کاربر:Alikhani/صفحه تمرین
اهمیت و جایگاه
این مسجد، از مساجد مورد اهتمام شیعیان است که برای درک فضیلت نمازخواندن در این مسجد به آنجا سفر میکنند.[۱]
در فضیلت و آداب مسجد سهله روایات متعددی وجود دارد.[۲]
از نامهای دیگر این مسجد میتوان به مسجد، سُهیل (نام یکی از عبادتکنندگان یا خادمان مسجد)، مسجد القری و مسجد البرّی (به دلیل فراوانی احسان و انجام نیکی -برّ- در این مسجد) اشاره کرد.[۳]
در کتابهای حدیثی[۴] و کتابهای مربوط به اعمال مکانهای مقدس[۵] باب مستقلی برای فضیلت مسجد سهله و اعمال مربوط به آن قرار داده شده است.
نام مشهور این مسجد، سهله است و به نظر میرسد این نامگذاری به دلیل هموار و مسطحبودن (سهلة) زمین مسجد و اراضی پیرامون آن صورت گرفته است.[۶]
مطابق روایتی که ابنالفقیه در کتاب البلدان از امام علی نقل کرده، در کوفه چهار بقعه مقدس وجود دارد که در آنها چهار مسجد بنا شده است و یکی از آنها مسجد ظفر یا همان مسجد سهله است.[۷]
مطابق روایتی که در کتاب تهذیب نقل گردیده، نفخه صور و محشر قیامت در این مسجد رخ خواهد داد.[۸]
مطابق برخی روایات، پیامبران در این مسجد نماز گزاردهاند.[۹]
مطابق برخی روایات مسجد سهله محل زندگی برخی پیامبران و محل حضور حضرت خضر بوده و حضرت داود از آنجا به نبرد طالوت رفته است.[۱۰]
فضای مسجد از دو قسمت شبستان و صحن تشکیل شده و در بخشهای مختلف آن محرابهایی به نام پیامبران و امامان ساخته شده که در اصطلاح به آن مقام گفته میشود.[۱۱]
درباره مسجد سهله کتابها و آثار مختلفی نوشته شده است که از جمله آنها میتوان به «الامام المهدی(عج) بین مسجدین»[۱۲] و «دلیل مسجد السهلة المعظم»[۱۳] دو اثر مضر سید علیخان مدنی، متولّی مسجد سهله و از نوادگان سید علیخان کبیر، اشاره کرد.
استجاره در مسجد سهله
از ویژگیهای مسجد سهله، پناهجستن (استجاره) در آن از بلا و گرفتاری است؛ چنانکه در کتاب حدیثی وسائل الشیعه، باب مخصوصی در این باره وجود دارد و در آن احادیث مربوط به پناهجستن به خدا در این مسجد و دعا برای رفع گرفتاریها ذکر شده است.[۱۴] در روایتی از امام صادق(ع) درباره مسجد سهله آمده است که زید بن علی قصد داشت برای نماز به این مسجد برود، اما به دلیل پیشآمدی از این کار بازماند. امام صادق(ع) با اشاره به جایگاه ویژه مسجد سهله، بیان کرده است که اگر زید در آنجا به خدا پناه میبرد، خداوند یک سال (و مطابق روایتی دیگر، بیست سال[۱۵]) به او پناه میداد.[۱۶] مطابق روایتی از امام سجاد(ع) کسی که در مسجد سهله دو رکعت نماز گزارد، خدا سالهایی (دو سال[۱۷]) بر عمرش میافزاید.[۱۸] همچنین در روایت دیگری از امام صادق آمده، هر که در این مسجد بین نماز مغرب و عشا، دو رکعت نماز گزارد، خدا گرفتاری او را برطرف میسازد.[۱۹]
تاریخچه
این مسجد پس از فتح کوفه و استقرار مسلمانان در آن از سوی طایفه بنیظفر که شاخهای از انصار بودند، ساخته شد.[۲۰] از این رو این مسجد در متون قدیمی با نام مسجد بنی ظفر شناخته می شود.[۲۱]
