آیه ۱۶۵ سوره بقره
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | بقره |
| شماره آیه | ۱۶۵ |
| جزء | ۲ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | محبت به خداوند |
آیه ۱۶۵ سوره بقره درباره بتپرستان است که بتها را همتای خدا میدانستند[۱] و آنها را همانند خدا، دوست میداشتند[۲] و برخی از ویژگیهای خدا مانند رزقدادن و هدایت را به آنها نسبت میدادند.[۳] به گفته مفسران، این همتایان تنها به بتهای سنگی و چوبی محدود نمیشود، بلکه شامل ستمگران و شیاطین نیز میشود که مشرکان از آنها پیروی میکردند.[۴] علاوهبر این، طبق روایات، برخی از مشرکان ملائکه[۵] و انسانهای خاص را نیز معبود میپنداشتند و معتقد بودند که برخی از ویژگیهای خدا، از جمله سود و ضرر رساندن و حق قانونگذاری در شریعت، به افرادی واگذار شده است.[۶]
مکارم شیرازی معتقد است که عشق مؤمنان به خدا از عشق مشرکان به معبودهایشان ریشهدارتر و شدیدتر است، چرا که عشق مؤمنان ناشی از علم و معرفت است، درحالیکه عشق مشرکان از جهل و خرافه میآید.[۷] محمدجواد مغنیه نیز محبت مؤمنان را بیشتر میداند زیرا آنها هیچکس را در اطاعت و توکل بر خدا شریک نمیکنند، برخلاف مشرکان که معبودان متعدد را در این امور شریک میسازند.[۸]
به گفته بعضی از مفسران، مشرکان نیز محبت به خدا داشتند، ولی نکوهش آنها به خاطر تقسیم محبتشان میان خدا و معبودهای دیگر بود.[۹] به گفته سید محمود طالقانی اگر محبت نسبت به دیگران در حد محبت به خدا نباشد، شرک نیست، بلکه یک کشش طبیعی یا غریزی است که در هر موجودی وجود دارد.[۱۰]
﴿وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْدَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ وَلَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذَابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا وَأَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعَذَابِ ١٦٥﴾ [بقره:165]﴿و برخی از مردم در برابر خدا همانندهایی [برای او] برمیگزینند و آنها را چون دوستی خدا دوست میدارند ولی کسانی که ایمان آوردهاند به خدا محبت بیشتری دارند کسانی که [با برگزیدن بتها به خود] ستم نمودهاند اگر میدانستند هنگامی که عذاب را مشاهده کنند تمام نیرو[ها] از آن خداست و خدا سخت کیفر است ١٦٥﴾
آیات ۱۶۵ سوره بقره و ۳۱ سوره آلعمران بهعنوان دلیلی برای امکان محبت به خداوند برای انسان مطرح شدهاند و محبت به خدا در این آیات بهطور حقیقی، نه مجازی، بیان شده است.[۱۱] علامه طباطبایی این دیدگاه که محبت تنها به غرایز مادی تعلق دارد را باطل دانسته است.[۱۲] مصباح یزدی نیز با استناد به این آیات، محبت به خدا را ممکن میداند، حتی اگر خداوند مجرد و نامحسوس باشد.[۱۳]
مفسران ذیل این آیه گفتهاند، دوستداشتن خدا به معنای دوستداشتن کمال است،[۱۴] زیرا خدا کمال مطلق است و محبت به خدا به معنای محبت به کمال مطلق است[۱۵] و چون خدا جامع کمالات است، مؤمنان خدا را بیشتر از هر چیزی دوست دارند.[۱۶] گفته شده کسی که خدا را دوست دارد، همان کسی است که خدا را اطاعت میکند.[۱۷] برخی گفتهاند مراد از حب خدا در این آیه شناخت قدرت و حکمت خدا، ایمان[۱۸] و اطاعت است.[۱۹] همچنین، محبت به خدا در افراد براساس ایمانشان شدت و ضعف دارد[۲۰] و طبق روایت امام صادق(ع)، مؤمن باید خدا را محبوبتر از همه چیز بداند.[۲۱]
پانویس
- ↑ سبحانی، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص۹۴.
- ↑ قرشی بنابی، تفسیر احسن الحدیث، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۳۰۰؛ قرائتى، تفسير نور، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۲۵۲.
- ↑ سبحانی، وهابیت، مبانی فکری و کارنامه عملی، قم، ص۶۸.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۵۶۶.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۴۰۵.
- ↑ مغنیه، التفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۲۵۵؛ سبحانی، منشور جاوید، قم، ج۱، ص۴۴۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۵۶۵.
- ↑ مغنیه، تفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۲۵۵.
- ↑ طبرسی، تفسیر جوامع الجامع، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۹۵؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۴۰۶.
- ↑ طالقانی، پرتوی از قرآن، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۳۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۴۰۶؛ قرشی بنابی، تفسیر احسن الحدیث، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۳۰۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۴۰۶.
- ↑ مصباح یزدی، سجادههای سلوک، قم، ج۲، ص۲۷.
- ↑ مغنیه، تفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۲۵۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۵۶۵.
- ↑ محسنی، روش جدید اخلاق اسلامی، کابل، ص۱۳۱.
- ↑ مغنیه، تفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۲۵۵.
- ↑ مغنیه، تفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۲۵۵.
- ↑ قرشی بنابی، تفسیر احسن الحدیث، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۳۰۰.
- ↑ وفا، تولی و تبری در قرآن، قم، ص۲۶.
- ↑ وفا، تولی و تبری در قرآن، قم، ص۲۶.
منابع
- سبحانی، جعفر، منشور جاوید، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، بیتا.
- سبحانی، جعفر، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، قم، توحید، ۱۳۷۸ش.
- سبحانی، جعفر، وهابیت، مبانی فکری و کارنامه عملی، مؤسسه امام صادق(ع)، قم، بیتا.
- قرائتى، محسن، تفسير نور، تهران، مركز فرهنگى درسهايى از قرآن، ۱۳۸۸ش.
- قرشی بنابی، علیاکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت، ۱۳۷۵ش.
- طالقانی، محمود، پرتوی از قرآن، تهران، شرکت سهامی انتشار، ۱۳۶۲ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع، قم، حوزه علمیه قم، ۱۴۱۲ق.
- محسنی، محمدآصف، روش جدید اخلاق اسلامی، کابل، حوزه علمیه خاتم النبیین(ص)، بیتا.
- مصباح یزدی، محمدتقی، سجادههای سلوک، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، بیتا.
- مصباح یزدی، محمدتقی، شکوه نجوا، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، بیتا.
- مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الإسلامی، ۱۴۲۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۳۷۱ش.
- وفا، جعفر، تولی و تبری در قرآن، قم، پژوهشکده تحقیقات اسلامی، بیتا.