و معنوی استاد مدرس افغانی، ۱۳۸۳ش، ص ۱۸۹.
  16. محقق خراسانی، المؤلفون الافغانیون المعاصرون، ۱۳۹۰ق، ص۶۴.
  17. محقق خراسانی، المؤلفون الافغانیون المعاصرون، ۱۳۹۰ق، ص۶۴.
  18. شفایی، «مدرس و نیم قرن تدریس»، ص۱۸۶-۱۷۲.
  19. خدابنده‌لو، «مدرس افغانی، محمدعلی»، ص۲۱۹.
  20. امینی، معجم رجال الفکر و الادب، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۸۱.
  21. شفایی، زندانیان روحانیت تشیع در افغانستان، ۱۳۶۸ش، ص ۴۲-۴۰.
  22. شفایی، زندانیان روحانیت تشیع در افغانستان، ۱۳۶۸ش، ص ۴۲-۴۰.
  23. خدابنده‌لو، «مدرس افغانی، محمدعلی»، ص۲۱۹.
  24. فصیحی، شریفی، «عالمان شیعه غزنی»، ۱۳۹۳، ص۳۹۱-۳۸۴.
  25. فصیحی، شریفی، «عالمان شیعه غزنی»، ۱۳۹۳، ص۳۹۱-۳۸۴.
  26. «بیاد مرحوم مدرس افغانی، مدرس ادبیات عرب»، کیهان فرهنگی، ۱۳۶۵، ص۴۳-۴۲.
  27. نرم‌افزار ادبیات عرب، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، اردیبهشت ۱۳۹۴ش
  28. عواد، معجم المؤلفین العراقیین، بغداد، ج۳، ص۲۰۷-۲۰۸.
  29. ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص ۲۱۹-۲۱۱.
  30. خدابنده‌لو، «مدرس افغانی، محمدعلی»، ص۲۱۹.
  31. خدابنده‌لو، «مدرس افغانی، محمدعلی»، ص۲۱۹.
  32. ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص۲۱۸.

منابع

  • امینی، محمدهادی، معجم رجال الفکر و الادب فی النجف خلال الف عام، ج۳، ۱۴۱۵ق.
  • جواهر الکلام، عبدالحسین، تربت پاکان قم، قم، انصاریان، ۱۳۸۲ش.
  • خدابنده‌لو، غلامرضا، «مدرس افغانی، محمدعلی»، در دایرة المعارف تشیع، تهران، حکمت، ۱۳۹۴ش.
  • شفایی، حسین، زندانیان روحانیت تشیع در افغانستان، قم، مولف، ۱۳۶۸ش.
  • شفایی، حسین، «مدرس و نیم قرن تدریس»، در نشریه سراج، ش۹و۱۰، قم، مرکز فرهنگی نویسندگان افغانستان، ۱۳۷۵ش.
  • عواد، کورکیس، معجم المؤلفین العراقیین، بغداد، مجمع العلمی العراقی، چاپ اول، ۱۹۶۹م.
  • فصیحی، قربانعلی؛ شریفی، علی مدد، عالمان شیعه غزنی، تهران، انتشارات عرفان، بهار ۱۳۹۳ش.
  • قاسمی(محقق خراسانی)، محمدعیسی، المؤلفون الافغانیون المعاصرون، نجف، نعمان، ۱۳۹۰ق.
  • کیهان فرهنگی، «بیاد مرحوم مدس افغانی، مدرس ادبیات عرب»، ش۷، مهر۱۳۶۵ش.
  • معصومی، جواد، گوهر ادب، پرتوی از حیات علمی، عملی و معنوی استاد مدرس افغانی، قم، تهذیب، خرداد ۱۳۸۳ش.
  • ناصری، عبدالمجید، مشاهیر تشیع در افغانستان، قم، المصطفی، ۱۳۹۰ش.
  • نرم‌افزار قواعد ادبیات عرب، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، اردیبهشت ۱۳۹۴ش.

پیوند به بیرون