به گفته جعفر خلیلی، مؤلف کتاب موسوعة العتبات المقدسة، مسجد سهله تنها مسجد باقیمانده از مساجدی است که قبایل پس از ساخت مسجد جامع بنا کردند.[۲۲]
این مسجد در شهر کوفه و در فاصله حدود دو کیلومتری از مسجد کوفه و در جهت شمالغربی آن قرار دارد.[۲۳]
بر اساس برخی گزارشها، تاریخ ساخت این مسجد به پیش از ورود امام علی(ع) به کوفه بازمیگردد.[۲۴]
مسجد سهله از مساجدی است که در قرن اول هجری ساخته شده است.[۲۵]
به گفته محمد سعید طریحی بنای این مسجد و دیوارهای اطراف آن در دورانهای مختلف از حکومتهای ایرانی (از جمله ایلخانیان) تجدید بنا میشده است.[۲۶]
به گفته محمد سعید طریحی بازسازیها و تعمیرات پیدرپی، بناها و کتیبههای پیشین را از میان برده و جای آنها را به بناهای جدید داده است؛ در نتیجه، بخشی از اطلاعات تاریخی مربوط به مسجد نیز از دست رفته است.[۲۷]
بازسازی مسجد سهله به دستور سید محمدسعید حکیم از سال ۱۴۱۹ق آغاز شد و با وجود مشکلات مالی و شرایط سیاسی و اجتماعی عراق ادامه یافت. در این طرح، بخشهای اصلی مسجد، دیوار پیرامونی و چند مقام منسوب به پیامبران بازسازی شد و صحن شرقی، تأسیسات آب، ساختمان اداری و سالن همایش نیز ساماندهی شد. از سال ۱۴۳۰ق، طرحهای توسعه و بازسازی مسجد سهله با تشکیل دوباره هیئت عمران ادامه یافت. این طرحها شامل توسعه فضاهای پیرامونی در چهار جهت، احداث صحنهای جدید، کتابخانه، مدرسه دینی، سالن همایش، فضاهای خدماتی و اقامتی و ایجاد مسیرهای تردد و فضای سبز بود. همچنین بازسازی مقام امام حجت(عج) و امام زینالعابدین(ع)، محراب مقام امام صادق(ع)، گنبد و نمای بیرونی مسجد، احداث مناره جدید و توسعه امکانات مسجد در برنامه قرار گرفت.[۲۸]
آیین شبهای چهارشنبه و ارتباط با امام زمان
در فرهنگ شیعه این مسجد با امام زمان(ع) پیوند یافته است.[۲۹] زیرا مطابق برخی روایات، امام زمان پس از ظهورش این مسجد را محل زندگی[۳۰]، محل حکومت و محل تقسیم بیتالمال قرار میدهد.[۳۱] همچنین، در گزارشهای مربوط به تشرفات، موارد متعددی از تشرف نزد امام زمان(عج) در این مسجد گزارش شده است؛[۳۲] چنانکه از سید بحرالعلوم نقل شده که او حضرت مهدی(ع) را در این مسجد در حال مناجات زیارت کرده است[۳۳] و یا مرعشی نجفی امام عصر را در این مکان دیده و با او گفتگو کرده است.[۳۴] به گزارش محدث نوری از فردی که مدعی بوده در مسجد سهله نزد امام مهدی(ع) رسیده است، این باور در میان افراد متدین شهرت دارد که هرکس چهل شب چهارشنبه پیاپی با نیت دیدار امام مهدی(ع) در این مسجد حاضر شود، به این دیدار نائل خواهد شد.[۳۵] ازاینرو، برخی عالمان شیعه نیز به حضور در مسجد سهله در شبهای چهارشنبه اهتمام داشته و برخی با پای پیاده به مسجد میرفتند.[۳۶]
به گفته محمد سعید طریحی، مؤلف کتاب العتبات المقدسة فی کوفه، این سنت از سوی محمد حسن صاحب جواهر و احتمالا بر اساس روایاتی که گفته شده امام زمان در مثل آن وقت ظهور خواهد کرد، بنا نهاده شده است.[۳۷]
