خاندان فرات
(تغییرمسیر از خاندان ابن فرات)
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| نامهای دیگر | آل فرات |
| وجه نامگذاری | انتساب به فُرات، نیای خاندان |
| نژاد | عرب |
| صدر خاندان | محمد بن موسی بن حسن بن فرات |
| خاستگاه | عراق |
| عصر | قرن سوم و چهارم قمری |
| مذهب | شیعه |
| مکان استقرار | عراق، مصر |
| ویژگی | از خاندانهای دیوانسالار و وزیران پرآوازه دولت عباسی؛ شماری از اعضای آن در حدیث، تاریخ و ادب نیز شهرت داشتند. |
| حکومت | |
| نام حکومت | خلافت عباسی، اخشیدیان |
| گستره حکومت | عراق، مصر و شام |
| شخصیتها | |
| راویان | احمد بن محمد بن موسی بن حسن بن فرات، عباس بن احمد بن محمد بن فرات، محمد بن عباس بن احمد بن فرات، جعفر بن فضل بن جعفر بن فرات |
| مشاهیر | علی بن محمد بن موسی بن فرات، محسن بن علی بن محمد بن فرات، جعفر بن فضل بن جعفر بن فرات |
| عالمان | احمد بن محمد بن موسی بن حسن بن فرات، عباس بن احمد بن محمد بن فرات، محمد بن عباس بن احمد بن فرات، جعفر بن فضل بن جعفر بن فرات |
خاندان فُرات یا بنیفرات از خاندانهای شیعیِ دیوانسالار بود که شماری از اعضای آن مناصب عالی حکومتی، از جمله وزارت در خلافت عباسی، را بر عهده داشتند. در میان افراد این خاندان، محدثان و راویان حدیث نیز دیده میشوند.
از افراد شناختهشده این خاندان میتوان به افراد زیر اشاره کرد:
| نام | تاریخ | نسبت خانوادگی | جایگاه و معرفی |
|---|---|---|---|
| محمد بن موسی بن حسن بن فرات | درگذشت: پیش از ۲۷۰ق | از بزرگان خاندان | از کارگزاران دیوانی دولت عباسی، از غالیان معاصر امام هادی(ع) و از یاران نزدیک محمد بن نصیر نمیری[۱] |
| احمد بن محمد بن موسی بن حسن بن فرات | ۲۳۶–۲۹۱ق | فرزند محمد بن موسی | فقیه، ادیب، شاعر،[۲] نویسنده و راوی، از اصحاب امام حسن عسکری(ع)، رئیس دیوان خراج و از مدیران مالی خلافت عباسی بهشمار میرفت.[۳] |
| عباس بن احمد بن محمد بن فرات | ۲۵۸–۳۳۸ق | فرزند احمد بن محمد | محدث و از راویان حدیث بغداد[۴] که نامزد وزارت شد، اما آن را نپذیرفت.[۵] |
| محمد بن عباس بن احمد بن فرات | ۳۱۹–۳۸۴ق | فرزند عباس بن احمد | محدث، مورخ و مفسر[۶] |
| علی بن محمد بن موسی بن فرات | ۲۴۱–۳۱۲ق | فرزند محمد بن موسی | وزیر مقتدر عباسی[۷] |
| محسن بن علی بن محمد بن فرات | ۲۷۹–۳۱۲ق | فرزند علی بن محمد | وزیر عباسی که پس از پدر به وزارت رسید. |
| جعفر بن محمد بن موسی بن فرات | درگذشت: ۲۹۷ق | فرزند محمد بن موسی و برادر علی بن فرات | رئیس دیوانالدار و عامل خراج برخی شهرها در عصر معتضد عباسی.[۸] از سوی برخی منابع در شمار عالمان نیز معرفی شده است.[۹] |
| فضل بن جعفر بن محمد بن فرات | درگذشت: ۳۲۷ق | فرزند جعفر بن محمد | از رجال سیاسی و دیوانی دوره عباسی.[۱۰] |
| جعفر بن فضل بن جعفر بن فرات | ۳۰۸–۳۹۱ق[۱۱] (یا ۳۹۲ق)[۱۲] | فرزند فضل بن جعفر | وزیر اخشیدیان مصر، محدث، دانشمند و نویسنده شیعه.[۱۳] از رجال فرهنگی و سیاسی نامدار خاندان ابنفرات که در رجال،[۱۴] انساب و حدیث نیز شهرت داشت.[۱۵] |
پانویس
- ↑ نوبختی، فرق الشیعه، ۱۹۳۱م، ص۷۸.
- ↑ صابی، الوزراء، ۱۹۵۸م، ص۸۶-۸۷و۲۲۲و۲۴۴.
- ↑ صابی، الوزراء، ۱۹۵۸م، ص۱۴۸.
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۳۴۹ق، ج۱۲، ص۱۵۹.
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۳۴۹ق، ج۱۲ص۱۵۹.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: ذهبی، سیرالاعلام النبلا، ۱۴۰۴ق، ج۱۶، ص۴۹۵؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۳۴۹ق، ج۳، ص۱۲۲-۱۲۳.
- ↑ ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۹۶۵م، ج۸، ص۱۹.
- ↑ قرطبی، صلهٔ تاریخ الطبری، ۱۸۹۷م، ص۲۹.
- ↑ ابنخلکان، وفیات الأعیان، دار الفکر، ج۳، ص۴۲۴.
- ↑ ابنخلکان، وفیات الأعیان، دار الفکر، ج۱، ص۳۴ و ج۳، ص۴۲۴-۴۲۵.
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۳۴۹ق، ج۷، ص۲۳۵.
- ↑ ابنخلکان، وفیات الأعیان، دار الفکر، ج۱، ص۳۴۹.
- ↑ ابنشهر آشوب، معالم العلماء، ۱۳۸۰ق، ص۳۲.
- ↑ ابنخلکان، وفیات الأعیان، دار الفکر، ج۱، ص۳۴۷.
- ↑ سیوطی، طبقات الحفاظ، ۱۴۱۵ق، ص۴۰۶.
منابع
- ابناثیر، علی بن محمد جزری، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، ۱۹۶۵م.
- ابنخلکان، احمد بن محمد، وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان، بیروت، دار الفکر، بیتا.
- ابنشهرآشوب، محمد بن علی، معالم العلماء فی فهرست کتب الشیعة و اسماء المصنفین منهم قدیماً و حدیثاً، نجف، المطبعة الحیدریه، چاپ اول، ۱۳۸۰ق/۱۹۶۱م.
- خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، قاهره، بینا، ۱۳۴۹ق.
- ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، بیروت، موسسة الرسالة، ۱۴۰۴ق.
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، طبقات الحفاظ، مصر، مکتبة وهبة - عابدین، ۱۴۱۵ق.
- صابی، هلال، الوزراء، قاهره، به کوشش عبدالستار احمد فراج، ۱۹۵۸م.
- قرطبی، عریب بن سعد، صلهٔ تاریخ الطبری، به کوشش دخویه، نشر مطبعة بریل، ۱۸۹۷م.
- نوبختی، حسن، فرق الشیعهٔ، استانبول، به کوشش هلموت ریتر، ۱۹۳۱م.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله : دائره المعارف بزرگ اسلامی