برخی شیعیان چهل شبِ چهارشنبه به امید دیدار با امام زمان، در این مسجد حاضر می شوند و به دعا و عبادت میپردازند.[۳۸]
احتمال داده شده ریشه این سنت از سید بن طاووس برگفته شده باشد.[۳۹] چرا که سید بن طاووس در کتاب مصباح الزائر گفته بهترین اوقات برای انجام اعمال مسجد سهله، بین نماز مغرب و عشاء در شب چهارشنبه است.[۴۰]
مقامها و اعمال مسجد
در شبستان، رواقها و صحن اصلی مسجد، مقامهای متعددی منسوب به امامان و پیامبران وجود دارد که در کتب ادعیه برای هر یک آداب و ادعیه مخصوصی ذکر شده است.[۴۱] اعمالی که در کتاب مزار کبیر برای این مسجد ذکر شده، مورد پذیرش واقع شده است.[۴۲] برخی پژوهشگران، هرچند اقامت و عبادت برخی پیامبران در این مسجد را میپذیرند، در تطبیق مقامهای کنونی مسجد با محل حضور آنان تردید کردهاند.[۴۳]
مقام امام زمان: محل این مقام را سید بحر العلوم معین نموده است.[۴۴] احتمال داده شده، این مقام همان جایی باشد که سید بحرالعلوم امام زمان را در آنجا ملاقات کرده است.[۴۵]
مقام امام سجاد: این مقام در وسط مسجد و بین مقام امام زمان و مقام امام صادق قرار دارد و به مقام امام زمان نزدیکتر است.[۴۶]
مقام امام صادق: این مقام در میان صحن مسجد قرار دارد.[۴۷]
مقام حضرت ابراهیم: این مقام در زاویه بین دو ضلع شمالی و غربی قرار دارد.[۴۸] مطابق برخی روایات خانه حضرت ابراهیم(ع) در مسجد سهله قرار داشته و از آنجا به سوی عمالقه خروج کرده است.[۴۹]
مقام حضرت خضر: این مقام بین دو ضلع جنوبی و شرقی واقع شده است.[۵۰]
مقام حضرت ادریس: این مقام که بین دو ضلع جنوبی و غربی قرار دارد،[۵۱] مطابق برخی روایتها خانه حضرت ادریس در این مسجد قرار داشته و در آنجا خیاطی میکرده است.[۵۲]
مقام صالحین: این مقام که بین دو ضلع شمالی و شرقی قرار دارد،[۵۳] به مقام هود(ع) و صالح(ع) نیز شناخته میشود.[۵۴]
منابع
- طریحی، محمد سعید، العتبات المقدسة فی الکوفه، بیروت، دار الکتبی للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
- مدنی، مضر سید علیخان، دلیل مسجد السهلة المعظم، نجف، مؤسسه مسجد معظم سهله، ۱۴۳۷ق.
- مدنی، مضر سید علیخان، الامام المهدی(عج) بین مسجدین، بیروت، دار المتقین، ۱۴۳۳ق.
- موسوی اصفهانی، محمدمهدی، احسن الودیعة فی تراجم مشاهیر مجتهدی الشیعة، قم، مؤسسة تراث الشیعة، ۱۳۹۴ش.
- نوری، حسین بن محمدتقی، جنة المأوی فی من ذکر فاز بلقاء الحجه، بیروت، دار المحجة البیضاء، ۱۴۱۲ق.
- ابنطاووس، علی بن موسی، مصباح الزائر، قم، مؤسسة آلالبیت(ع) لاحیاء التراث، ۱۴۱۷ق.
- ابنمشهدی، محمد بن جعفر، المزار الکبیر، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۹ق.
- علامه مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- خصیبی، حسین بن حمدان، الهدایة الکبری، بیروت، البلاغ، ۱۴۱۹ق.
- براقی، حسین، تاریخ الکوفه، قم، المکتبة الحیدریة، ۱۴۲۴ق.
- فقیه بحرالعلوم، سید محمدمهدی، و احمد خامهیار، زیارتگاههای عراق (معرفی زیارتگاههای مشهور در کشور عراق)، تهران، مشعر، بیتا.
- ابنعساکر، علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۵ق.
- تونهای، مجتبی، موعودنامه (فرهنگ الفبایی مهدویت)، قم، میراث ماندگار، ۱۳۸۸ش.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- طبرسی نوری، حسین بن محمدتقی، النجم الثاقب فی احوال الامام الحجة الغائب، قم، انوار الهدی، ۱۴۱۵ق.
- موسوی جزائری، طیب، «مقدمه»، در کتاب تفسیر القمی تألیف علی بن ابراهیم قمی، قم، دار الکتاب، ۱۴۰۴ق.
- ابنالفقیه، احمد بن محمد، البلدان، بیروت، عالم الکتب، ۱۴۱۶ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، کتاب الغیبه، قم، دار المعارف الاسلامیه، ۱۴۱۱ق.
- خلیلی، جعفر، موسوعة العتبات المقدسة، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۷ق.
- ابنقولویه قمی، جعفر بن محمد، المزارات، نجف، دار المرتضویه، ۱۳۵۶ش.
- شهید اول، محمد بن مکی، المزار، قم، مدرسه امام مهدی(عج)، ۱۴۱۰ق.
- علوی، عادل، قبسات من حیاة سیدنا الاستاذ آیةالله العظمی السید شهابالدین المرعشی النجفی، قم، کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی(ره)، ۱۴۳۴ق/۱۳۹۱ش.
پیوند به بیرون
دانشنامه جهان اسلام.
- ↑ طریحی، العتبات المقدسة فی الکوفة، ۱۴۰۶ق، ص۱۷۳.
- ↑ فقیه بحرالعلوم و خامهیار، زیارتگاههای عراق، مشعر، ج۱، ص۱۲۱.
- ↑ طریحی، العتبات المقدسة فی الکوفة، ۱۴۰۶ق، ص۱۷۶-۱۷۷.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۴۹۴؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۲۶۵.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: ابنقولویه قمی، کامل الزیارات، ۱۳۵۶ش، ص۲۷؛ شیخ مفید، کتاب المزار، ۱۴۱۳ق، ص۱۲؛ شهید اول، المزار، ۱۴۱۰ق، ص۲۵۴.
- ↑ طریحی، العتبات المقدسة فی الکوفة، ۱۴۰۶ق، ص۱۷۶.
- ↑ ابنالفقیه، البلدان، ۱۴۱۶ق، ص۲۱۰.
- ↑ شیخ طوسی، التهذیب، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۳۸.
- ↑ ابنقولویه قمی، کامل الزیارات، ۱۳۵۶ش، ص۳۰.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۴۹۴.
- ↑ تونهای، موعودنامه، ۱۳۸۸ش، ص۶۴۹.
- ↑ مدنی، الامام المهدی(عج) بین مسجدین، ۱۴۳۳ق، صفحه شناسنامه کتاب.
- ↑ مدنی، دلیل مسجد السهلة المعظم، ۱۴۳۷ق، صفحه شناسنامه.
- ↑ نگاه کنید به: حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۲۶۵.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۲۶۶.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۲۶۶.
- ↑ علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۹۷، ص۴۳۶.
- ↑ ابنمشهدی، المزار الکبیر، ۱۴۱۹ق، ص۱۳۴.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۲۶۷.
- ↑ طریحی، العتبات المقدسة فی الکوفة، ۱۴۰۶ق، ص۱۷۵.
- ↑ طریحی، العتبات المقدسة فی الکوفة، ۱۴۰۶ق، ص۱۷۵؛ برای نمونه نگاه کنید به: ابنالفقیه، البلدان، ۱۴۱۶ق، ص۲۱۰؛ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۱، ص۱۳۷.
- ↑ خلیلی، موسوعة العتبات المقدسة، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۸۳.
- ↑ خلیلی، موسوعة العتبات المقدسة، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۸۳.
- ↑ خلیلی، موسوعة العتبات المقدسة، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۸۴.
- ↑ طریحی، العتبات المقدسة فی الکوفة، ۱۴۰۶ق، ص۱۷۳.
- ↑ طریحی، العتبات المقدسة فی الکوفة، ۱۴۰۶ق، ص۱۸۵-۱۸۶.
- ↑ طریحی، العتبات المقدسة فی الکوفة، ۱۴۰۶ق، ص۱۸۶.
- ↑ مدنی، دلیل مسجد السهلة المعظم، ۱۴۳۷ق، ۱۳۸-۱۴۲.
- ↑ طریحی، العتبات المقدسة فی الکوفة، ۱۴۰۶ق، ص۱۷۳.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۴۹۵.
- ↑ خصیبی، الهدایة الکبری، ۱۴۱۹ق، ص۴۰۰.
- ↑ طریحی، العتبات المقدسة فی الکوفة، ۱۴۰۶ق، ص۱۷۳؛ برای نمونه نگاه کنید به: شیخ طوسی، کتاب الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۲۶۹؛ نوری، جنة المأوی، ۱۴۱۲ق، ص۱۳۶؛ موسوی اصفهانی، احسن الودیعه، ۱۳۹۴ش، ص۱۹۲.
- ↑ طبرسی نوری، النجم الثاقب، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۲۸۵.
- ↑ علوی، قبسات، ۱۴۳۴ق، ۱۰۹-۱۱۳.
- ↑ نوری، جنة المأوی، ۱۴۱۲ق، ص۱۳۶.
- ↑ مدنی، دلیل مسجد السهلة المعظم، ۱۴۳۷ق، ص۵۱.
- ↑ طریحی، العتبات المقدسة فی الکوفة، ۱۴۰۶ق، ص۱۷۳.
- ↑ طریحی، العتبات المقدسة فی الکوفة، ۱۴۰۶ق، ص۱۷۴.
- ↑ فقیه بحرالعلوم و خامهیار، زیارتگاههای عراق، مشعر، ج۱، ص۱۲۳.
- ↑ ابنطاووس، مصباح الزائر، ۱۴۱۷ق، ص۱۰۵.
- ↑ فقیه بحرالعلوم و خامهیار، زیارتگاههای عراق، مشعر، ج۱، ص۱۲۴.
- ↑ موسوی جزائری، «مقدمه»، ۱۴۰۴ق، ص۸.
- ↑ طریحی، العتبات المقدسة فی الکوفة، ۱۴۰۶ق، ص۱۸۴.
- ↑ براقی، تاریخ الکوفه، ۱۴۲۴ق، ص۶۲.
- ↑ فقیه بحرالعلوم و خامهیار، زیارتگاههای عراق، مشعر، ج۱، ص۱۲۵.
- ↑ طریحی، العتبات المقدسة فی الکوفة، ۱۴۰۶ق، ص۱۸۲-۱۸۳.
- ↑ طریحی، العتبات المقدسة فی الکوفة، ۱۴۰۶ق، ص۱۸۳.
- ↑ مدنی، الامام المهدی(عج) بین مسجدین، ۱۴۳۳ق، ص۱۳۴.
- ↑ شیخ طوسی، التهذیب، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۳۷.
- ↑ مدنی، الامام المهدی(عج) بین مسجدین، ۱۴۳۳ق، ص۱۳۵.
- ↑ مدنی، الامام المهدی(عج) بین مسجدین، ۱۴۳۳ق، ص۱۳۵.
- ↑ شیخ طوسی، التهذیب، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۳۷.
- ↑ مدنی، الامام المهدی(عج) بین مسجدین، ۱۴۳۳ق، ص۱۳۶.
- ↑ طریحی، العتبات المقدسة فی الکوفة، ۱۴۰۶ق، ص۱۸۳.